Στη θεωρία, κανένας καλλιτέχνης δεν επιθυμεί να βρεθεί αντιμέτωπος με τη λογοκρισία και να χαρακτηριστούν τα τραγούδια του ακατάλληλο για το ευρύ κοινό, περιορίζοντας την πρόσβασή του σε αυτό.
Ωστόσο, η ιστορία έχει αποδείξει ξανά και ξανά ότι μια απαγόρευση μπορεί να λειτουργήσει και ως απρόσμενο όπλο προβολής, δημιουργώντας δημοσιότητα και περιέργεια που, υπό άλλες συνθήκες, θα απαιτούσαν τεράστιο κόπο, χρόνο και χρήμα.
Τα απαγορευμένα τραγούδια που έγιναν κλασικά
Στη δεκαετία του ’80 και στις αρχές των ’90s, η σύγκρουση γύρω από τη λογοκρισία στη μουσική βιομηχανία των ΗΠΑ οδήγησε σε αλλεπάλληλες δικαστικές μάχες και ακροάσεις στο Κογκρέσο. Στην πρώτη γραμμή βρέθηκε το Parents Music Resource Centre (PMRC), με επικεφαλής την Tipper Gore, το οποίο πίεζε για περιορισμούς στη διάθεση τραγουδιών με "επικίνδυνο" ή ακατάλληλο στιχουργικό περιεχόμενο για ανήλικους ακροατές.
Η προσπάθεια αυτή είχε μερική επιτυχία, καθώς το PMRC κατάφερε τελικά να επιβάλει τα διαβόητα αυτοκόλλητα "Parental Advisory” σε πολλά rap και metal άλμπουμ. Παρ’ όλα αυτά, το κλίμα αντικομμουνιστικού τύπου "κυνηγιού μαγισσών" γύρισε μπούμερανγκ. Οι καταθέσεις στη Γερουσία από το απρόσμενο τρίο των Frank Zappa, Dee Snider (των Twisted Sister) και του –ποιος θα το περίμενε– John Denver, ανέδειξαν πόσο αδιέξοδη μπορεί να γίνει η πρόχειρη λογοκρισία και η κρατική παρέμβαση στην τέχνη.
Σιγά-σιγά, το να απαγορεύεται ένα έργο μετατράπηκε σε τίτλο τιμής. Σε τέτοιο βαθμό, μάλιστα, που ακόμη και ένα εμφανώς προκλητικό και μισογυνιστικό συγκρότημα όπως οι 2 Live Crew κατέληξε να αντιμετωπίζεται ως σύμβολο του αριστερού κινήματος υπέρ της ελευθερίας του λόγου. Σήμερα εξακολουθούν να υπάρχουν πολιτικές φωνές που ζητούν την απαγόρευση τραγουδιών, βιβλίων, ταινιών και άλλων έργων, όμως το κίνητρο μοιάζει λιγότερο να αφορά την "προστασία των παιδιών" και περισσότερο την αποσιώπηση κοινωνικών και πολιτικών πραγματικοτήτων που δεν βολεύουν, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της προπαγάνδας.
Σε κάθε περίπτωση, παρηγοριά αποτελεί το γεγονός ότι πολλά τραγούδια που κάποτε απαγορεύτηκαν όχι μόνο βρήκαν το κοινό τους, αλλά επιβίωσαν ως διαχρονικά κλασικά — άλλοτε λόγω του μηνύματός τους και άλλοτε απλώς επειδή ήταν τόσο πιασάρικα που κανείς δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία στους στίχους.
The Kingsmen – Louie Louie
Λίγες μουσικές απαγορεύσεις υπήρξαν τόσο παράλογες —και ταυτόχρονα τόσο καθοριστικές— όσο εκείνη του "Louie Louie”. Κυκλοφόρησε το 1963, αποσύρθηκε από ραδιοφωνικές λίστες και τέθηκε υπό έρευνα από το FBI για σχεδόν δύο χρόνια, εξαιτίας φημών ότι οι δυσνόητοι στίχοι του έκρυβαν άσεμνα μηνύματα.
Η έρευνα δεν αποκάλυψε τίποτα παράνομο, όμως μέχρι τότε η φασαρία είχε ήδη κάνει τη δουλειά της. Η διαμάχη μετέτρεψε το απλό, τρίχορδο garage rock κομμάτι σε πολιτισμικό σημείο αναφοράς, εμπνέοντας γενιές συγκροτημάτων να πιστέψουν ότι η ακαταστασία και το μυστήριο μπορούν να οδηγήσουν στην αθανασία.
N.W.A – Fuck Tha Police
Το "Fuck Tha Police” απαγορεύτηκε σχεδόν αμέσως μετά την κυκλοφορία του το 1988. Δεν γράφτηκε ποτέ για να είναι εύπεπτο: ραδιοφωνικοί σταθμοί το απέφευγαν, αστυνομικές ενώσεις διαμαρτύρονταν έντονα και το FBI έφτασε στο σημείο να στείλει προειδοποιητική επιστολή στη δισκογραφική της N.W.A.
Η ωμή του οργή απέναντι στη συστημική αστυνομική βία το έκανε εκρηκτικό και αδύνατο να περάσει απαρατήρητο. Με τα χρόνια εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο εμβληματικά τραγούδια διαμαρτυρίας στην αμερικανική ιστορία, επιστρέφοντας συχνά στο προσκήνιο σε περιόδους κοινωνικής έντασης.
Billie Holiday – Strange Fruit
Το "Strange Fruit” δεν λογοκρίθηκε για τη γλώσσα του, αλλά για το θέμα του: μια σκληρή και αμείλικτη απεικόνιση των λιντσαρισμάτων στον αμερικανικό Νότο. Όταν η Billie Holiday άρχισε να το ερμηνεύει το 1939, πολλοί ραδιοφωνικοί σταθμοί αρνήθηκαν να το μεταδώσουν και η δισκογραφική της δίστασε να το κυκλοφορήσει.
Πρόκειται για μια μορφή λογοκρισίας που μοιάζει ανησυχητικά οικεία και σήμερα, όπου όποιος φωτίζει βαθιά κοινωνικά προβλήματα συχνά στιγματίζεται ως "αντιπατριώτης". Πλέον, το "Strange Fruit” θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα τραγούδια του 20ού αιώνα — διαφορετικό σε ύφος από τη N.W.A, αλλά εξίσου αποκαλυπτικό.
The Who – My Generation
Το "My Generation” αποτέλεσε έναν εκκωφαντικό ύμνο εξέγερσης για τη νεολαία του 1965, όμως το BBC αντιμετώπισε το τραγούδι με επιφυλάξεις. Παρά την εικόνα των ’60s ως μιας πιο "ανέμελης" εποχής, ο κρατικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας ανησυχούσε ότι το τραύλισμα στη φωνή του Roger Daltrey θα μπορούσε να θεωρηθεί προσβλητικό για ανθρώπους με πραγματικές δυσκολίες ομιλίας.
Οι προθέσεις μπορεί να ήταν καλοπροαίρετες, αλλά η δυναμική του τραγουδιού επικράτησε. Το γεγονός ότι ο ίδιος ο Daltrey είχε ήπιο τραύλισμα βοήθησε αργότερα να υποχωρήσουν οι αντιδράσεις.
Frankie Goes to Hollywood – Relax
Το 1984, το BBC απαγόρευσε το "Relax”, όταν το σεξουαλικό του υπονοούμενο έγινε ξεκάθαρο μετά την κυκλοφορία ενός προκλητικού βίντεο κλιπ. Πολλοί χαρακτήρισαν το τραγούδι και το βίντεο "ανήθικα", όμως η απαγόρευση από το ραδιόφωνο και το Top of the Pops είχε το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.
Η περιέργεια του κοινού εκτοξεύτηκε και το single ανέβηκε στο νούμερο ένα των βρετανικών charts, όπου παρέμεινε για πέντε εβδομάδες. Αυτό που κάποτε θεωρήθηκε σκανδαλώδες, σήμερα αντιμετωπίζεται ως ένα στιλάτο, καθοριστικό pop κομμάτι της εποχής του — και ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πόσο κακή φήμη έχει η λογοκρισία ως "φρουρός" της κουλτούρας.