Πώς μεταφέρεις στη μεγάλη οθόνη το σημαντικότερο έπος του δυτικού πολιτισμού χωρίς να το προδώσεις;
Αυτό είναι το τεράστιο στοίχημα που ανέλαβε ο Christopher Nolan με το The Odyssey. Και βλέποντας την ταινία λίγες ημέρες πριν από την αμερικανική και ευρωπαική πρεμιέρα της, γίνεται γρήγορα σαφές ότι ο Βρετανός δημιουργός δεν είχε σκοπό να γυρίσει ακόμη μία εντυπωσιακή υπερπαραγωγή. Στόχος του ήταν κάτι πολύ δυσκολότερο: να κάνει τον Όμηρο να μοιάζει ξανά σύγχρονος.
Η πρώτη ένδειξη ότι πρόκειται για κάτι διαφορετικό εμφανίζεται πριν ακόμη μπεις στην αίθουσα.
Έξω από το IMAX των Universal Studios δεσπόζει ένας γιγαντιαίος Δούρειος Ίππος. Δεν λειτουργεί απλώς ως εργαλείο προώθησης της ταινίας. Είναι ένα σύμβολο που ενώνει δύο κόσμους: την αρχαία Ελλάδα και το σημερινό Hollywood. Για μια στιγμή συνειδητοποιείς ότι η ιστορία που ξεκίνησε πριν από σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αφηγήσεις της ανθρωπότητας.
Και ο Nolan αποφασίζει να την αντιμετωπίσει με τον μόνο τρόπο που γνωρίζει: σε γιγαντιαία κλίμακα.
Από τα πρώτα κιόλας λεπτά γίνεται ξεκάθαρο ότι το The Odyssey δεν σχεδιάστηκε για streaming ούτε για μια τηλεόραση στο λιβινγκ ρουμ. Είναι μια ταινία φτιαγμένη για IMAX. Η φωτογραφία του Hoyte van Hoytema αξιοποιεί κάθε εκατοστό της οθόνης, ενώ η μουσική του Ludwig Göransson λειτουργεί σαν ένας ακόμη πρωταγωνιστής της αφήγησης.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς εντυπωσιακό.
Είναι καθηλωτικό.
Η ιστορία ακολουθεί τον Οδυσσέα στο δεκαετές ταξίδι της επιστροφής του μετά τον Τρωικό Πόλεμο. Στο πέρασμά του συναντά τον Κύκλωπα Πολύφημο, την Κίρκη, την Καλυψώ, τις Σειρήνες, θεούς, τέρατα και κάθε είδους δοκιμασία που μοιάζει να δοκιμάζει περισσότερο την ψυχή παρά το σώμα του.
Την ίδια στιγμή, στην Ιθάκη, η Πηνελόπη και ο Τηλέμαχος παλεύουν να κρατήσουν ζωντανή όχι μόνο την ελπίδα της επιστροφής του, αλλά και την ίδια την ιδέα της οικογένειας.
Κάτω όμως από τον μύθο, ο Nolan αφηγείται κάτι πολύ πιο οικείο.
Μιλά για την ανθρώπινη ανθεκτικότητα.
Για την ικανότητα να συνεχίζεις όταν όλα γύρω σου μοιάζουν να καταρρέουν.
Για το πώς ένας άνθρωπος μεταμορφώνεται μέσα από τις δυσκολίες που συναντά μέχρι να επιστρέψει εκεί απ' όπου ξεκίνησε.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της ταινίας.
Δεν αντιμετωπίζει τον Οδυσσέα ως υπερήρωα.
Τον αντιμετωπίζει ως άνθρωπο.
Το βάρος όμως μιας τέτοιας υπερπαραγωγής πέφτει πάντα στους ώμους του πρωταγωνιστή. Και ο Matt Damon δεν λυγίζει.
Ο Damon παραδίδει μία από τις πιο ώριμες ερμηνείες της καριέρας του. Ο Οδυσσέας του δεν είναι ο αψεγάδιαστος μυθολογικός ήρωας που συναντήσαμε σε σχολικά βιβλία ή σε παλαιότερες κινηματογραφικές μεταφορές. Είναι ένας άνθρωπος κουρασμένος, πληγωμένος, συχνά αμφιβάλλει, όμως δεν εγκαταλείπει ποτέ.
Κουβαλά στο σώμα του το κόστος του πολέμου και στο βλέμμα του την αγωνία ότι η Ιθάκη που θυμάται ίσως να μην υπάρχει πια όταν επιστρέψει.
Και ακριβώς γι' αυτό ο Οδυσσέας του λειτουργεί τόσο πειστικά.
Δεν είναι ήρωας επειδή είναι αήττητος.
Είναι ήρωας επειδή επιμένει.
Ο Robert Pattinson συνεχίζει την εντυπωσιακή μεταμόρφωση της καριέρας του. Μετά το The Lighthouse, το The Batman και το Mickey 17, αποδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι έχει αφήσει οριστικά πίσω του την εικόνα του νεαρού σταρ του Twilight. Η παρουσία του είναι σκοτεινή, απρόβλεπτη και γεμάτη ένταση, χαρίζοντας στην ταινία μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ερμηνείες της.
Η Anne Hathaway, από την άλλη, επιλέγει τον ακριβώς αντίθετο δρόμο.
Δεν χρειάζεται μεγάλες εκρήξεις.
Δεν χρειάζεται θεαματικούς μονολόγους.
Η δύναμή της βρίσκεται στη σιωπή.
Η Πηνελόπη της δεν είναι απλώς η γυναίκα που περιμένει τον άντρα της. Είναι η ψυχή της Ιθάκης. Μια γυναίκα που αντιστέκεται, προστατεύει, διατηρεί την αξιοπρέπειά της και συνεχίζει να πιστεύει όταν όλοι οι υπόλοιποι έχουν πάψει να ελπίζουν.
Στις τελευταίες σκηνές της ταινίας, ένα βλέμμα της Hathaway αρκεί για να μεταφέρει περισσότερα συναισθήματα από πολλές σελίδες διαλόγου.
Και μετά υπάρχει ο Tom Holland.
Είναι ίσως η μεγαλύτερη υποκριτική έκπληξη της ταινίας.
Παρότι αποτελεί έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους νέους ηθοποιούς στον κόσμο, κατορθώνει να κάνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο: να εξαφανίσει εντελώς την εικόνα του Spider-Man.
Δεν βλέπεις τον Tom Holland.
Βλέπεις τον Τηλέμαχο.
Έναν νέο που μεγάλωσε χωρίς τον πατέρα του, προσπαθώντας να καταλάβει ποιος πραγματικά ήταν ο άνθρωπος που όλοι θεωρούν θρύλο.
Αυτό δεν είναι εύκολο επίτευγμα όταν κουβαλάς τη δημοτικότητα ενός παγκόσμιου franchise.
Εκεί όπου η ταινία με κράτησε προσωρινά σε απόσταση
Παρά τον συνολικό ενθουσιασμό μου, υπήρξαν δύο στοιχεία που με προβλημάτισαν.
Το πρώτο αφορά τις αμερικανικές προφορές.
Γνωρίζω ότι δεν υπάρχει "σωστή" αγγλική προφορά για έναν κόσμο όπου όλοι μιλούσαν αρχαία ελληνικά.
Ωστόσο, η κινηματογραφική μας μνήμη έχει συνδέσει τα μεγάλα ιστορικά και μυθολογικά έπη με έναν πιο ουδέτερο τρόπο εκφοράς του λόγου.
Στα πρώτα λεπτά της ταινίας, ορισμένες αμερικανικές προφορές και η πολύ σύγχρονη χροιά των διαλόγων με έβγαλαν προσωρινά από τη μυθική ατμόσφαιρα.
Δεν ήταν θέμα ιστορικής ακρίβειας.
Ήταν θέμα κινηματογραφικού ύφους.
Θα προτιμούσα μια πιο διαχρονική προσέγγιση, που να μη σε επαναφέρει τόσο εύκολα στον σημερινό κόσμο.
Ευτυχώς, όσο εξελίσσεται η αφήγηση, η ένσταση αυτή υποχωρεί. Οι εικόνες, η μουσική και οι βασικές ερμηνείες αποκτούν τόσο μεγάλη δύναμη ώστε σύντομα παύεις να σκέφτεσαι τις προφορές.
Η δεύτερη επιφύλαξή μου αφορά το all-star cast.
Υπάρχουν στιγμές όπου βλέπεις πρώτα τον σταρ και μετά τον χαρακτήρα.
Η Zendaya και η Charlize Theron είναι δύο εξαιρετικές ηθοποιοί, όμως διαθέτουν τόσο ισχυρή δημόσια και κινηματογραφική ταυτότητα, ώστε για λίγα λεπτά χρειάστηκα χρόνο να τις αποδεχθώ μέσα στον κόσμο του Ομήρου.
Δεν πρόκειται για ζήτημα υποκριτικής.
Αντίθετα.
Είναι ίσως το τίμημα της τεράστιας δημοτικότητάς τους.
Η εικόνα τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το Euphoria, το Dune, το Mad Max, τις διεθνείς καμπάνιες μόδας, τα fashion shows και τα αμέτρητα κόκκινα χαλιά.
Σε μια ιστορία τόσο αρχέγονη όσο η Οδύσσεια, η δημόσια περσόνα τους μερικές φορές προηγείται του χαρακτήρα.
Προσωπικά, θα προτιμούσα ορισμένοι από τους δευτερεύοντες ρόλους να είχαν δοθεί σε λιγότερο αναγνωρίσιμους ηθοποιούς.
Όχι επειδή τα μεγάλα ονόματα δεν λειτουργούν.
Αλλά επειδή οι άγνωστες φυσιογνωμίες επιτρέπουν συχνά στον θεατή να χαθεί ολοκληρωτικά μέσα στον κόσμο της ιστορίας.
Το τελικό συμπέρασμα
Πριν από την κυκλοφορία της ταινίας, αρκετή συζήτηση προκάλεσαν και ορισμένες επιλογές του casting, όπως η Lupita Nyong'o και ο Elliot Page. Παρακολουθώντας όμως την ταινία, γίνεται γρήγορα σαφές ότι ο θόρυβος ήταν πολύ μεγαλύτερος εκτός οθόνης απ' ό,τι μέσα στην ίδια την αφήγηση. Οι ρόλοι τους είναι περιορισμένοι και δεν επηρεάζουν ουσιαστικά τον βασικό άξονα της ιστορίας.
Και τελικά, αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του The Odyssey.
Ο Christopher Nolan δεν προσπάθησε να κάνει μια αρχαιολογική αναπαράσταση του Ομήρου.
Ούτε μια επίδειξη τεχνικής αρτιότητας.
Προσπάθησε να θυμίσει γιατί αυτή η ιστορία εξακολουθεί να αφορά τον σύγχρονο άνθρωπο.
Γιατί, στην πραγματικότητα, η Οδύσσεια δεν είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που επιστρέφει στην Ιθάκη.
Είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που μεταμορφώνεται μέχρι να μπορέσει να επιστρέψει.
Και αυτό είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα της ταινίας.
Το The Odyssey δεν είναι τέλειο.
Όμως είναι μεγαλειώδες.
Είναι από εκείνες τις ταινίες που δεν σε εντυπωσιάζουν μόνο με την κλίμακά τους, αλλά σε κάνουν να θυμηθείς γιατί ο κινηματογράφος εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να μετατρέπει ιστορίες χιλιάδων ετών σε εμπειρίες που μοιάζουν απολύτως σύγχρονες.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα του Christopher Nolan. Δεν μας ζήτησε να θαυμάσουμε τον Όμηρο. Μας υπενθύμισε γιατί, σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά, εξακολουθούμε να τον έχουμε ανάγκη.
