Από την πρώτη στιγμή που ο Σταύρος Ιωαννίδης βρέθηκε σε εμπόλεμη ζώνη, αντιλήφθηκε ότι ο πόλεμος δεν είναι αριθμοί ούτε στατιστικά. Κάθε ρεπορτάζ, κάθε σημείωμα είναι ένα κομμάτι μιας πραγματικότητας που λίγοι έχουν το θάρρος να αντιμετωπίσουν.
Μέσα σε αυτό το χάος, βλέπει τον κόσμο όπως είναι, χωρίς φίλτρα και λογοκρισία, Αντιμέτωπος με την απώλεια, την ένταση, και τον φόβο, ο Σταύρος Ιωαννίδης συνεχίζει να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: να καταγράφει την ιστορία όπως συμβαίνει. Και την μοιράζεται μαζί μας.
Πού βρισκόσουν την πρώτη φορά που άκουσες ένα πυροβολισμό ή μια έκρηξη και πώς ένιωσες στη συνέχεια;
Η πρώτη "επαφή" με τους ήχους και τις εικόνες του πολέμου έγινε στη Μαριούπολη της Ουκρανίας στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Στις 5:01 το πρωί, όταν ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχα προβάρει ούτε το αλεξίσφαιρο. Πήγα στο παράθυρο να δω τι συμβαίνει όσο ετοιμαζόμασταν για το έκτακτο δελτίο στον ΣΚΑΪ. Μέσα στο απόλυτο σκοτάδι (είχε πέσει το ρεύμα) έβλεπα από απόσταση μερικών χιλιομέτρων τις λάμψεις από τα Grad των αυτονομιστών του Ντονμπάς να ρίχνουν προς την πρώτη γραμμή άμυνας των Ουκρανών στα ανατολικά της πόλης.
Λίγο μετά, προστέθηκαν οι κρότοι των πυροβόλων, οι εκρήξεις από τους βομβαρδισμούς των αεροσκαφών και οι σειρήνες του αεροπορικού βομβαρδισμού. Είναι ένα σοκ στην αρχή. Αλλά θέλει ψυχραιμία. Καθαρό μυαλό για να διαχειριστείς την κατάσταση. Πρέπει να παραμείνεις λειτουργικός ό,τι κι αν συμβαίνει γύρω σου. Αν το χάσεις, μπορεί να εκτεθείς σε μεγάλο κίνδυνο.
Συνηθίζει κάποιος το να είναι πολεμικός ανταποκριτής; Φτάνεις σε κάποιο σημείο που ό,τι κάνεις το κάνεις μηχανικά;
Σίγουρα, από κάποιο σημείο και μετά, μαθαίνεις να λειτουργείς μηχανικά. Αυτό έχει ένα καλό και ένα κακό. Το καλό είναι ότι μαθαίνεις τη ρουτίνα του πολέμου. Να σχεδιάζεις από πριν τις διαδρομές που ακολουθείς, να κοιτάς για διεξόδους διαφυγής σε περίπτωση που χρειαστεί να εκκενώσεις γρήγορα μια περιοχή, να έχεις πάντα μαζί σου το IFAK (το ατομικό kit πρώτων βοηθειών), να ξεχωρίζεις πότε τα πυρά που ακούς είναι εισερχόμενα και πότε εξερχόμενα κλπ.
Το κακό είναι πως όταν αρχίσεις να νιώθεις πολύ εξοικειωμένος με όλα αυτά, μπορεί να χαλαρώσεις τις άμυνες σου και να μην ακολουθείς κατά γράμμα τους "κανόνες". Με τον καιρό συνηθίζει κανείς τις εικόνες του πολέμου, τη φρίκη, ακόμη και τον θάνατο.
Βίωσες τον πόλεμο της Ουκρανίας στη Μαριούπολη. Ποιο είναι το πιο χαρακτηριστικό που θυμάσαι και σου έχει μείνει στη μνήμη;
Νομίζω πως η πιο χαρακτηριστική στιγμή ήταν όταν βρεθήκαμε απέναντι από τις κάνες των ρωσικών αρμάτων μάχης και τα τυφέκια των Ρώσων στρατιωτών. Εγκαταλείψαμε τη Μαριούπολη μετά από μία εβδομάδα πολιορκίας από τις ρωσικές δυνάμεις και ενώ είχαν τελειώσει οι προμήθειες, το νερό και καύσιμα μας.
Φτιάξαμε ένα πρόχειρο κομβόι και με όση βενζίνη είχε μείνει στα ρεζερβουάρ των αυτοκινήτων, προσπαθήσαμε να φτάσουμε μέχρι τη Ζαπορίζια. Λίγο έξω από τη Μαριούπολη, μέσα στην ομίχλη, πέσαμε κυριολεκτικά πάνω στη ρωσική εμπροσθοφυλακή. Σταματήσαμε περίπου 100 μέτρα πριν το πρώτο ρωσικό άρμα μάχης. Είδαμε τις κάνες τους να στρέφουν πάνω στα αυτοκίνητα και τους στρατιώτες να γονατίζουν παίρνοντας θέση βολής.
Για αρκετή ώρα δεν κουνιόταν κανείς. Ο χρόνος είχε παγώσει. Η παραμικρή κίνηση από πλευράς μας θα μπορούσε να θεωρηθεί απειλητική και όλοι φανταζόμαστε τη συνέχεια. Εντέλει, μετά από πολλές διαπραγματεύσεις, ελέγχους και απειλές, πείστηκαν πως είμαστε ξένοι δημοσιογράφοι και μας άφησαν να συνεχίσουμε τον δρόμο μας.
Είδαμε όλοι το βίντεο της μετάδοσής σου από το Ισραήλ με τον πύραυλο μέσα στο Τελ Αβίβ. Πόσο σοβαρά είναι τα πράγματα αυτή την στιγμή που μιλάμε;
Δυστυχώς τα πράγματα είναι πολύ σοβαρά και είναι έτσι ήδη από τον Οκτώβριο του 2023. Η σκηνή που καταγράψαμε με τον βαλλιστικό πύραυλο να χτυπάει στην καρδιά του Τελ Αβίβ, ήταν ίσως η πρώτη για αυτή την πολεμική αναμέτρηση, αλλά όσα χρόνια καλύπτουμε αυτόν τον πόλεμο έχουμε γίνει μάρτυρες αντίστοιχων περιστατικών.
Η ένταση της στιγμής, ωστόσο, ήταν μεγάλη. Είχε σημάνει ο συναγερμός και μεταδίδαμε στην τηλεόραση του ΣΚΑΪ την προσπάθεια της αεράμυνας να αναχαιτίσει τις επιθέσεις. Είδαμε τα interceptors του Iron Dome να αποτυγχάνουν και τον πύραυλο να πέφτει με τρομακτική ορμή στο έδαφος, προκαλώντας μεγάλη έκρηξη. Λίγο αργότερα μάθαμε πως από την επίθεση έχασε τη ζωή της μια γυναίκα 40 ετών.
Ποια είναι η εικόνα που δεν φτάνει συχνά στα ΜΜΕ;
Αυτό που συνήθως δεν βλέπει ο κόσμος είναι η καθημερινότητα των ανταποκριτών. Οι ατέλειωτες ώρες στο τηλέφωνο για τη διασταύρωση των πληροφοριών, τα άπειρα χιλιόμετρα στους δρόμους, η αϋπνία, η αγωνία των οικογενειών και οι λιγοστές στιγμές χαλάρωσης, που ακόμη και στον πόλεμο, υπάρχουν.
Τι σημαίνει "αντικειμενικότητα" σε μια τόσο φορτισμένη κατάσταση όπως η πολεμική σύρραξη;
Η "αντικειμενικότητα" είναι μια "περίπλοκη" έννοια. Επιτυγχάνεται μεγαλύτερος βαθμός αντικειμενικότητας όταν έχεις "μάτια", δηλαδή ανταποκριτές σε όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Αυτό, εξάλλου, κάνει ο ΣΚΑΪ. Η φόρτιση και η ένταση υπάρχει. Είναι δεδομένο. Ωστόσο, ο ανταποκριτής οφείλει να κρατήσει απόσταση και να μεταδίδει όσα καταγράφει, χωρίς συναισθηματισμούς, χωρίς υπερβολές και χωρίς να γίνεται ο ίδιος το αντικείμενο του ρεπορτάζ.
Καλό είναι να πηγαίνουμε εκεί συνειδητοποιημένοι για τον ρόλο μας. Για να κάνουμε τη δουλειά μας. Να δείξουμε στον κόσμο τι συμβαίνει σε μια εμπόλεμη περιοχή και να μεταφέρουμε πληροφορίες. Όχι για να γίνουμε εμείς το θέμα και να ανεβάσουμε τις "μετοχές" μας.
Σίγουρα θα έχεις σκεφτεί τον θάνατο. Πώς αυτό δεν σε εμποδίζει από το να συνεχίσεις;
Όπως δεν με εμποδίζει να βγω από το σπίτι μου κάθε πρωί. Ο θάνατος είναι κάτι φυσικό. Προφανώς σε μια εμπόλεμη περιοχή το ρίσκο είναι πολύ μεγαλύτερο, αλλά το αποδέχεσαι και κάνεις τον καλύτερο δυνατό προγραμματισμό για να το περιορίσεις.
Δεν είμαστε ήρωες, τη δουλειά μας κάνουμε. Και το ρίσκο αξίζει όταν βιώνεις από πρώτο χέρι γεγονότα που να διαμορφώνουν τις ισορροπίες σε ολόκληρο τον πλανήτη. Είναι ένα μικρό τίμημα για να έχεις πρώτη θέση εκεί που γράφεται ιστορία.
Υπάρχει κάποιο περιστατικό από τις αποστολές που σε έχει σημαδέψει σαν άνθρωπο;
Είναι πολλά τα περιστατικά που έχω αντιμετωπίσει. Τα περισσότερα άσχημα. Αλλά δεν κρατάω κάτι μέσα μου και δεν αφήνω κάτι να με "σημαδέψει". Όταν είμαι εκεί, γίνομαι λίγο περισσότερο κυνικός. Νομίζω ότι έτσι προστατεύω καλύτερα τον εαυτό μου. Και σωματικά και ψυχικά.
Πιστεύεις ότι υπάρχει ρεαλιστική προοπτική αποκλιμάκωσης;
Η ιστορία της Μέσης Ανατολής μας έχει διδάξει πως τίποτα δεν κρατάει για πάντα και σίγουρα όχι η ειρήνη. Η αποκλιμάκωση θα έρθει κάποια στιγμή. Ωστόσο, φοβάμαι ότι αργά η γρήγορα η περιοχή θα πάρει και πάλι φωτιά. Και αρκεί μια πολύ μικρή σπίθα. Υπάρχει συσσωρευμένο μίσος και καχυποψία. Μπορεί να υπογράφονται συνθήκες και συμφωνίες για κατάπαυση του πυρός ή αποκατάσταση των σχέσεων, αλλά οι λαοί αυτοί έχουν περάσει τόσα πολλά που δεν είμαι αισιόδοξος ότι η όποια αποκλιμάκωση θα διαρκέσει για πάντα.
Τελικά, τι έχει μάθει ο Σταύρος για τον Σταύρο μέσα από τον πόλεμο;
Να αντιμετωπίζω τους φόβους μου και να κρατάω χαμηλούς τόνους. Νομίζω πως είναι το σημαντικότερο μάθημα που άφησαν οι οκτώ πολεμικές αποστολές έως τώρα.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.