Η φυλακή υπήρξε ανέκαθεν ένα από τα πιο γόνιμα σκηνικά του κινηματογράφου. Ένας κλειστός κόσμος με τους δικούς του νόμους, τις δικές του ιεραρχίες και έναν καθημερινό αγώνα που μπορεί να αφορά την ελευθερία, την επιβίωση ή απλώς την προσπάθεια ενός ανθρώπου να μη χάσει τον εαυτό του. Άλλοτε γίνεται τόπος αδικίας, άλλοτε βίας και άλλοτε το παράδοξο σημείο στο οποίο κάποιος αναγκάζεται να αναμετρηθεί για πρώτη φορά πραγματικά με όσα είναι.
Από το Shawshank και τις φυλακές της Καλιφόρνια μέχρι ένα γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι επτά ταινίες που ακολουθούν αντιμετώπισαν τη ζωή πίσω από τα κάγκελα με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Δεν πρόκειται για ranking. Είναι επτά ιστορίες για ανθρώπους που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι και για το τι χρειάστηκε να κάνουν ώστε να επιβιώσουν, να αλλάξουν ή απλώς να ξαναδούν τον κόσμο έξω.
The Shawshank Redemption (1994)
Δεν υπάρχει συζήτηση για prison movies χωρίς το The Shawshank Redemption. Ο Andy Dufresne του Tim Robbins καταδικάζεται σε ισόβια για τη δολοφονία της γυναίκας του και του εραστή της, επιμένοντας ότι είναι αθώος. Στο Shawshank γνωρίζει τον Red του Morgan Freeman και ανάμεσα στους δύο άνδρες αναπτύσσεται μία από τις σπουδαιότερες φιλίες που έχουμε δει στο σινεμά.
Η ταινία του Frank Darabont, βασισμένη στη νουβέλα του Stephen King, δεν είναι όμως πραγματικά μια ιστορία για την απόδραση από τη φυλακή. Είναι μια ιστορία για την προσπάθεια να μη φυλακιστεί το μυαλό μαζί με το σώμα. Για την αξιοπρέπεια, τον χρόνο, τη φιλία και κυρίως την ελπίδα. Τριάντα και πλέον χρόνια αργότερα, παραμένει όχι απλώς μία από τις καλύτερες ταινίες φυλακής, αλλά μία από τις σπουδαιότερες ταινίες που έχουν γυριστεί ποτέ.
Blood In, Blood Out (1993)
Αν το Shawshank βλέπει τη φυλακή μέσα από την ελπίδα, το Blood In, Blood Out τη βλέπει σαν μια ξεχωριστή κοινωνία. Η επική ιστορία των Miklo, Paco και Cruz ξεκινά στους δρόμους του East Los Angeles και ακολουθεί τρεις συγγενείς των οποίων οι ζωές παίρνουν εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις. Όταν ο Miklo καταλήγει στο San Quentin, η ταινία αποκτά την πραγματική της δύναμη. Εκεί οι φυλετικές γραμμές καθορίζουν σχεδόν τα πάντα και η προστασία σημαίνει συμμετοχή σε ένα παιχνίδι εξουσίας από το οποίο δύσκολα υπάρχει επιστροφή.
Ο Taylor Hackford δημιούργησε ένα τεράστιο crime saga διάρκειας άνω των τριών ωρών, που απέκτησε σταδιακά cult status. Το Blood In, Blood Out δεν παρουσιάζει απλώς τη φυλακή ως τιμωρία, αλλά ως έναν κόσμο ικανό να δώσει σε κάποιον ταυτότητα, οικογένεια και δύναμη με αντάλλαγμα σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του.
Felon (2008)
Τι θα συνέβαινε αν ένας συνηθισμένος οικογενειάρχης έμπαινε ξαφνικά σε μια φυλακή υψίστης ασφαλείας; Αυτή είναι η απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική ιδέα του Felon. Ο Wade Porter του Stephen Dorff σκοτώνει κατά λάθος έναν διαρρήκτη και βρίσκεται μέσα σε ένα σύστημα για το οποίο είναι εντελώς απροετοίμαστος. Εκεί, η λογική της κανονικής ζωής σταματά να ισχύει.
Η βία γίνεται μέσο επιβίωσης, οι δεσμοφύλακες μπορούν να είναι εξίσου επικίνδυνοι με τους κρατούμενους και κάθε απόφαση έχει συνέπειες. Καθοριστική είναι η γνωριμία του με τον ισοβίτη John Smith, τον οποίο υποδύεται εξαιρετικά ο Val Kilmer. Το Felon δεν διαθέτει τη φήμη άλλων ταινιών αυτής της λίστας, αλλά ακριβώς αυτή η έλλειψη κινηματογραφικής γοητείας λειτουργεί υπέρ του. Η φυλακή του είναι βρόμικη, βίαιη, κλειστοφοβική και τρομακτικά απρόσωπη.
Shot Caller (2017)
Το Shot Caller ξεκινά σχεδόν από το ίδιο ερώτημα με το Felon, αλλά το οδηγεί ακόμη πιο μακριά. Ο Jacob Harlon του Nikolaj Coster-Waldau είναι ένας επιτυχημένος οικογενειάρχης που, έπειτα από ένα θανατηφόρο τροχαίο, καταλήγει στη φυλακή. Για να επιβιώσει, εντάσσεται στον κόσμο των λευκών prison gangs και σταδιακά μεταμορφώνεται στον Money, έναν άνθρωπο που ελάχιστα θυμίζει εκείνον που μπήκε πίσω από τα κάγκελα.
Το δυνατό σημείο της ταινίας του Ric Roman Waugh είναι ότι δεν παρουσιάζει αυτή τη μετάλλαξη ως μια ξαφνική ηθική πτώση. Κάθε μικρή υποχώρηση οδηγεί στην επόμενη, μέχρι η επιβίωση να μετατραπεί σε τρόπο ζωής. Το Shot Caller είναι τελικά μια ταινία για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος όταν οι κανόνες του κόσμου στον οποίο βρίσκεται απαιτούν να γίνει κάτι που ποτέ δεν πίστευε ότι μπορούσε να γίνει.
In the Name of the Father (1993)
Εδώ η φυλακή αποκτά διαφορετικό βάρος, επειδή πίσω από την ταινία υπάρχει μια πραγματική δικαστική πλάνη. Ο Daniel Day-Lewis υποδύεται τον Gerry Conlon, έναν από τους Guildford Four, που καταδικάστηκαν άδικα για τη βομβιστική επίθεση σε pub του Guildford το 1974. Μαζί του φυλακίζεται και ο πατέρας του, Giuseppe, και αυτή η σχέση γίνεται η καρδιά της ταινίας του Jim Sheridan.
Η φυλακή στο In the Name of the Father δεν είναι ένας κόσμος στον οποίο πρέπει να μάθεις να επιβιώνεις, αλλά η υλική μορφή μιας τεράστιας αδικίας. Ο Conlon δεν παλεύει μόνο για την ελευθερία του, αλλά και απέναντι στην οργή που απειλεί να τον καταπιεί. Με έναν συγκλονιστικό Day-Lewis και τον Pete Postlethwaite στον ρόλο του πατέρα του, παραμένει ένα από τα ισχυρότερα κινηματογραφικά δράματα γύρω από τη φυλάκιση και την κρατική αυθαιρεσία.
American History X (1998)
Η φυλακή δεν καταλαμβάνει ολόκληρο το American History X, αλλά χωρίς αυτήν η ιστορία του Derek Vinyard δεν θα υπήρχε. Ο χαρακτήρας του Edward Norton μπαίνει στη φυλακή ως ένας βίαιος νεοναζί που θεωρεί ότι γνωρίζει ακριβώς ποιος είναι και ποιον μισεί. Εκεί αρχίζει σταδιακά να καταρρέει ο κόσμος που είχε χτίσει γύρω από την ιδεολογία του.
Οι συμμαχίες που θεωρούσε δεδομένες αποδεικνύονται κενές και η σχέση του με έναν μαύρο συγκρατούμενο τον αναγκάζει να δει ανθρώπους εκεί όπου προηγουμένως έβλεπε μόνο φυλές και εχθρούς. Η φυλακή λειτουργεί εδώ ως βίαιος μηχανισμός αποδόμησης. Ο Derek βγαίνει διαφορετικός, αλλά ανακαλύπτει ότι οι ιδέες που ο ίδιος εγκατέλειψε έχουν ήδη περάσει στον μικρότερο αδελφό του. Και κάποιες συνέπειες δεν εξαφανίζονται επειδή ένας άνθρωπος αποφάσισε να αλλάξει.
The Great Escape (1963)
Πριν από τα σύγχρονα prison dramas υπήρξε μία από τις διασημότερες αποδράσεις στην ιστορία του κινηματογράφου. Το The Great Escape του John Sturges βασίστηκε στην πραγματική μαζική απόδραση Συμμάχων αιχμαλώτων από το Stalag Luft III κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Steve McQueen, Richard Attenborough, James Garner, Charles Bronson και James Coburn συμμετέχουν σε ένα ensemble που μετατρέπει την προετοιμασία της απόδρασης σε μια συναρπαστική κινηματογραφική περιπέτεια.
Εδώ η φυλακή δεν είναι τόπος κοινωνικής ιεραρχίας ή προσωπικής μετάλλαξης, αλλά ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί. Σήραγγες, πλαστά έγγραφα, αυτοσχέδια εργαλεία και μήνες σχεδιασμού οδηγούν σε μια επιχείρηση που έχει περάσει στη μυθολογία του σινεμά. Και πίσω από την περιπέτεια υπάρχει κάτι βαθύτερο: για αυτούς τους άνδρες, η απόδραση δεν είναι απλώς επιθυμία για ελευθερία. Είναι μέρος του πολέμου που συνεχίζουν να πολεμούν.
