Μια ωδή στο μαφιόζικο σινεμά του Martin Scorsese

Ο θρύλος του αμερικάνικου σινεμά μόλις έσβησε 76 κεράκια στην τούρτα.

Γράφει: Γιώργος Ρομπόλας 17 Νοεμβρίου 2018

Κάπου στα μέσα των 90s, πολλά παιδιά από το σχολείο μου θεωρούσαν ότι να το να περάσεις το κυριακάτικo μεσημεροαπόγευμα με τους γονείς σου ισοδυναμεί με μεσαιωνικό βασανιστήριο. Ήμουν τυχερός -σε αυτό το κομμάτι τουλάχιστον- αφού για καλή μου τύχη, οι φιλήσυχοι (μάλλον) γονείς μου έτρεφαν μια ιδιαίτερη συμπάθεια στο εγκληματικό σινεμά του Martin Scorsese.

Είναι τέτοια η δύναμη του Scorsese που δημιουργεί ένα "ιερό" δέσιμο με τους χαρακτήρες του

Ο αγαπητός Ιταλοαμερικανός μετρ της έβδομης τέχνης - που σήμερα 17/11 κλείνει τα 76 του χρόνια (και του ευχόμαστε να τα χιλιάσει κι αυτός και οι ταινίες του) ήταν για το μεσοαστικό σπιτικό μας κάτι σαν ο προσωπικός μας διασκεδαστής. Πραγματικά δεν ξέρω πόσες φορές είχα παρακολουθήσει το Goodfellas (1990) και το Casino (1995) σε τρυφερή ήδη ηλικία. Μάλλον αρκετές. Ίσως περισσότερες από όσες θα έπρεπε. Πιθανόν τόσες όσες χρειάζεται για να έχω κάποιες καταπιεσμένες μεν, πανταχού παρούσες δε τάσεις βίαιης συμπεριφοράς κατά την εφηβεία μου.

Ήταν εκείνη η σκηνή με τον Joe Pesci στο Goodfellas που έκανε ότι τέλος πάντων έπρεπε να κάνει σύμφωνα με τον κώδικα τιμής (;) του επειδή κάποιος του θύμισε την ταπεινή καταγωγή του. Ήταν εκείνο το κύμα ανάμεικτης απέχθειας και στοργής που μου προκαλούσαν κάποιες τέτοιες σεκάνς, οι οποίες βέβαια ευθύνονται για το ότι δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη Γη αγαπούν  το σινεμά του με πάθος -κι από την πρώτη στιγμή που το γνωρίζουν. Είναι τέτοια η δύναμη του Scorsese που σου δημιουργεί ένα "ιερό" δέσιμο με τους χαρακτήρες του. Κι ας μην είσαι περήφανος για τον κώδικα τιμής (;) που ακολουθούν.

Φτάνουν στα έσχατα όρια της ανθρώπινης ζωής, φορτωμένοι χρήμα, δύναμη, ματαιοδοξία και τεράστιες ανεπούλωτες πληγές

Η ματιά του σε βάζει με φόρα, ανοίγοντας όλες τις κλειστές πόρτες, στον κόσμο της Μαφίας. Σε βάζει μέσα σε ένα μυθικό σύμπαν που δεν ισχύουν οι συνταγματικοί κανόνες αλλά κώδικες συμπεριφοράς γραμμένοι με αίμα πολλούς αιώνες πριν, κάπου εκεί στα άγρια χωριά της Σικελίας. Οι ήρωες του τυραννούν ανελέητα τους εαυτούς τους, μα κυρίως τυραννούν τους άλλους, τους διπλανούς και πιο κοντινούς τους ανθρώπους.

Μια ωδή στο μαφιόζικο σινεμά του Martin Scorsese

Σα λυσσασμένα σκυλιά δαγκώνουν όποιον τους πλησιάσει και ξεπεράσει τις φαινομενικά αδιαπέραστες άμυνές τους. Φτάνουν στα έσχατα όρια της ανθρώπινης ζωής· μία ανάσα από την Κόλαση, φορτωμένοι χρήμα, δύναμη, ματαιοδοξία και τεράστιες ανεπούλωτες πληγές.

Σου κλείνουν το μάτι στιγμιαία για το πως είναι να ζεις σα μικρός Θεός: να κάνεις όλα τα γούστα σου, να μην υπακούς σε τίποτα και κανέναν πέρα από τη δύναμη της ωμής βίας, να ζεις τελικά σαν αρπακτικό (με ό,τι κινδύνους βέβαια κρύβει αυτό). Άλλωστε αυτό δεν προσπαθεί να κάνει απεγνωσμένα κι ο Leonardo DiCaprio, στο The Wolf of Wall Street (2013), χρησιμοποιώντας μία άλλη ωμή δύναμη, αυτήν του χρήματος;

Οι ιδιαίτερες ποιότητες των ταινιών του Martin Scorsese

Όσο για τον έρωτα και το σεξ; Αυτά τα δύο τόσο αγαπημένα θέματα δηλώνουν πάντα βροντερά το παρόν, συχνά στην πιο εξαγριωμένη μορφή τους. Η Sharon Stone στο Casino αποτελεί την καλύτερη απόδειξη των όσων γράφτηκαν δύο γραμμές πριν: δεν ξέρει αν πρέπει να διαλέξει τα άπειρα χρήματα ή την αχόρταγη λίμπιντό που την οδηγεί στη χειρότερη δυνατή επιλογή και με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή.

Υπάρχει σχολή σινεμά που βασίζεται στον Martin Scorsese: γρήγορος ρυθμός, καταραμένοι χαρακτήρες, σκηνές που χαράζονται στη μνήμη

Υπάρχει η ιδανικά επιλεγμένη μουσική, με έντονες πινελιές από pop κουλτούρα, η οποία λειτουργεί ως ειρωνική υπενθύμιση σε σκηνές που ακροβατούν με την καφρίλα. Υπάρχουν οι σεκάνς με το φαγητό και το ποτό που σε κάνουν να θέλεις να τρέξεις στο κοντινότερο "Ιταλικό" για να πιεις κόκκινο κρασί και να φας pasta πάνω σε καρό τραπεζομάντιλα. Υπάρχει η Νέα Υόρκη σε όλο της το σκοτεινό μεγαλείο όπως περιγράφεται στο Mean Streets (1973), στην πρώτη μαφιόζικη ταινία του Scorsese, σε ένα "ντέμο" που λειτούργησε απλά ως δυνατό πρελούδιο για την εποποιία που θα ακολουθούσε. Υπάρχουν ηθοποιοί τοτέμ (Harvey Keitel, Joe Pesci, Robert De Niro, Leonardo DiCaprio) που εκτόξευσαν τις μετοχές τους μέσα από τις ταινίες του και με τη σειρά τους έστειλαν τους χαρακτήρες που υποδύθηκαν στο άτυπο Hall of Fame του Χόλιγουντ.

Υπάρχει μια σχολή σινεμά που βασίζεται στις διδαχές του Martin Scorsese: γρήγορος ρυθμός, δυνατοί και καταραμένοι χαρακτήρες, μια ματιά από την κλειδαρότρυπα στον κόσμο του εγκλήματος και σκηνές τόσο δυνατές που παραμένουν λαμπερές για δεκαετίες. Κάτι που κατάφερε και στo Gangs of New York (2002) και στο The Departed (2006) κι ελπίζουμε να επαναλάβει στο Irishman που έρχεται κάποια στιγμή στο κοντινό μέλλον.

Είναι όμως το μαφιόζικο σινεμά του Scorsese ένα αποστασιοποιημένο θέαμα; Μία αστική μυθολογία που καταπιάνεται με τους βίαιους θρύλους του οργανωμένου εγκλήματος;

Το σινεμά του μας βγάζει από τη βαρετή και μίζερη καθημερινότητα που καμιά φορά ζούμε

Αν κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά θα δούμε ότι είναι κάτι πολύ περισσότερο από μία ωραιοποιημένη αφήγηση της μαφιόζικης omerta: Είναι ένα σινεμά που εξετάζει, αναλύει και, τελικά, παρουσιάζει με μία πεντακάθαρη ματιά τη σχιζοφρένεια του θαυμαστού καινούργιου κόσμου που ζούμε ενώ παράλληλα καταφέρνει να μας διασκεδάζει αφόρητα.

Κάτι που έκανε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στο Taxi Driver (1976) κι επανέλαβε λίγα χρόνια αργότερα στο Raging Bull (1980). Δύο ποιότητες με άλλα λόγια πραγματικά ανεκτίμητες: δύο ποιότητες που συχνά μας βγάζουν από μία βαρετή, προβλεπόμενη και που και που μίζερη καθημερινότητά. 

ΜΗ ΧΑΣΕΙΣ

Περισσoτερα για Tv

ΔΙΑΒΑΣΕ ΑΚΟΜΑ

Όντως ετοιμάζεται ταινία Peaky Blinders;

Ένα είναι το ερώτημα: Θα πρωταγωνιστεί ο Cillian Murphy ή όχι;

Οι ταινίες που κάθε άντρας βλέπει ξανά και ξανά

Classics are classics που λένε και οι Αμερικάνοι. Υπάρχει όμως λόγος γι' αυτό.