Σε στιγμές όπου το μέλλον παύει να μοιάζει με υπόσχεση και μετατρέπεται σε έναν ασαφή ορίζοντα, οι άνθρωποι τείνουμε να αναζητούμε εικόνες που μας θυμίζουν τον εαυτό μας, ώστε να μην αισθανόμαστε μόνοι. Ο κινηματογράφος, ήδη από τα πρώτα του βήματα, έχει μάθει να αφηγείται την εμπειρία όσων νιώθουν παγιδευμένοι, ακόμη κι αν αυτό γίνεται μέσα από τα όρια της ίδιας της κάμερας, η οποία τελικά αποκαλύπτει όσα δεν μπορεί να περιορίσει. Η ακινησία, η απογοήτευση και η δυσκολία να βρεθεί ένας δρόμος προς τα εμπρός μετατρέπονται έτσι σε υλικό αφήγησης αλλά και σε καθρέφτη μιας βαθιά κοινής ανθρώπινης κατάστασης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ιστορίες αυτές είναι απαραίτητα τραγικές. Συχνά το βάρος της εσωτερικής σύγκρουσης μπορεί να μετατραπεί σε μια καθαρή και κριτική ματιά πάνω στην πραγματικότητα, όπου ακόμη και η αμφιβολία γίνεται μια μικρή πράξη αντίστασης. Υπάρχουν αρκετές ταινίες που έχουν καταφέρει να εξερευνήσουν αυτό το εύθραυστο σημείο ανάμεσα στην ελπίδα και την αβεβαιότητα, άλλοτε με πιο αφαιρετικό τρόπο και άλλοτε με πολύ άμεσο. Πρόκειται για ιστορίες που δεν υπόσχονται απαραίτητα λύσεις, αλλά προσφέρουν κάτι εξίσου σημαντικό: την αίσθηση αναγνώρισης και ίσως τη δυνατότητα να ξαναβρούμε την κατεύθυνσή μας.
5 ταινίες για όταν νιώθεις χαμένος στη ζωή
The Secret Life of Walter Mitty (2013)
Το The Secret Life of Walter Mitty αφηγείται τη μεταμόρφωση ενός συνηθισμένου ανθρώπου που περνά μεγάλο μέρος της ζωής του χαμένος στις φαντασιώσεις του. Ο Walter, ένας ντροπαλός αρχειοθέτης φωτογραφιών στο περιοδικό Life, αναγκάζεται να βγει από τη ζώνη ασφαλείας του όταν ξεκινά ένα απρόσμενο ταξίδι για να εντοπίσει ένα χαμένο φωτογραφικό αρνητικό. Η αναζήτηση τον οδηγεί από τη Γροιλανδία στην Ισλανδία και μέχρι τα Ιμαλάια, σε μια περιπέτεια που τελικά τον βοηθά να ανακαλύψει το θάρρος να ζήσει τη ζωή που μέχρι τότε μόνο φανταζόταν.
Με τον Ben Stiller τόσο μπροστά όσο και πίσω από την κάμερα, η ταινία μετατρέπεται σε έναν αισιόδοξο ύμνο στην εμπειρία της ζωής. Το περίφημο μότο του περιοδικού Life – "Δες τον κόσμο, πήγαινε επικίνδυνα μακριά, κοίτα πέρα από τους τοίχους, πλησίασε, βρες τους άλλους και νιώσε" – λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η πραγματική περιπέτεια αρχίζει όταν κάποιος αποφασίσει να βγει από τη ρουτίνα του.
Paterson (2016)
Ο Paterson είναι οδηγός λεωφορείου στην ομώνυμη πόλη του Νιου Τζέρσεϊ και η καθημερινότητά του κυλά σχεδόν αμετάβλητη. Κάθε πρωί ξυπνά την ίδια ώρα, πηγαίνει στη δουλειά, επιστρέφει στο σπίτι, βγάζει βόλτα τον σκύλο, πίνει μια μπύρα στο τοπικό μπαρ και μετά επιστρέφει ξανά στο σπίτι. Μέσα σε αυτή την επαναλαμβανόμενη ρουτίνα, το μόνο που διαφοροποιείται είναι η ποίηση που γράφει σχεδόν καθημερινά σε ένα προσωπικό σημειωματάριο.
Η ζωή του μοιάζει απλή και σχεδόν άδεια από φιλοδοξίες. Ωστόσο, μέσα από αυτή τη φαινομενική απλότητα ο Jim Jarmusch σκιαγραφεί μια βαθιά στοχαστική ματιά πάνω στη ζωή. Ο Adam Driver, στον ρόλο του Paterson, αποτυπώνει μια ήσυχη μελαγχολία, αλλά και την αίσθηση ότι ακόμη και μέσα στις πιο συνηθισμένες στιγμές μπορεί να υπάρχει χώρος για δημιουργία. Η ποίηση, ακόμη κι αν δεν αλλάζει τίποτα δραματικά, γίνεται ο μικρός αλλά ουσιαστικός τρόπος με τον οποίο ο Paterson δίνει μορφή στον δικό του κόσμο.
Nebraska (2013)
Στο Nebraska, ο Woody Grant είναι ένας ηλικιωμένος άνδρας που παλεύει με τον αλκοολισμό και τα πρώτα σημάδια άνοιας. Όταν λαμβάνει μια επιστολή που υπόσχεται ένα εκατομμύριο δολάρια από μια διαφημιστική λοταρία, πείθεται ότι πρέπει να ταξιδέψει μέχρι τη Νεμπράσκα για να παραλάβει το "έπαθλό" του. Η οικογένειά του αντιμετωπίζει την κατάσταση με σκεπτικισμό, όμως ο γιος του, David, αποφασίζει να τον συνοδεύσει στο ταξίδι, περισσότερο για να ικανοποιήσει την ανάγκη του πατέρα του παρά επειδή πιστεύει στην υπόσχεση του γράμματος.
Το ταξίδι μετατρέπεται σε ένα πικρόγλυκο road movie, όπου η σχέση πατέρα και γιου αποκαλύπτεται μέσα από μικρές στιγμές σιωπής, παρεξηγήσεων και αμήχανης τρυφερότητας. Ο σκηνοθέτης Alexander Payne επιλέγει το ασπρόμαυρο για να αποτυπώσει έναν κόσμο γεμάτο νοσταλγία και χαμένες προσδοκίες, δημιουργώντας ένα σχόλιο πάνω στον μύθο του αμερικανικού ονείρου και στην ανάγκη των ανθρώπων να βρίσκουν νόημα ακόμη κι όταν η ζωή μοιάζει να πλησιάζει στο τέλος της.
The Truman Show (1998)
Στο The Truman Show, ο Peter Weir αφηγείται την ιστορία ενός ανθρώπου που αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι ολόκληρη η ζωή του είναι στην πραγματικότητα ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα που μεταδίδεται συνεχώς σε όλο τον κόσμο. Ο Truman Burbank, τον οποίο υποδύεται ο Jim Carrey, είναι ο μοναδικός που δεν γνωρίζει ότι οι φίλοι, οι συνάδελφοι και ακόμη και η οικογένειά του είναι ηθοποιοί σε ένα τεράστιο τηλεοπτικό σκηνικό.
Καθώς η τέλεια ψευδαίσθηση της ζωής του αρχίζει να καταρρέει, ο Truman έρχεται αντιμέτωπος με μια βαθιά υπαρξιακή αφύπνιση. Η ταινία λειτουργεί τόσο ως κριτική στην κουλτούρα των μέσων ενημέρωσης όσο και ως αλληγορία για την ανάγκη του ανθρώπου να αναζητήσει την αυθεντικότητα. Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται η ιδέα ότι ακόμη και όταν ο κόσμος γύρω μας μοιάζει απολύτως κατασκευασμένος, υπάρχει πάντα η δυνατότητα να αναζητήσουμε μια έξοδο.
The 400 Blows (1959)
Στο κλασικό φιλμ του François Truffaut, ο δεκατριάχρονος Antoine Doinel περιπλανιέται στο Παρίσι της δεκαετίας του 1950 χωρίς να βρίσκει κατανόηση ούτε στο σπίτι ούτε στο σχολείο. Μετά από μια σειρά μικρών παραβατικών πράξεων – από το σκασιαρχείο μέχρι την απόπειρα κλοπής μιας γραφομηχανής – συλλαμβάνεται και οδηγείται σε αναμορφωτήριο.
Η ταινία, μία από τις σημαντικότερες στιγμές της Nouvelle Vague, αντλεί έντονα στοιχεία από τη δύσκολη παιδική ηλικία του ίδιου του Truffaut. Αφιερωμένη στον θεωρητικό του κινηματογράφου André Bazin, που υπήρξε μέντορας και πατρική φιγούρα για τον σκηνοθέτη, αποτελεί μια από τις πιο ειλικρινείς απεικονίσεις της παρεξηγημένης παιδικής ηλικίας στον κινηματογράφο.
Το εμβληματικό της φινάλε – η φυγή του Antoine προς τη θάλασσα – έχει μείνει στην ιστορία ως μια από τις πιο δυνατές εικόνες του ευρωπαϊκού σινεμά, μια στιγμή που μοιάζει να απευθύνεται σε όλους όσοι αισθάνονται ότι δεν μπορούν να χωρέσουν στους κανόνες της κοινωνίας.