Τι θα έλεγε ο Gagarin σε όσους αμφισβητούν ότι πήγαμε στο διάστημα;

Μια από τις πιο δυνατές σκηνές του Interstellar, δεν έχει να κάνει ούτε με κάποιον από τους πλανήτες που εξερευνεί ο χαρακτήρας του Matthew McConaughey, Cooper, ούτε με την μαύρη τρύπα. Έχει να κάνει με το πώς ο κόσμος εθελοτυφλεί σε μια εποχή διαστημικής υπεροχής. Το σημείο που μαθαίνει ότι το σχολείο της κόρης του, προσπαθεί να πείσει τα παιδιά ότι δεν πήγαμε ποτέ στο φεγγάρι.

Πώς θα φαινόταν αυτό στον πρώτο άνθρωπο που έσπασε την στρατόσφαιρα; Γιατί ο Yuri Gagarin δεν ήταν επιστήμονας, ούτε κάποιος θεωρητικός της διαστημικής εξερεύνησης. Ήταν πιλότος, γιος αγροτών και το 1961 έγινε ο πρώτος άνθρωπος που βρέθηκε στο διάστημα. Πίστευε ότι θα πεθάνει αλλά συνειδητοποιούσε πόσο σημαντική ήταν αυτή η στιγμή για την ανθρωπότητα. Η αποστολή διήρκεσε μόλις 108 λεπτά, που άλλαξαν όμως τα πάντα για το πώς αντιλαμβανόμαστε την θέση του ανθρώπου στο διάστημα.
 

Η επιστήμη ως σύμβολο δύναμης

Όταν ο Gagarin εκτοξεύτηκε με το Vostok 1 στις 12 Απριλίου 1961, η ανθρωπότητα βρισκόταν βαθιά μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο. Η διαστημική κούρσα μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν κάτι πολύ περισσότερο από επιστημονικός ανταγωνισμός. Ήταν ένα τεχνολογικό και ιδεολογικό στοίχημα. Ποιο σύστημα μπορούσε να φτάσει πιο μακριά; Ποια κοινωνία μπορούσε να μετατρέψει την επιστήμη σε σύμβολο δύναμης;

Ο Gagarin έγινε αμέσως παγκόσμιος ήρωας. Το χαμόγελό του, σχεδόν κινηματογραφικό, εμφανίστηκε σε εφημερίδες και αφίσες σε ολόκληρο τον κόσμο. Στη Σοβιετική Ένωση αντιμετωπίστηκε σαν ζωντανός μύθος. Στη Δύση, παρότι ήταν αντίπαλος σε μια γεωπολιτική αναμέτρηση, έγινε αντικείμενο θαυμασμού.

Η περίφημη φράση που του αποδίδεται -ότι από το διάστημα η Γη φαίνεται πανέμορφη- ενίσχυσε την αίσθηση ότι για πρώτη φορά ένας άνθρωπος είχε δει τον πλανήτη μας όπως κανείς πριν. Ήταν μια στιγμή ανθρώπινης υπεροχής που σήμερα αρκετός κόσμος δεν μπορεί να εκτιμήσει.

Henri Bureau Getty Images / IDEAL Image

Η νίκη της ηλιθιότητας

Έξι δεκαετίες αργότερα, σε μια εποχή όπου η ανθρωπότητα έχει στείλει ρομποτικά σκάφη σε άλλους πλανήτες και τηλεσκόπια που κοιτάζουν δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά, εξακολουθεί να υπάρχει κόσμος που αμφισβητεί ακόμη και τα πιο βασικά επιτεύγματα της διαστημικής εξερεύνησης. Από τις αποστολές του NASA μέχρι τις πτήσεις των Σοβιετικών κοσμοναυτών, ορισμένοι θεωρούν ότι όλα ήταν κατασκευασμένα, μια τεράστια σκηνοθεσία προπαγάνδας.

Οι θεωρίες συνωμοσίας για το διάστημα δεν είναι καινούργιες. Η πιο διάσημη αφορά το Apollo 11 το 1969, όταν ο Neil Armstrong έγινε ο πρώτος άνθρωπος που περπάτησε στη Σελήνη. Σύμφωνα με αυτές τις θεωρίες, η αποστολή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ και οι εικόνες γυρίστηκαν σε κάποιο κινηματογραφικό στούντιο. Η ιδέα αυτή μπορεί να ακούγεται περιθωριακή, αλλά κατά καιρούς βρίσκει απήχηση σε μερίδα του κοινού.

Το παράδοξο είναι ότι η ίδια η ιστορία της διαστημικής κούρσας, καθιστά τέτοιους ισχυρισμούς σχεδόν αδύνατους. Στη δεκαετία του ’60 οι δύο υπερδυνάμεις βρίσκονταν σε ακραία πολιτική και στρατιωτική αντιπαράθεση. Αν υπήρχε η παραμικρή απόδειξη ότι η άλλη πλευρά σκηνοθετούσε διαστημικές αποστολές, θα αποτελούσε τεράστιο προπαγανδιστικό όπλο. Κι όμως, καμία από τις δύο πλευρές δεν αμφισβήτησε σοβαρά τα επιτεύγματα της άλλης.

Στην πραγματικότητα, τα τεχνικά δεδομένα που επιβεβαιώνουν τις πρώτες διαστημικές πτήσεις είναι συντριπτικά. Ραδιοεπικοινωνίες που καταγράφηκαν από σταθμούς σε όλο τον κόσμο, ανεξάρτητες παρατηρήσεις των τροχιών των διαστημοπλοίων, ακόμη και αντικείμενα που παραμένουν μέχρι σήμερα στη Σελήνη και μπορούν να εντοπιστούν με σύγχρονα όργανα.

Και όμως, η επιμονή αυτών των θεωριών λέει κάτι ενδιαφέρον για την εποχή μας. Ζούμε σε μια περίοδο όπου η πληροφορία είναι απεριόριστη αλλά η εμπιστοσύνη συχνά περιορισμένη. Το διαδίκτυο έχει τη δύναμη να μεταδίδει γνώση με πρωτοφανή ταχύτητα, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να πολλαπλασιάζει και τις αμφιβολίες.

Η συμβολική κατάκτηση του Gagarin

Ίσως γι’ αυτό η ιστορία του Gagarin παραμένει τόσο συμβολική. Εκείνη η πτήση του 1961 δεν ήταν απλώς ένα τεχνολογικό επίτευγμα. Ήταν μια στιγμή όπου η ανθρωπότητα κατάφερε να ξεπεράσει για λίγο τα όρια της Γης και να κοιτάξει τον εαυτό της από απόσταση.

Ο ίδιος ο Gagarin δεν έζησε αρκετά για να δει πόσο μακριά θα έφτανε το διαστημικό όνειρο. Πέθανε το 1968 σε αεροπορικό δυστύχημα, μόλις στα 34 του χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, το όνομά του παραμένει συνδεδεμένο με την πρώτη μεγάλη έξοδο του ανθρώπου από τον πλανήτη του.

Σήμερα, με νέες αποστολές στη Σελήνη, με ιδιωτικές εταιρείες που στέλνουν πυραύλους σε τροχιά και με σχέδια για ταξίδια στον Άρη, η κληρονομιά εκείνης της πρώτης πτήσης είναι πιο ζωντανή από ποτέ. Κι αν υπάρχει ακόμη κάποιος που πιστεύει ότι δεν έχουμε φτάσει ποτέ στο διάστημα, ίσως αξίζει να θυμηθεί εκείνο το πρωινό του Απριλίου του 1961, όταν ένας νεαρός πιλότος κοίταξε τη Γη από ψηλά και άνοιξε μια πόρτα που δεν έκλεισε ποτέ ξανά.

Το μόνο που παραμένει κλειστό, αιωνίως, είναι το μυαλό κάποιων εκεί έξω. Και αυτό δεν θα αλλάξει με καμία κατάκτηση του διαστήματος.

Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για πολιτικές εξελίξεις, συνεντεύξεις διασήμων, συμβουλές για αντρική μόδα και συνταγές για φαγητό και πότο στο esquire.com.gr