Μια σπασμένη βιτρίνα στη Φρανκφούρτη μπορεί να μοιάζει με ένα ακόμη περιστατικό βίας σε μια ευρωπαϊκή μεγαλούπολη. Ένα βίντεο που θα κάνει τον γύρο του διαδικτύου, μερικές φωτογραφίες από κατεστραμμένα καταστήματα, αστυνομικούς με εξοπλισμό καταστολής και νεαρούς που συγκρούονται μαζί τους. Σε λίγες ημέρες, οι εικόνες θα έχουν αντικατασταθεί από άλλες. Μόνο που, αυτή τη φορά, πίσω από τις εικόνες κρύβεται μια συζήτηση αρκετά μεγαλύτερη από τα επεισόδια μιας νύχτας.
Στις 31 Οκτωβρίου 2026, χιλιάδες νέοι κατέβηκαν στους δρόμους περισσότερων από 30 γερμανικών πόλεων. Στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων βρέθηκαν το αυξανόμενο κόστος ζωής, η κατάσταση της εκπαίδευσης, η κοινωνική δικαιοσύνη και η αντίθεση στην προοπτική επαναφοράς της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας. Η πρωτοβουλία "Gen Z regelt" επιχείρησε να δώσει συλλογική φωνή σε μια γενιά που αισθάνεται ότι συμμετέχει όλο και λιγότερο στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον της.
Οι περισσότερες συγκεντρώσεις ήταν ειρηνικές. Ωστόσο, στη Φρανκφούρτη και σε άλλες πόλεις σημειώθηκαν σοβαρά επεισόδια, με επιθέσεις εναντίον αστυνομικών, λεηλασίες καταστημάτων και εκτεταμένες υλικές ζημιές.
Παρακολουθώντας αυτές τις εικόνες από την Ελλάδα, μια χώρα που γνώρισε βαθιά οικονομική κρίση, μεγάλες διαδηλώσεις και την απογοήτευση μιας ολόκληρης γενιάς από τις πολιτικές και οικονομικές υποσχέσεις του παρελθόντος, είναι δύσκολο να μη διακρίνουμε ορισμένες ομοιότητες.
Το σημαντικό ερώτημα, όμως, δεν είναι αν η Γερμανία θα γνωρίσει μια νέα περίοδο κοινωνικής αναταραχής. Είναι τι συμβαίνει όταν οι νεότερες γενιές αρχίζουν να αμφισβητούν ότι το μέλλον τους θα είναι καλύτερο από το παρόν.
Η νύχτα που η Φρανκφούρτη άλλαξε πρόσωπο
Η δημοσιογράφος του Neue Zürcher Zeitung, Beatrice Achtenberg, βρισκόταν στη Φρανκφούρτη κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων. Μιλώντας στο Esquire, περιγράφει τη μετάβαση από την ειρηνική διαμαρτυρία στις σκηνές βίας που ακολούθησαν.
"Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν ειρηνικά, αλλά η ατμόσφαιρα άλλαξε δραματικά όταν έπεσε το σκοτάδι. Πλήθη νέων από διαφορετικά εθνοτικά υπόβαθρα, ανάμεσά τους και άνθρωποι που είχαν βγει για το Halloween, κατέκλυσαν τους δρόμους. Ξαφνικά, δύο νεαροί έσπασαν βίαια τη γυάλινη βιτρίνα ενός καταστήματος μόδας, άρπαξαν παπούτσια και έφυγαν τρέχοντας. Αυτή ήταν η καθοριστική στιγμή", μας εξηγεί.
Σύμφωνα με την περιγραφή της, ακολούθησαν επιθέσεις σε περισσότερα καταστήματα και συγκρούσεις με την αστυνομία.
"Πέτρες και μπουκάλια εκτοξεύονταν, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και πυροτεχνήματα. Αυτό που ξεκίνησε ως πολιτική διαμαρτυρία κατέληξε σε ευκαιριακή βία και λεηλασίες".
Οι αναφορές των γερμανικών αρχών επιβεβαιώνουν τη σοβαρότητα των επεισοδίων. Περίπου 8.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις της Φρανκφούρτης, σύμφωνα με την αστυνομία. Αργότερα, ομάδες ατόμων προκάλεσαν καταστροφές στο εμπορικό κέντρο της πόλης, ενώ περισσότεροι από 100 αστυνομικοί αναφέρθηκε ότι τραυματίστηκαν κατά τη διάρκεια των ταραχών.
Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιαστική διάκριση που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στη δραματικότητα των εικόνων: η συμμετοχή σε μια πολιτική κινητοποίηση δεν συνεπάγεται συμμετοχή σε πράξεις βίας.
Η ίδια η Achtenberg θεωρεί ότι πολλά από τα πρόσωπα που συμμετείχαν στα επεισόδια είχαν ελάχιστη σχέση με τους πραγματικούς στόχους των διαδηλωτών.
"Είδα νέους ανθρώπους να εκφράζουν απολύτως θεμιτά αιτήματα κατά τη διάρκεια της ημέρας και άλλους που απλώς διέκριναν μια ευκαιρία για ένταση, καταστροφές και λεηλασίες μέσα στη νύχτα".
Αυτή η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία. Διότι όταν οι καταστροφές γίνονται η μοναδική είδηση, υπάρχει ο κίνδυνος να εξαφανιστούν από τη δημόσια συζήτηση τα προβλήματα που οδήγησαν χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους.
Μια Γερμανία που γερνάει και μια γενιά που αισθάνεται αποκλεισμένη
Για δεκαετίες, η Γερμανία αντιμετωπιζόταν ως το υπόδειγμα της ευρωπαϊκής οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας. Μια χώρα με ισχυρή βιομηχανία, ανεπτυγμένο κοινωνικό κράτος και θεσμούς που έμοιαζαν ικανοί να απορροφούν ακόμη και τις μεγαλύτερες κρίσεις.
Σήμερα, ωστόσο, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που δεν αφορά αποκλειστικά τη δική της κοινωνία. Την δημογραφική γήρανση και την όλο και πιο περίπλοκη σχέση ανάμεσα στις γενιές.
Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025, το 59,1% των Γερμανών με δικαίωμα ψήφου ήταν τουλάχιστον 50 ετών. Η δημογραφική αυτή πραγματικότητα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται αποκλειστικά προς όφελος των μεγαλύτερων ηλικιών, δημιουργεί όμως εύλογα ερωτήματα για την ισορροπία των συμφερόντων.
Η Beatrice Achtenberg χρησιμοποιεί έναν ιδιαίτερα χαρακτηριστικό όρο για να περιγράψει την κατάσταση.
"Η Γερμανία μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε μια γεροντοκρατία. Οι πολιτικοί προσαρμόζουν τις πολιτικές τους στους μεγαλύτερους ψηφοφόρους, επειδή αποτελούν το σημαντικότερο εκλογικό σώμα", υποστηρίζει.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει το συνταξιοδοτικό σύστημα.
"Οι νεότερες γενιές αντιμετωπίζουν αυξανόμενες εισφορές προκειμένου να διατηρηθούν τα εγγυημένα επίπεδα συντάξεων. Πολλοί αισθάνονται ότι πληρώνουν για ένα σύστημα που ενδεχομένως δεν θα τους προσφέρει τα ίδια οφέλη στο μέλλον".
Είναι μια ανησυχία που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί αποκλειστικά γερμανική.
Στην Ελλάδα, οι Millennials και οι νεότερες γενιές έχουν μεγαλώσει μέσα σε μια πραγματικότητα οικονομικής ανασφάλειας, υψηλού κόστους στέγασης και συνεχών αλλαγών στην αγορά εργασίας. Η δυνατότητα απόκτησης κατοικίας, η δημιουργία οικογένειας και η προοπτική αξιοπρεπούς συνταξιοδότησης αποτελούν πλέον ζητήματα που συνοδεύονται από αβεβαιότητα.
Οι ιστορικές και οικονομικές συνθήκες των δύο χωρών είναι διαφορετικές. Το κοινό στοιχείο, όμως, είναι το ερώτημα της διαγενεακής δικαιοσύνης: πόσα καλείται να προσφέρει η σημερινή νέα γενιά και τι μπορεί να περιμένει ότι θα λάβει στο μέλλον;
Το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας και ο φόβος ενός πολέμου
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο των γερμανικών κινητοποιήσεων είναι η αντίδραση απέναντι στην προοπτική της υποχρεωτικής στρατιωτικής υπηρεσίας.
Η Γερμανία ανέστειλε την υποχρεωτική θητεία το 2011. Από την 1η Ιανουαρίου 2026 ισχύει ένα νέο σύστημα στρατιωτικής υπηρεσίας, το οποίο παραμένει εθελοντικό, αλλά προβλέπει υποχρεωτική καταγραφή στοιχείων για τους νεαρούς άνδρες και διαδικασίες αξιολόγησης της καταλληλότητάς τους. Η ενδεχόμενη επιβολή υποχρεωτικής θητείας θα απαιτούσε νέα κοινοβουλευτική απόφαση.
Η συζήτηση συνδέεται άμεσα με την αλλαγή του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος ασφαλείας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Για την Achtenberg, ωστόσο, το ζήτημα αποκτά διαφορετική διάσταση όταν το εξετάζουμε μέσα από τη ματιά των ίδιων των νέων.
"Πολλοί νέοι με τους οποίους μίλησα δεν επιθυμούν να στρατολογηθούν για μια σύγκρουση που αφορά την Ουκρανία. Ορισμένοι από τους πολιτικούς που ζητούν στρατιωτική ετοιμότητα δεν έχουν υπηρετήσει ούτε οι ίδιοι", επισημαίνει.
Αναφέρεται επίσης στο ζήτημα της ταυτότητας και της σχέσης ορισμένων νέων με μεταναστευτικό οικογενειακό υπόβαθρο με το γερμανικό κράτος. Κατά την εκτίμησή της, για κάποιους η προοπτική στρατιωτικής υπεράσπισης της χώρας δεν αποτελεί αυτονόητη επιλογή.
Πέρα από αυτές τις προσωπικές εκτιμήσεις, το βαθύτερο πολιτικό ερώτημα είναι σαφές. Πώς ζητά ένα κράτος από τους νέους να αναλάβουν αυξημένες υποχρεώσεις απέναντί του, όταν ένα μέρος τους αισθάνεται ότι τα δικά του συμφέροντα δεν εκπροσωπούνται επαρκώς; Η εθνική ασφάλεια και η ατομική ελευθερία δεν είναι έννοιες που μπορούν να συζητηθούν ανεξάρτητα από το κοινωνικό συμβόλαιο που συνδέει τον πολίτη με το κράτος.
Οι πολιτικές δυνάμεις και ο κίνδυνος να χαθεί το πραγματικό μήνυμα
Κάθε μαζική κινητοποίηση δημιουργεί αναπόφευκτα και μια πολιτική διαμάχη γύρω από το ποιος την εκπροσωπεί, ποιος επιχειρεί να την αξιοποιήσει και ποιος τελικά θα επωφεληθεί από αυτήν.
Η Achtenberg εκτιμά ότι πολιτικές δυνάμεις της Αριστεράς προσπάθησαν να αξιοποιήσουν τη δυναμική των κινητοποιήσεων, ενώ το CDU και η AfD διατήρησαν συγκριτικά χαμηλότερο προφίλ ως προς την αρχική κινητοποίηση.
Η πολιτική αντιπαράθεση, πάντως, οξύνθηκε μετά τα επεισόδια. Ο υπουργός Εσωτερικών της Έσσης, Roman Poseck, έθεσε ακόμη και ζήτημα περιορισμού μελλοντικών διαδηλώσεων, ενώ άλλες πολιτικές φωνές τόνισαν την ανάγκη να προστατευτεί το δικαίωμα της ειρηνικής διαμαρτυρίας.
Για την Achtenberg, η σύγκριση με τη Γαλλία είναι αποκαλυπτική.
"Σε αντίθεση με ορισμένες διαδηλώσεις στη Γαλλία, όπου η πολιτική μαχητικότητα και η βία στους δρόμους έχουν συνυπάρξει, όσα είδα στη Φρανκφούρτη έμοιαζαν σε μεγάλο βαθμό αποσυνδεδεμένα από το πραγματικό κίνημα διαμαρτυρίας".
Η παρατήρησή της αγγίζει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των σύγχρονων κινημάτων. Οι εικόνες βίας είναι πολύ πιο εύκολο να κυριαρχήσουν στον δημόσιο διάλογο από μια συζήτηση για τις συντάξεις, την οικονομική ανισότητα ή την εκπαίδευση.
Και σε αυτό το σημείο η ελληνική εμπειρία μάς έχει προσφέρει αρκετά μαθήματα. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, ειρηνικές μαζικές συγκεντρώσεις και βίαια επεισόδια συνυπήρξαν πολλές φορές στην ίδια δημόσια συζήτηση, παρότι δεν εξέφραζαν κατ' ανάγκη τους ίδιους ανθρώπους ή τις ίδιες επιδιώξεις.
Η βία απαιτεί λογοδοσία. Δεν μπορεί, όμως, από μόνη της να ακυρώσει τα κοινωνικά ερωτήματα που προϋπήρχαν.
Από τη Φρανκφούρτη στην Αθήνα: Μια γενιά που ζητά να ακουστεί
Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν όσα παρακολουθήσαμε στη Γερμανία αποτελούν ένα μεμονωμένο ξέσπασμα ή μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής μεταβολής.
Αντίστοιχες κινητοποιήσεις νέων έχουν καταγραφεί στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Παρά τις διαφορετικές πολιτικές συνθήκες, επανέρχονται ορισμένα κοινά αιτήματα. Οικονομική ασφάλεια, πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, κοινωνική δικαιοσύνη και ουσιαστική συμμετοχή στις αποφάσεις.
"Ίσως παρακολουθούμε την αρχή μιας ευρωπαϊκής εξέγερσης των γενεών", εκτιμά η Achtenberg.
Ωστόσο, η ίδια αναγνωρίζει ότι η μετάβαση από τη μαζική δυσαρέσκεια σε ένα συγκροτημένο πολιτικό κίνημα δεν είναι καθόλου δεδομένη.
"Αν το κίνημα αποκτήσει την έκταση που είχε το Fridays for Future, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια σοβαρή πολιτική δύναμη. Μέχρι στιγμής, όμως, τα αιτήματα παραμένουν διάχυτα. Κοινωνική δικαιοσύνη, φόβος κοινωνικής καθόδου και αντίθεση στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία".
Και προσθέτει μια διαπίστωση που ίσως συνοψίζει ολόκληρη την κατάσταση:
"Χωρίς σαφή ατζέντα και ηγεσία, οι πολιτικοί μπορούν εύκολα να αγνοήσουν το κίνημα. Η απογοήτευση είναι πραγματική, αλλά η απογοήτευση από μόνη της δεν δημιουργεί ένα πολιτικό κίνημα".
Νέες κινητοποιήσεις έχουν ήδη προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο, με την 20ή Νοεμβρίου να αποτελεί έναν από τους επόμενους σταθμούς της προσπάθειας πανευρωπαϊκού συντονισμού.
Το αν θα αποκτήσουν μεγαλύτερη μαζικότητα, σταθερή οργάνωση και σαφές πολιτικό περιεχόμενο παραμένει ανοιχτό. Από την ελληνική πλευρά, πάντως, αξίζει να αποφύγουμε τόσο τον εύκολο ενθουσιασμό για μια υποτιθέμενη ευρωπαϊκή εξέγερση όσο και την εξίσου εύκολη καταδίκη μιας ολόκληρης γενιάς εξαιτίας των βίαιων ενεργειών ορισμένων ανθρώπων.
Η Generation Z δεν αποτελεί ένα ενιαίο πολιτικό σώμα. Δεν σκέφτονται όλοι οι νέοι με τον ίδιο τρόπο, δεν ψηφίζουν τα ίδια κόμματα και δεν συμμερίζονται τις ίδιες αντιλήψεις για την οικονομία, τη μετανάστευση ή την εθνική ασφάλεια.
Αυτό που αξίζει να εξεταστεί είναι αν αυξάνεται το ποσοστό εκείνων που αμφισβητούν πλέον τη βασική υπόσχεση των ευρωπαϊκών κοινωνιών: ότι η εργασία, η εκπαίδευση και η συμμετοχή στη δημοκρατική ζωή θα τους προσφέρουν μια αξιοπρεπή προοπτική. Η Γερμανία δεν είναι η Ελλάδα της οικονομικής κρίσης. Ούτε η Φρανκφούρτη είναι το Παρίσι των γαλλικών κοινωνικών εξεγέρσεων. Οι αναλογίες έχουν τα όριά τους και οι διαφορές είναι σημαντικές.
Όμως οι εικόνες από τους γερμανικούς δρόμους μάς υπενθυμίζουν κάτι που δεν πρέπει να ξεχνάμε. Η οικονομική ισχύς μιας χώρας δεν εγγυάται αυτομάτως την εμπιστοσύνη των νεότερων πολιτών της. Αυτό να είναι το πραγματικό ευρωπαϊκό διακύβευμα. Όχι αν θα επαναληφθούν οι καταστροφές της Φρανκφούρτης, αλλά αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούν να πείσουν τους νεότερους πολίτες τους ότι αξίζει να εμπιστευτούν το μέλλον που τους υπόσχονται.
Μια σπασμένη βιτρίνα μπορεί να αντικατασταθεί σε λίγες ημέρες. Η εμπιστοσύνη ανάμεσα σε μια γενιά και στους θεσμούς που υποτίθεται ότι την εκπροσωπούν χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο για να αποκατασταθεί.
