Ο Martin Scorsese έχει φτάσει στα 83. Έχει ήδη πίσω του το Taxi Driver, το Goodfellas, το Raging Bull και μια φιλμογραφία τόσο μεγάλη και τόσο σημαντική, που θα συνεχίσει να συζητιέται όταν οι περισσότερες σημερινές διαμάχες του ίντερνετ θα έχουν ξεχαστεί. Κι όμως, η πρόσφατη είδηση ότι ο σκηνοθέτης συνεργάζεται ως σύμβουλος με την Black Forest Labs, μια γερμανική startup που δραστηριοποιείται στη γενετική τεχνητή νοημοσύνη, προκάλεσε πολύ μεγαλύτερη ένταση απ’ όση ίσως θα περίμενε κανείς.
Η αφορμή ήταν ότι ο Scorsese αποκάλυψε πως έχει χρησιμοποιήσει το μοντέλο FLUX της εταιρείας για να δημιουργήσει storyboards στην προπαραγωγή της επόμενης ταινίας του. Δεν μιλάμε για AI που γράφει σκηνές, δεν μιλάμε για ψηφιακούς ηθοποιούς, ούτε για κάποια προσπάθεια να αντικατασταθεί ο άνθρωπος πίσω από την κάμερα. Μιλάμε για προπαρασκευαστικά σχέδια. Για εκείνες τις εικόνες που βοηθούν έναν σκηνοθέτη να δείξει στο συνεργείο πώς φαντάζεται ένα κάδρο, μια κίνηση, μια σύνθεση.
Martin Scorsese: Γιατί προκάλεσε οργή με την AI
Η εξήγηση που έδωσε ήταν απλή και πρακτική. Εδώ και δεκαετίες, ο ίδιος σχεδιάζει τα storyboards του. Το βασικό πρόβλημα, όπως είπε, ήταν πάντα το ίδιο: πώς να μεταφέρει στους ηθοποιούς και στο τεχνικό επιτελείο αυτό που υπάρχει ήδη μέσα στο κεφάλι του. Με το συγκεκριμένο εργαλείο, θεωρεί ότι μπορεί να κάνει αυτή την επικοινωνία πιο καθαρή, πιο γρήγορη και πιο αποτελεσματική.
Το διαδίκτυο, φυσικά, δεν το πήρε ακριβώς ψύχραιμα.
Η concept artist Karla Ortiz, η οποία έχει δουλέψει με τη Marvel, κατηγόρησε τον Scorsese ότι ουσιαστικά προδίδει τους storyboard artists, στηρίζοντας μοντέλα που πιθανότατα έχουν εκπαιδευτεί πάνω στη δουλειά ανθρώπων σαν κι εκείνους. Ο σκηνοθέτης και animator Samuel Deats τον κάλεσε να δείξει περισσότερο σεβασμό στους συναδέλφους του, υποστηρίζοντας ότι ένα storyboard μπορεί να γίνει πολύ γρήγορα από έναν καλλιτέχνη και άρα δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη να μπει στη διαδικασία η τεχνητή νοημοσύνη. Κάποιος κινηματογραφικός δημοσιογράφος δήλωσε ότι η είδηση τον έκανε να θέλει να κάνει εμετό — και, όπως συμβαίνει συχνά, τελικά το μετέτρεψε σε tweet.
Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η αντίδραση του Boots Riley. Ο σκηνοθέτης πρότεινε τη δική του ερμηνεία: ότι στα 83 του ο Scorsese πιθανώς δέχτηκε πολλά χρήματα, θέλησε να εξασφαλίσει κάτι για την οικογένειά του και, θεωρώντας πως η τεχνητή νοημοσύνη έτσι κι αλλιώς θα οδηγήσει σε κακό τέλος, αποφάσισε να μη δώσει ιδιαίτερη σημασία. Στη συνέχεια, ανέβασε τα δικά του χειροποίητα storyboards — τα οποία ο ίδιος χαρακτήρισε "χάλια" — για να δείξει ότι μια ταινία μπορεί ακόμη να φτιαχτεί χωρίς τη βοήθεια αλγορίθμων. Το επιχείρημα είχε πάθος, έστω κι αν η λογική του δεν ήταν απολύτως ευθεία.
Πριν όμως μετατραπεί η υπόθεση σε ακόμη ένα τεχνολογικό ηθικό δικαστήριο, αξίζει να σταθούμε λίγο στα πραγματικά δεδομένα. Ο Scorsese σχεδίαζε παραδοσιακά ο ίδιος τα storyboards του και δεν ήταν γνωστός για το ότι απασχολούσε εξωτερικές ομάδες storyboard artists με τον τρόπο που το κάνουν άλλες μεγάλες παραγωγές. Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κάποια ένδειξη ότι η χρήση του FLUX στέρησε τη δουλειά από συγκεκριμένο επαγγελματία. Αυτό δεν ακυρώνει τις ευρύτερες ανησυχίες γύρω από την AI, αλλά αλλάζει λίγο το μέγεθος του συγκεκριμένου περιστατικού.
Ο κινηματογράφος, άλλωστε, ήταν πάντα μια τέχνη που συνδιαλεγόταν με την τεχνολογία. Ο ήχος, το χρώμα, το widescreen, τα ειδικά εφέ, το ψηφιακό μοντάζ, οι κάμερες νέας γενιάς, τα CGI — κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή αντιμετωπίστηκε κάποτε με δυσπιστία. Και όχι άδικα πάντα. Κάθε εργαλείο μπορεί να απελευθερώσει δημιουργικά, αλλά μπορεί και να χρησιμοποιηθεί για να συμπιέσει εργασίες, αμοιβές και ανθρώπους. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η τεχνολογία πρέπει να υπάρχει. Υπάρχει ήδη. Το ερώτημα είναι πού, πώς και με ποιους κανόνες χρησιμοποιείται.
Είναι απολύτως λογικό να υπάρχει ανησυχία όταν η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί να αντικαταστήσει ηθοποιούς, σεναριογράφους, σκηνοθέτες, animators ή καλλιτέχνες των οποίων το έργο χρησιμοποιείται χωρίς συναίνεση για την εκπαίδευση μοντέλων. Εκεί μιλάμε για τον πυρήνα της δημιουργίας και για πραγματικές επαγγελματικές συνέπειες. Είναι άλλο πράγμα, όμως, ένας σκηνοθέτης να χρησιμοποιεί ένα εργαλείο για να μεταφέρει γρήγορα μια οπτική ιδέα που ο ίδιος έχει ήδη στο μυαλό του.
Τα storyboards έχουν φυσικά καλλιτεχνική αξία, ειδικά όταν δημιουργούνται από σπουδαίους artists. Αλλά στην καθημερινή λειτουργία μιας παραγωγής είναι συχνά και ένα πρακτικό εργαλείο επικοινωνίας. Πρέπει να δείξουν γρήγορα τι βλέπει ο σκηνοθέτης, να οργανώσουν ένα γύρισμα, να βοηθήσουν το συνεργείο να καταλάβει τη δομή μιας σκηνής. Σε αυτό το επίπεδο, η χρήση ενός AI εργαλείου από έναν δημιουργό που ούτως ή άλλως έκανε μόνος του αυτή τη δουλειά δεν είναι ακριβώς το ίδιο με την αντικατάσταση μιας ολόκληρης καλλιτεχνικής ομάδας.
Η ειρωνεία είναι ότι η μεγαλύτερη κατακραυγή ξέσπασε για έναν 83χρονο σκηνοθέτη που χρησιμοποιεί software για προπαρασκευαστικά σκίτσα, την ώρα που η κινηματογραφική βιομηχανία ήδη δοκιμάζει πολύ πιο ριζοσπαστικές και πολύ πιο ανησυχητικές χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Το να εστιάζει όλη η οργή σε αυτή την περίπτωση μοιάζει κάπως δυσανάλογο.
Ίσως επειδή ο Scorsese δεν είναι απλώς ένας ακόμη σκηνοθέτης. Είναι σύμβολο. Για πολλούς, αντιπροσωπεύει μια παλαιότερη, χειροποίητη, σχεδόν ιερή αντίληψη του σινεμά. Οπότε η εικόνα του να συνεργάζεται με μια AI startup μοιάζει σε κάποιους σαν προδοσία. Σαν να περνάει και το τελευταίο μεγάλο κάστρο της κινηματογραφικής παράδοσης στην πλευρά των αλγορίθμων.
Ίσως, όμως, η πραγματικότητα να είναι λιγότερο δραματική. Ένας ηλικιωμένος δημιουργός, που εξακολουθεί να προσπαθεί να γυρίσει ταινίες και να επικοινωνήσει το όραμά του όσο πιο καθαρά γίνεται, δοκιμάζει ένα νέο εργαλείο. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ανησυχίες γύρω από την AI είναι υπερβολικές. Σημαίνει απλώς ότι δεν είναι κάθε χρήση της το τέλος της τέχνης.
Και ίσως το πιο ενδιαφέρον σε όλη αυτή την ιστορία δεν είναι το ίδιο το FLUX, ούτε τα storyboards, ούτε καν ο Scorsese. Είναι το πόσο γρήγορα η εποχή μας μετατρέπει κάθε τεχνολογικό εργαλείο σε ηθικό δημοψήφισμα. Πόσο δύσκολα ξεχωρίζουμε πια ανάμεσα στον πραγματικό κίνδυνο και στο συμβολικό σοκ.
Γιατί αν κάτι μοιάζει πράγματι κινηματογραφικό εδώ, δεν είναι ένας σκηνοθέτης που φτιάχνει εικόνες με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Είναι η ίδια η υπερβολική αντίδραση γύρω από αυτό: ένα μικρό περιστατικό που φωτίζει, σχεδόν σαν σκηνή σε ταινία του Scorsese, έναν πολύ μεγαλύτερο φόβο.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
