Υπάρχουν καθημερινά ειδήσεις που διαβάζονται εύκολα και υπάρχουν και άλλες που δεν μπορείς να ξεπεράσεις με τίποτα από τη στιγμή που τις είδες. Όχι γιατί δεν αντέχουμε την πραγματικότητα· άλλωστε, σε αυτή είμαστε μαθημένοι εδώ και καιρό. Κυρίως γιατί είναι μια πραγματικότητα που δεν θέλουμε να βλέπουμε. Δύο κορίτσια 17 ετών, δύο μαθήτριες λυκείου, λίγο πριν από τις Πανελλήνιες εξετάσεις, βρέθηκαν στο κέντρο μιας τραγωδίας που δεν χωρά τίτλους, ούτε βιαστικές ερμηνείες.
Η πρώτη αντίδραση είναι το σοκ. Η δεύτερη, συχνά, είναι η αναζήτηση ενός ενόχου. Οι Πανελλήνιες που κρίνουν το μέλλον σου σε μια τρίωρη εξέταση. Οι γονείς. Το σχολείο. Το διαδίκτυο. Το TikTok. Η εποχή. Η κατάθλιψη. Όλα αυτά μπορεί να είναι κομμάτια μιας απάντησης, αλλά καμία απάντηση δεν θα είναι ποτέ αρκετή για δύο μικρά παιδιά που έφτασαν να πιστέψουν ότι δεν υπάρχει αύριο.
Όταν οι Πανελλήνιες γίνονται βάρος
Αυτό είναι και το πιο τρομακτικό στοιχείο: τι μπορεί να σκέφτεται ένα παιδί στην ευαίσθητη περίοδο της εφηβείας. Δεν είναι η αποτυχία αυτό που τα τρομάζει περισσότερο, αλλά η αίσθηση που υπάρχει στην κοινωνία ότι η αποτυχία δεν συγχωρείται. Ότι ένας βαθμός και, αργότερα, ένα πτυχίο μπορούν να γίνουν η ταυτότητά σου. Ότι η εισαγωγή σε μια σχολή πανεπιστημίου κρίνει την αξία ενός ανθρώπου. Σε μια σχολή που, κατά πάσα πιθανότητα, μπορεί και να μη σου αρέσει τελικά, γιατί δεν μας αρέσουν τα ίδια πράγματα στα 16, στα 17, στα 25, στα 30 ή στα 40. Είναι σίγουρο ότι πολλά παιδιά αισθάνονται πως πρέπει από νωρίς να αποδείξουν ποια είναι, τι αξίζουν και ότι θα τα καταφέρουν.
Κάθε χρόνο, γύρω από τις Πανελλήνιες, χτίζεται ένα εθνικό τελετουργικό άγχους. Οικογένειες κρατούν την ανάσα τους υπό πίεση. Από την πρώτη γυμνασίου προετοιμάζουν τα παιδιά τους για κάτι που, όταν θα είναι 40 και θα έχουν να αντιμετωπίσουν πραγματικά προβλήματα της ζωής, ίσως σκέφτονται ότι κάποτε είχαν άγχος για τις Πανελλήνιες και θα γελάνε. Τα παιδιά κοιμούνται λίγο, φοβούνται πολύ και μιλάνε για το μέλλον τους από τα 16 με όρους επιτυχίας και αποτυχίας. Λες και η ζωή δεν έχει διαφορετικές πόρτες. Λες και αν κάποια φορά δεν καταφέρεις κάτι, θα μείνεις για πάντα έξω από τη μοναδική πόρτα που υπήρχε.
Αυτό δεν είναι αλήθεια. Αλλά για έναν έφηβο που πιέζεται και φοβάται, μπορεί να μοιάζει απολύτως αληθινό.
Εδώ υπάρχει και η ευθύνη των ενηλίκων. Ο στόχος δεν είναι να φορτωθούν συγκεκριμένοι άνθρωποι με ενοχές, αλλά να καταλάβουμε εμείς οι ίδιοι τι περιβάλλον έχουμε φτιάξει για τα παιδιά μας. Ένα περιβάλλον όπου η ψυχική υγεία των νέων συζητιέται σχεδόν πάντα εκ των υστέρων. Εκεί όπου, αν ένας έφηβος μιλήσει, συχνά θεωρείται αδύναμος. Εκεί όπου το "διάβασε τώρα και θα ξεκουραστείς μόλις περάσεις στη σχολή" ακούγεται λογικό. Όπου το "μην αγχώνεσαι" λέγεται εύκολα, αλλά σπάνια συνοδεύεται από υπομονή, στήριξη και πραγματική ακρόαση.
Καλά τα φροντιστήρια, αλλά τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο αυτά. Έχουμε ανάγκη να γίνουμε ενήλικες που θα αντέχουν να ακούσουν ότι τα παιδιά τους φοβούνται και το παραδέχονται. Χρειάζονται γονείς που να τους θυμίζουν ότι η αγάπη δεν εξαρτάται από έναν βαθμό. Χρειάζονται σχολεία που να μιλούν για την αποτυχία όχι ως κοινωνική καταδίκη, αλλά ως μέρος της ζωής, ως κομμάτι μιας ενδιαφέρουσας διαδρομής που μπορεί τελικά να σε οδηγήσει στην "επιτυχία". Χρειαζόμαστε δομές και εύκολη πρόσβαση σε ψυχολόγους, χωρίς στίγμα, χωρίς ντροπή, χωρίς το "έλα μωρέ, μια φάση είναι".
Και στο τέλος, έχουμε ανάγκη από μια κοινωνία που θα σταματήσει να αντιμετωπίζει ένα παιδί, έναν έφηβο, ως προθάλαμο παραγωγικότητας. Στα 17 είσαι παιδί και δεν είσαι βιογραφικό. Δεν είσαι μηχανογραφικό. Δεν είσαι τα μόρια που έβγαλες. Είσαι ένας άνθρωπος που τώρα μαθαίνει τη ζωή.
Αν κάτι πρέπει να μείνει από το περιστατικό της Ηλιούπολης, είναι η υποχρέωση να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τα παιδιά μας όταν μιλάμε για το μέλλον. Να τους πούμε ότι είναι οκ να αποτύχουν. Ότι είναι οκ να στεναχωρηθούν και, έπειτα, είναι πάλι οκ να συνεχίσουν την προσπάθεια όταν είναι έτοιμοι. Ότι είναι οκ, όποτε το θελήσουν, να πάρουν έναν διαφορετικό δρόμο. Να μάθουν ότι είναι οκ να απογοητεύσουν μερικές προσδοκίες, δικές τους ή των άλλων, χωρίς να χάσουν την αγάπη κανενός. Ότι η ζωή δεν τελειώνει σε μια εξέταση.
Τότε είναι που αρχίζει.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.