Τι κάνουν ένας γιατρός, ένας δικηγόρος, δύο απόφοιτοι αγγλικής φιλολογίας, ένας ιστορικός και ένας πολιτικός επιστήμονας στο ίδιο δωμάτιο;
Η απάντηση δεν είναι το punchline κάποιου αστείου, αλλά η ίδια η ουσία της κωμωδίας: οι Monty Python.
Οι "Beatles της κωμωδίας" —όπως τους είχε χαρακτηρίσει κάποτε το περιοδικό The Atlantic— δεν ήταν στην πραγματικότητα μια παρέα παρανοϊκών με αδυναμία στο σουρεαλιστικό, το παράλογο και το γκροτέσκο. Ήταν έξι εξαιρετικά ευφυή μυαλά, των οποίων η κλίση προς το χιούμορ ξεπέρασε, έστω και οριακά, το πάθος τους για τις σπουδές τους.
Η μέρα που γεννήθηκαν οι Monty Python
Ακόμη κι αν δεν έχεις έρθει ποτέ σε άμεση επαφή με τη δουλειά τους, σχεδόν σίγουρα έχεις συναντήσει κάποια μεταγενέστερη εκδοχή της, είτε μέσα από την εξέλιξη της καριέρας τους —με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον σκηνοθέτη Terry Gilliam— είτε μέσα από την τεράστια επιρροή που άσκησαν στις επόμενες γενιές κωμικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων, από το Saturday Night Live και μετά.
Καταστρέφοντας συνειδητά την κλασική δομή του κωμικού αστείου της εποχής —εκείνη που συνήθως περιλάμβανε μια εισαγωγή, μια εξέλιξη και, στο τέλος, το punchline που υποτίθεται ότι θα προκαλούσε το γέλιο— οι Monty Python ανέτρεψαν ολόκληρο τον κόσμο του χιούμορ.
Άνοιξαν τον δρόμο για πολύ πιο ελεύθερες, πιο ασεβείς και σαφώς πιο σουρεαλιστικές μορφές κωμωδίας.
Τόσο αστείες ώστε μπορεί να πεθάνεις από τα γέλια. Και εδώ το "πεθάνεις" δεν είναι ακριβώς σχήμα λόγου. Αν δεν γνωρίζεις τι είναι το "πιο αστείο ανέκδοτο στον κόσμο", θα το μάθεις παρακάτω.
Γι’ αυτό και η 5η Οκτωβρίου είναι μια ημερομηνία που, για την κωμωδία, αξίζει να γιορτάζεται περίπου όπως τα Χριστούγεννα. Χωρίς το πρώτο επεισόδιο του Monty Python’s Flying Circus, που προβλήθηκε από το BBC το 1969, σήμερα πιθανότατα θα ήμασταν όλοι λίγο πιο δυστυχισμένοι.
Το πρώτο επεισόδιο του "Monty Python’s Flying Circus"
Όπως συμβαίνει με κάθε σειρά που έμελλε αργότερα να γίνει cult, το ντεμπούτο της πιο αλλόκοτης εξάδας που είχε εμφανιστεί ποτέ στην τηλεόραση περιείχε ήδη όλα εκείνα τα στοιχεία που θα έκαναν την κωμωδία των Monty Python μοναδική και αμέσως αναγνωρίσιμη.
Αρχίζοντας από το ίδιο το όνομα της σειράς.
Αν επιχειρούσαμε να εξηγήσουμε αναλυτικά όλα τα στάδια που οδήγησαν το BBC και την ομάδα στην τελική ονομασία, θα μπορούσαμε να γράψουμε μικρή πραγματεία. Η σύντομη εκδοχή είναι η εξής: το BBC ήθελε η νέα σειρά να ονομάζεται Flying Circus.
Ο Michael Mills, επικεφαλής κωμωδίας του BBC, αποκαλούσε ήδη ανεπίσημα την ομάδα "Baron Von Took’s Flying Circus", ως φόρο τιμής —και ταυτόχρονα πείραγμα— στον Barry Took, τον άνθρωπο που είχε εντοπίσει το ταλέντο τους και τους είχε φέρει στο BBC.
Η ομάδα κράτησε το "Flying Circus", αλλά ήθελε να εξαφανίσει κάθε αναφορά στον Took.
Η λέξη Python προτάθηκε από ένα από τα έξι μέλη, τον John Cleese. Του άρεσε η εικόνα ενός γλοιώδους και ύπουλου τύπου, κάποιου χαμηλού επιπέδου θεατρικού ατζέντη που θα μπορούσε πράγματι να συγκεντρώσει μια παρέα σαν τη δική τους. Το BBC φέρεται αργότερα να το χαρακτήρισε "το τέλειο όνομα για έναν ύποπτο ατζέντη του θεάματος".
Όσο για το Monty, υπάρχουν ακόμη περισσότερες εκδοχές.
Από μια αναφορά σε έναν πραγματικό θαμώνα αγγλικής παμπ με το παρατσούκλι "Monty" μέχρι έναν φόρο τιμής σε χαρακτήρα των κωμικών μυθιστορημάτων του P.G. Wodehouse, η πιθανότερη εξήγηση παραμένει και η πιο ανόητη: ολόκληρη η ομάδα θεωρούσε ότι απλώς ακουγόταν εξαιρετικά αστείο.
Και σαν επιβεβαίωση ότι το όνομα ήταν πραγματικά σωστό, το BBC το μισούσε.
Το θεωρούσε γελοίο και τελικά αναγκάστηκε να υποχωρήσει μόνο όταν τα μέλη της ομάδας απείλησαν ότι, αν δεν τους επέτρεπαν να κρατήσουν το Monty Python’s Flying Circus, θα άλλαζαν τον τίτλο της εκπομπής κάθε εβδομάδα.
Ο τίτλος του πρώτου επεισοδίου, "Whither Canada?", ενισχύει ακόμη περισσότερο το είδος της κωμωδίας που υπηρετούσαν οι έξι.
Παρά την παρουσία της λέξης "Canada", δεν υπάρχει ούτε ίχνος Καναδά σε κανένα από τα σκετς του επεισοδίου. Άλλο ένα κλασικό δείγμα του παραλογισμού των Python από την πρώτη κιόλας ημέρα: ένα αστείο χωρίς κανέναν ιδιαίτερο λόγο ύπαρξης και ένας τίτλος αποτελούμενος από ένα είδος "λεκτικής σαλάτας", επιλεγμένος επίτηδες ώστε να μην έχει καμία σχέση με το περιεχόμενο.
Και μετά ερχόταν το κυρίως πιάτο.
Τα πρώτα κωμικά σκετς μιας σειράς που έκανε πρεμιέρα στην κλασική, ασφαλή ώρα που χρησιμοποιείται όταν ένα κανάλι φοβάται ότι κάτι μπορεί να αποτύχει —αργά το βράδυ της 5ης Οκτωβρίου 1969— και η οποία τελικά θα διαρκούσε πέντε χρόνια.
Συνολικά προβλήθηκαν 47 επεισόδια, τα οποία θα άλλαζαν για πάντα τους κανόνες της κωμωδίας και της τηλεόρασης.
Από τα πρώτα δευτερόλεπτα, τίποτα δεν έβγαζε νόημα
Οι πρώτες εικόνες της πρώτης σεζόν του Monty Python’s Flying Circus είναι αμέσως σουρεαλιστικές.
Ένας άνδρας, που μοιάζει με ναυαγό, βγαίνει από τη θάλασσα και με τρομερή δυσκολία προχωρά αργά προς την παραλία. Καταρρέει εξουθενωμένος και προσπαθεί να ολοκληρώσει μια πρόταση που ξεκινά με τη λέξη "It’s...", μόνο για να τον διακόψει ανελέητα το μουσικό θέμα της σειράς.
Ακολουθεί ο τίτλος της εκπομπής, χωρίς ιδιαίτερες φιοριτούρες, συνοδευόμενος από το εμβατήριο "Liberty Bell" του John Philip Sousa, μια μελωδία που έμελλε να γίνει ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία της ταυτότητας των Monty Python.
Κυρίως, όμως, εμφανίζονται για πρώτη φορά τα animation του Terry Gilliam, με το διάσημο πλέον ύφος του που συνδύαζε κολάζ και stop-motion.
Παρότι σήμερα θεωρείται αυτονόητα ένα από τα έξι μέλη της ομάδας, τότε αναφερόταν στους τίτλους περισσότερο ως "απλός" animator, πιθανότατα και λόγω του διαφορετικού του background σε σχέση με τους υπόλοιπους πέντε.
Ο Gilliam ήταν ο μοναδικός Αμερικανός της παρέας. Είχε φτάσει στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1968 και είχε συναντήσει τους υπόλοιπους μέσα από τη συμμετοχή του στην επιτυχημένη εκπομπή Do Not Adjust Your Set, όπου είχε ήδη παρουσιάσει το ιδιόμορφο και ευφυές οπτικό του σύμπαν.
Το στιλ του ήταν απολύτως αναγνωρίσιμο: κολάζ από παλιές φωτογραφίες, βικτωριανές γκραβούρες, ανθρώπινα σώματα, τέρατα, αρχιτεκτονικά στοιχεία και, φυσικά, γιγαντιαία πόδια.
Μια εντελώς "πλάγια" αντίληψη της εικόνας και του τηλεοπτικού μοντάζ, βασισμένη σε παράλογους συνειρμούς και αιφνίδιες οπτικές διακοπές, η οποία έδινε έναν καινούργιο κωμικό ρυθμό στα σκετς των συναδέλφων του.
Ο Gilliam, ουσιαστικά, κατάφερε να κάνει ορατό στην οθόνη το nonsense που οι υπόλοιποι έγραφαν και ερμήνευαν.
Τα πρώτα σκετς των Monty Python
Έχοντας κατά νου τη συμβολή του Terry Gilliam, μπορούμε να επιστρέψουμε στα πρώτα λεπτά του επεισοδίου και στην αλληλουχία των σκετς που ακολουθούν.
Το πρώτο είναι το "Famous Deaths", μια ξεκαρδιστική παρωδία ενημερωτικής εκπομπής, στην οποία ο ίδιος ο Wolfgang Amadeus Mozart, τον οποίο υποδύεται ο Graham Chapman, σχολιάζει με δηλητηριώδη τρόπο τους θανάτους διάσημων ανθρώπων και, μαζί με τον συνεργάτη του στο στούντιο, καταρτίζει μια λίστα με τους "καλύτερους θανάτους".
Στο βάθρο βρίσκονται ο Άγιος Στέφανος, ο Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας και η "πολύ αξιαγάπητη" Ιωάννα της Λωραίνης.
Κάτι σαν μακρινός πρόγονος μιας μακάβριας διαδικτυακής συνήθειας που θα γινόταν δημοφιλής δεκαετίες αργότερα: των στοιχημάτων γύρω από το ποιο διάσημο πρόσωπο θα πεθάνει μέσα στη χρονιά.
Ακολουθεί το "Italian Lesson", όπου ένας Άγγλος καθηγητής σε μια τάξη ενηλίκων εξετάζει τους απίθανους μαθητές του στο πώς μπορούν να ξεκινήσουν μια συζήτηση στα ιταλικά.
Ενώ κάποιοι φαίνεται να προσπαθούν, από την τελευταία σειρά σηκώνεται ξαφνικά ένας εισβολέας ντυμένος Τιρολέζος, αρχίζει να μιλά γερμανικά και φυσικά καταστρέφει τα πάντα.
Στη συνέχεια έρχεται μια ψεύτικη διαφήμιση για ένα κακής ποιότητας βούτυρο, το "Whizzo Butter", όπου νοικοκυρές σε ένα μικρό βρετανικό χωριό αδυνατούν να ξεχωρίσουν τη γεύση του από εκείνη του πτώματος ενός ποντικιού.
Ακολουθούν το "Two Sheds", μια συνέντευξη με έναν μουσικό συνθέτη που περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από το παρατσούκλι του και καθόλου γύρω από το καλλιτεχνικό του ταλέντο, και το "Picasso Cycling Race", μια ζωντανή μετάδοση ποδηλατικού αγώνα όπου τα μέλη των Python εμφανίζονται ως δημοσιογράφοι και περαστικοί που σχολιάζουν τις επιδόσεις του διάσημου Ισπανού ζωγράφου.
Το πιο αστείο ανέκδοτο στον κόσμο
Το μεγάλο φινάλε του πρώτου επεισοδίου ανήκει εξ ολοκλήρου στο "The Funniest Joke in the World", ένα από τα σκετς που αργότερα θα αποκτούσαν cult status ανάμεσα στους οπαδούς των Monty Python.
Η ιδέα είναι απλώς υπέροχη.
Ο Ernest Scribbler, τον οποίο υποδύεται ο Michael Palin, είναι επαγγελματίας δημιουργός αστείων. Κατά λάθος γράφει το πιο αστείο ανέκδοτο στον κόσμο και αμέσως πεθαίνει από τα γέλια.
Η μητέρα του μπαίνει στο δωμάτιο, βλέπει τον γιο της νεκρό στο κρεβάτι και θεωρεί ότι το χαρτί που βρίσκεται πάνω στο στήθος του είναι σημείωμα αυτοκτονίας.
Το διαβάζει.
Και πεθαίνει κι εκείνη από τα γέλια.
Όπως είναι φυσικό, το χαρτάκι που περιέχει το πιο αστείο ανέκδοτο στον κόσμο αρχίζει να κυκλοφορεί, αφήνοντας πίσω του συνεχώς νέα θύματα — όλα, βέβαια, με ένα τεράστιο χαμόγελο στο πρόσωπο.
Η βρετανική κυβέρνηση πληροφορείται την ύπαρξη αυτού του πρωτοποριακού "φονικού όπλου" και αποφασίζει να το αξιοποιήσει κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εναντίον των Γερμανών.
Χρησιμοποιώντας ένα ιδιοφυές τέχνασμα, μεταφράζουν το ανέκδοτο στα γερμανικά, λέξη προς λέξη, ώστε κανένας από τους μεταφραστές να μην μπορεί να καταλάβει ολόκληρο το αστείο και συνεπώς να μην υποστεί τις θανατηφόρες συνέπειές του.
Ο βρετανικός στρατός καταφέρνει έτσι να αποδεκατίσει τα γερμανικά στρατεύματα και να κερδίσει τον πόλεμο.
Αφού εκπληρώνει τον σκοπό του, το ανέκδοτο απαγορεύεται τελικά από τη Συνθήκη της Γενεύης και το πρωτότυπο θάβεται στο "Μνημείο του Άγνωστου Αστείου".
Κατά τη διάρκεια της ταφής στο Berkshire αρχίζει να ακούγεται επιβλητική πατριωτική μουσική, η οποία διακόπτεται απότομα από το σφύριγμα ενός διαιτητή ποδοσφαίρου.
Είναι το σήμα ότι το πρώτο επεισόδιο ολοκληρώθηκε.
Ο παράξενος άνδρας από τα πρώτα δευτερόλεπτα της εκπομπής σηκώνεται από την παραλία και αρχίζει να παραπατά ξανά προς τη θάλασσα, ενώ εμφανίζονται οι τίτλοι τέλους μαζί με το πιο κλασικό "THE END".
Τα 31 λεπτά που άλλαξαν την κωμωδία
Έτσι ολοκληρώθηκαν 31 λεπτά συμπυκνωμένης κωμωδίας "made by Monty Python".
Ήταν το πρώτο επεισόδιο μιας ομάδας που επρόκειτο να αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην τηλεόραση, το θέατρο, τη μουσική και τον κινηματογράφο των δεκαετιών του 1970, του 1980 και του 1990.
Πέρα από το Flying Circus, θα ακολουθούσαν τέσσερις cult ταινίες —από τις πέντε συνολικά που δημιούργησαν— μεταξύ των οποίων οι πασίγνωστες Monty Python and the Holy Grail (1975), Life of Brian (1979) και Monty Python: The Meaning of Life (1983).
Θα ακολουθούσαν επίσης τέσσερα επιτυχημένα δισκογραφικά projects, τρία άλμπουμ συνδεδεμένα με τα soundtrack των ταινιών τους, βιβλία, σενάρια και θεατρικές περιοδείες, χωρίς φυσικά να υπολογίζουμε τις γνωστές ταινίες που θα σκηνοθετούσε αργότερα μόνος του ο Terry Gilliam.
Μια δημιουργικότητα χωρίς όρια που διεύρυνε δραματικά τόσο τον κόσμο της τηλεόρασης όσο και εκείνον του κινηματογράφου και άνοιξε τον δρόμο για μερικές από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της σύγχρονης ποπ κουλτούρας.
Αν έχεις αναρωτηθεί ποτέ τι κοινό έχουν οι The Simpsons, South Park, Family Guy και το Saturday Night Live ή από πού προέρχεται η διάθεση του Deadpool να σπάει συνεχώς τον τέταρτο τοίχο και να απευθύνεται στον θεατή, τώρα γνωρίζεις την απάντηση.
Και ξαφνικά, όλα μοιάζουν απολύτως λογικά.
Όχι κι άσχημα για πέντε διανοούμενους από την Οξφόρδη και το Κέιμπριτζ και έναν Αμερικανό με υπόβαθρο στη φυσική.
Ανάμεσά τους και ένας πραγματικός γιατρός, ο Graham Chapman, ο οποίος αν δεν είχε ακολουθήσει την κωμική του κλίση, θα μπορούσε πολύ εύκολα να είχε συνεχίσει να ασκεί το επάγγελμά του.
Post Credits: Οι Monty Python μάς έδωσαν ακόμη και το "spam"
Η επανάσταση των Monty Python δεν περιορίστηκε στον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Επηρέασε βαθιά ακόμη και τη δυτική γλώσσα και κουλτούρα.
Το γνωστότερο ίσως παράδειγμα είναι η λέξη "spam", ένας όρος που σήμερα θεωρούμε αυτονόητο και βρίσκεται παντού στους λογαριασμούς email μας, αλλά απέκτησε τη σύγχρονη σημασία του χάρη σε ένα σκετς της κωμικής ομάδας.
Το σκετς διαδραματίζεται σε ένα εστιατόριο, όπου οι χαρακτήρες επαναλαμβάνουν εμμονικά και δυνατά τη λέξη "Spam" —την ονομασία της γνωστής κονσέρβας κρέατος— μέχρι που πνίγουν εντελώς οποιαδήποτε άλλη συζήτηση.
Είναι, τελικά, τρομερά ενοχλητικό.
Ακριβώς όπως τα emails που σήμερα καταλήγουν στον γνωστό φάκελο.
