Κάθε φορά που αναφέρεται το όνομα του Ιωάννη Καποδίστρια, είτε σε κάποιο ιστορικό αφιέρωμα ή ντοκιμαντέρ, σε κάποια συζήτηση με φίλους ή και με αφορμή την πρόσφατη ταινία του Σμαραγδή, η σκέψη δεν πηγαίνει απαραίτητα στο τραγικό τέλος του. Αντίθετα δημιουργείται ένα εύλογο και απόλυτα ειλικρινές ερώτημα. Γιατί;
Γιατί ένας πετυχημένος διπλωμάτης και πολιτικός που έφτασε να γίνει υπουργός του τσάρου, πήρε αυτή την απόφαση για την καριέρα του; Το εύκολο, είναι να αναφερθούμε στα πατριωτικά συναισθήματα του Καποδίστρια που ήταν πέρα για πέρα ειλικρινή.
Ωστόσο δεν ήταν κάποιος πολιτικός που, μετά από την αποτυχία μιας άλλης διακυβέρνησης, καλέστηκε για να εφαρμόσει την τάξη. Αυτό που καλέστηκε να κάνει, ήταν σαν ένα video game στρατηγικής που αποφάσισες να το βάλεις στο μεγαλύτερο επίπεδο δυσκολίας. Προσπαθούμε να το κάνουμε εικόνα.
Ένας άνθρωπος που αφήνει την αυτοκρατορική Ρωσία σε μια περίοδο ευμάρειας, μια βέβαιη σύνταξη από το ταμείο του τσάρου και, σίγουρα, μια πιο άνετη ζωή, στέκεται στο γραφείο του σχεδόν υπνωτισμένος. Έχει ανακαλύψει πως δεν υπάρχει τακτικός στρατός, πως η πείνα θερίζει από επαρχία μέχρι τη νεοσύστατη πρωτεύουσά του και έχει λάβει απάντηση από τον γενικό του γραμματέα, Νικόλαο Σπηλιάδη ότι, "ταμείο δεν υπάρχει και αμφιβάλλουμε αν υπήρξε ποτέ".
Ο θαυμασμός μας σήμερα προς το πρόσωπο του Καποδίστρια, θα έπρεπε να είναι πιο σύνθετος. Αν μη τι άλλο να μας βάλει στη θέση του, μια θέση που κανένας δεν ήθελε εκείνη την εποχή στην πολιτική σκηνή και που μέχρι και βασιλιάδες αρνήθηκαν το στέμμα -ο μετέπειτα Λεοπόλδος ο Α’ του Βελγίου για να είμαστε πιο ακριβείς.
Είναι λοιπόν πολύ διδακτικές όλες αυτές οι ιστορίες για το πρόγραμμα του κυβερνήτη με τα αλληλοδιδακτικά σχολεία, για τις περικοπές στα προνόμια των κοτζαμπάσηδων και το ηρωικό του τέλος έξω από μια εκκλησία, αλλά είναι τα πιο καθημερινά πράγματα στη ζωή του που θα έπρεπε σήμερα να μας εμπνέουν. Κάποιους τους εμπνέουν σίγουρα.
Το αδιανόητο στρες που πρέπει να είχε. Το γεγονός ότι ζητούσε δανεικά από κάθε χώρα που είχε επαφές ως διπλωμάτης προκειμένου να κάνει ένα γενναίο ξεκίνημα. Ότι δαπάνησε όλη του την προσωπική περιουσία και αρνήθηκε να λάβει μισθό. Ότι έπρεπε να συνεννοηθεί με ανθρώπους που, όχι μόνο δεν έριχναν νερό στο κρασί τους, αλλά έμπαιναν στην διαδικασία να κλέβουν έσοδα πίσω από την πλάτη του χωρίς να τα καταθέτουν στο δημόσιο ταμείο.
Ο αγώνας του Καποδίστρια με τις χειρότερες νοοτροπίες, που πολλές φορές τις συναντούμε μέχρι και σήμερα, είναι ο πραγματικός και ανθρώπινος λόγος που ο Κυβερνήτης αξίζει τον θαυμασμό. Είμαστε τόσο απασχολημένοι με το να πλακωθούμε μεταξύ μας για το αν ο Σμαραγδής διηγήθηκε την ιστορία όπως την θέλαμε, που δεν βλέπουμε παραπέρα. Το πραγματικό μάθημα, είναι πώς να μην αποτελέσουμε εμείς οι ίδιοι τους συνεχιστές της παραφωνίας εκείνης της εποχής. Ο Καποδίστριας δεν προδόθηκε μόνο έξω από την εκκλησία.
Προδόθηκε όταν οι προεστοί τσέπωναν τα χρήματα πίσω από την πλάτη του. Όταν ο Μαυροκορδάτος οργάνωνε μέτωπο εναντίον του, όταν ο Μιαούλης έκαψε τον στόλο στον Πόρο και όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις πλήρωναν ανθρώπους για να διαβάλλουν την φήμη του. Η σημερινή ημέρα της γέννησης του Καποδίστρια, θα έπρεπε να είναι μια ημέρα μνήμης για τα πολιτικά σφάλματα σε αυτή τη χώρα, ανεξαρτήτου χρώματος και ιδεολογίας.
Μια ημέρα διαφύλαξης της δημοκρατίας από τους σκάρτους, από τους δημαγωγούς και από εκείνους που εξύψωσαν τον εαυτό τους με στόχο το κέρδος και την απάτη. Έχουμε δυστυχώς τόσα πολλά παραδείγματα από την εποχή του Καποδίστρια και μετά, που αν έμπαινε ο ίδιος σε μια χρονομηχανή για να ρίξει μια κλεφτή ματιά για το πώς θα εξελισσόντουσαν τα πράγματα στο μέλλον, πιθανότατα να μην είχε αφήσει ποτέ τη Ρωσία.
Αλλά όχι. Αυτή είναι μια λάθος σκέψη, μια λάθος πρόταση. Ο Καποδίστριας, με όσα γνωρίζουμε για εκείνον σήμερα, πιθανότατα να έκανε ακριβώς τα ίδια. Όχι από κάποιο καπρίτσιο ή κάποια πολιτική έπαρση, αλλά χάρη σε μια πολιτιστική κληρονομιά που κουβαλάμε -ευτυχώς- μέχρι σήμερα μέσα μας. Το φιλότιμο. Αυτός ο Πολικός Αστέρας της ανθρώπινης συμπεριφοράς, που κρατάει ακόμη και τους πιο απογοητευμένους.
Για όλες τις άνισες μάχες που δίνουμε καθημερινά και για όλες τις ήττες που ποτέ δεν μας ενδιέφερε το αποτέλεσμα. Γιατί; Γιατί κάποιες μάχες, όπως εκείνες που έδωσε ο Κυβερνήτης, ήταν πιο σημαντικές από το ίδιο το αποτέλεσμα. Και αν για κάθε εύκολη οδό διαλέγαμε μια μάχη, θα είχαμε μια πιο δύσκολη, αλλά πιο υγιή σε συμπεριφορά κοινωνία. Ο Καποδίστριας το γνώρισε αυτό και αποφάσισε να αποτελέσει το παράδειγμα προς μίμηση. Όχι μόνο με το θάνατό του, αλλά πώς επέλεξε να μας δει από την πρώτη στιγμή που πάτησε το πόδι του σε έναν κρανίου τόπο όπως η Ελλάδα του 1830.
Όλα τα υπόλοιπα που γνωρίζουμε ή δεν γνωρίζουμε, είναι για τα ντοκιμαντέρ και τις ταινίες. Αυτό που πάντα ωστόσο θα είναι διαχρονικά δύσκολο, είναι το παρακάτω. Να επιλέξεις να είσαι Καποδίστριας, ακόμα και όταν όλα δείχνουν πως είναι εναντίον σου.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.