Το βράδυ της 26ης Απριλίου του '44, ένα γερμανικό στρατιωτικό αυτοκίνητο κινείται σε έναν σκοτεινό δρόμο έξω από το Ηράκλειο. Στο εσωτερικό του βρίσκεται ο υποστράτηγος Χάινριχ Κράιπε, ένας από τους ανώτερους αξιωματικούς των γερμανικών δυνάμεων κατοχής στην Κρήτη. Επιστρέφει στην κατοικία του, χωρίς να γνωρίζει ότι μερικές εκατοντάδες μέτρα παρακάτω τον περιμένει μια παγίδα.
Δύο άντρες με γερμανικές στρατιωτικές στολές εμφανίζονται στον δρόμο και του κάνουν σήμα να σταματήσει. Μοιάζουν με στρατονόμους που πραγματοποιούν έναν συνηθισμένο έλεγχο. Το αυτοκίνητο επιβραδύνει. Οι πόρτες ανοίγουν και μέσα σε ελάχιστες στιγμές όλα ανατρέπονται.
Οι δύο υποτιθέμενοι Γερμανοί είναι στην πραγματικότητα Βρετανοί πράκτορες. Ο στρατηγός ακινητοποιείται, ο οδηγός του εξουδετερώνεται και μια ομάδα Κρητικών αντιστασιακών αναλαμβάνει να τον κρατήσει υπό έλεγχο. Λίγα λεπτά αργότερα, το ίδιο αυτοκίνητο κατευθύνεται προς το Ηράκλειο. Μόνο που τώρα στο τιμόνι βρίσκεται ένας Βρετανός αξιωματικός, ενώ στη θέση του συνοδηγού κάθεται ένας άλλος, φορώντας το πηλήκιο του Γερμανού στρατηγού.
Αυτό που ακολουθεί θα μπορούσε να αποτελεί σενάριο κατασκοπευτικής ταινίας. Συνέβη όμως πραγματικά.
Δύο Βρετανοί, οι Κρητικοί αντιστασιακοί και ένα παράτολμο σχέδιο
Πίσω από την επιχείρηση βρίσκονταν δύο αξιωματικοί της βρετανικής Special Operations Executive (SOE), του προγόνου της ΜΙ6 για να οργανώνει επιχειρήσεις δολιοφθοράς και αντίστασης στην κατεχόμενη Ευρώπη.
Ο πρώτος ήταν ο Πάτρικ Λι Φέρμορ, ένας χαρισματικός, πολύγλωσσος Βρετανός που γνώριζε εξαιρετικά την Ελλάδα. Είχε περάσει μεγάλα διαστήματα στα βουνά της Κρήτης, συχνά μεταμφιεσμένος σε βοσκό, δημιουργώντας στενές σχέσεις με τους ντόπιους αντιστασιακούς. Ο δεύτερος ήταν ο Γουίλιαμ Στάνλεϊ Μος, ένας νεαρός αξιωματικός με πολεμική εμπειρία και ιδιαίτερη κλίση στις επικίνδυνες αποστολές.
Αρχικός στόχος τους ήταν ο διαβόητος Γερμανός στρατηγός Φρίντριχ-Βίλχελμ Μίλερ, ο οποίος είχε συνδεθεί με τη βίαιη καταστολή της κρητικής αντίστασης. Όταν όμως αντικαταστάθηκε από τον Κράιπε, το σχέδιο προσαρμόστηκε στα νέα δεδομένα. Η επιχείρηση δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς τους Κρητικούς συνεργάτες τους. Ανάμεσά τους βρίσκονταν ο Μανώλης Πατεράκης, ο Γιώργος Τυράκης και ο Στρατής Σαβιολάκης, άνθρωποι που γνώριζαν το νησί, τα περάσματα και τις διαδρομές διαφυγής.
Το σχέδιο ήταν απλό στη σύλληψή του, σχεδόν εξωφρενικό στην εκτέλεση. Θα απήγαγαν τον στρατηγό στον δρόμο και θα χρησιμοποιούσαν το δικό του αυτοκίνητο για να διασχίσουν την περιοχή που έλεγχαν οι Γερμανοί.
Τα 22 φυλάκια και το πιο επικίνδυνο ταξίδι της ζωής τους
Με τον Κράιπε αιχμάλωτο στο πίσω κάθισμα, οι απαγωγείς κατευθύνθηκαν προς το Ηράκλειο. Ο Μος οδηγούσε, ενώ ο Λι Φέρμορ υποδυόταν τον Γερμανό στρατηγό. Στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου οι Κρητικοί αντιστασιακοί φρουρούσαν τον πραγματικό Κράιπε.
Το αυτοκίνητο εξακολουθούσε να φέρει τα διακριτικά του στρατηγού. Αυτό αποδείχθηκε καθοριστικό. Οι Γερμανοί σκοποί, βλέποντας το γνώριμο όχημα, το άφηναν να περάσει, συχνά χαιρετώντας στρατιωτικά. Να φανταστεί κανείς ότι, συνολικά, η ομάδα πέρασε από 22 σημεία γερμανικού ελέγχου. Αρκούσε ένας στρατιώτης να ζητήσει να δει καλύτερα τους επιβάτες. Ένα πρόσωπο που δεν θα αναγνώριζε, μια άστοχη απάντηση στα γερμανικά ή μια ύποπτη κίνηση στο πίσω κάθισμα θα μπορούσαν να σημάνουν το τέλος της αποστολής. Ωστόσο, οι απαγωγείς κατάφεραν να εγκαταλείψουν την πόλη και να συνεχίσουν προς την ενδοχώρα.
Όταν τελικά άφησαν το αυτοκίνητο, φρόντισαν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι ο στρατηγός είχε ήδη μεταφερθεί εκτός Κρήτης. Άφησαν επίσης μια επιστολή, υπογεγραμμένη από τους Βρετανούς αξιωματικούς, στην οποία αναλάμβαναν την ευθύνη της απαγωγής, επιχειρώντας να αποτρέψουν γερμανικά αντίποινα εναντίον των κατοίκων. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, μόλις ξεκινούσε.
Δεκαεννέα ημέρες καταδίωξης στα βουνά
Για σχεδόν τρεις εβδομάδες, ο Κράιπε και οι απαγωγείς του διέσχιζαν τα δύσβατα βουνά της Κρήτης. Κινούνταν κυρίως τη νύχτα, κρύβονταν σε σπηλιές και καλύβες, άλλαζαν συνεχώς διαδρομές και βασίζονταν στη βοήθεια των κατοίκων.
Οι γερμανικές δυνάμεις είχαν εξαπολύσει ανθρωποκυνηγητό. Αεροπλάνα πετούσαν πάνω από το νησί, ενώ περίπολοι έψαχναν χωριά, μονοπάτια και ορεινά περάσματα. Στη διάρκεια της διαδρομής συνέβη και ένα από τα πιο παράξενα περιστατικά της επιχείρησης.
Σύμφωνα με την αφήγηση του Λι Φέρμορ, ένα πρωινό, ενώ βρίσκονταν κοντά στον χιονισμένο Ψηλορείτη, ο Γερμανός στρατηγός άρχισε να απαγγέλλει στίχους του Οράτιου. Ο Βρετανός αξιωματικός αναγνώρισε το ποίημα και συνέχισε την απαγγελία από εκεί όπου είχε σταματήσει ο αιχμάλωτός του. Για μια σύντομη στιγμή, δύο εχθροί που βρίσκονταν σε αντίπαλες πλευρές του πιο καταστροφικού πολέμου της ανθρώπινης ιστορίας ανακάλυψαν ότι μοιράζονταν την ίδια κλασική παιδεία.
Η στιγμή αυτή έμεινε στη μνήμη του ΛιΦέρμορ ως μια παράξενη προσωρινή αναστολή της πραγματικότητας του πολέμου. Στις 14 Μαΐου 1944, η ομάδα έφτασε στην παραλία Περιστερές, κοντά στο Ροδάκινο της νότιας Κρήτης. Εκεί, ένα βρετανικό σκάφος παρέλαβε τον στρατηγό και τους απαγωγείς του, μεταφέροντάς τους στην Αίγυπτο. Η αποστολή είχε ολοκληρωθεί.
Ο θρίαμβος και η σκοτεινή πλευρά της ιστορίας
Η απαγωγή του Κράιπε αποτέλεσε μεγάλη επιτυχία για τη βρετανική SOE και την κρητική αντίσταση. Απέδειξε ότι ακόμη και οι ανώτεροι αξιωματικοί των γερμανικών δυνάμεων δεν ήταν απρόσβλητοι. Ωστόσο, η ιστορία δεν είχε μόνο ηρωικές στιγμές. Ο Γερμανός οδηγός του στρατηγού σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, ενώ το ζήτημα των αντιποίνων εξακολουθεί να αποτελεί μια από τις πιο δύσκολες πτυχές της ιστορικής αποτίμησής της.
Τον Αύγουστο του 1944 οι Γερμανοί προχώρησαν στην καταστροφή των Ανωγείων και χωριών του Αμαρίου, δολοφονώντας αμάχους. Στις διαταγές και στις δικαιολογίες των γερμανικών αρχών περιλαμβανόταν και η βοήθεια που είχε προσφερθεί στους απαγωγείς του Κράιπε. Οι ιστορικοί, ωστόσο, εξετάζουν τα εγκλήματα αυτά στο ευρύτερο πλαίσιο της ναζιστικής πολιτικής αντιποίνων, της καταστολής της αντίστασης και της επικείμενης γερμανικής υποχώρησης.
Η επιχείρηση έγινε αργότερα βιβλίο από τον Μος, με τίτλο Ill Met by Moonlight, και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1957, με τον Ντερκ Μπόγκαρντ στον ρόλο του Λι Φέρμορ.
Πίσω όμως από τη σχεδόν απίστευτη ιστορία των μεταμφιέσεων, των ελέγχων και της καταδίωξης βρίσκεται κάτι περισσότερο από μια επιτυχημένη στρατιωτική αποστολή. Βρίσκεται ένα ολόκληρο δίκτυο Κρητικών που έθεσαν σε κίνδυνο τις ζωές και τις οικογένειές τους για να βοηθήσουν ανθρώπους τους οποίους οι κατακτητές αναζητούσαν απεγνωσμένα.
