Υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων στη μουσική. Εκείνοι που κάθε Παρασκευή ψάχνουν τις νέες κυκλοφορίες, φτιάχνουν playlists, ανακαλύπτουν καλλιτέχνες και βαριούνται γρήγορα τα ίδια. Και υπάρχουν κι εκείνοι που μπορούν να κολλήσουν με ένα τραγούδι για εβδομάδες. Να το βάζουν στο αυτοκίνητο, στο περπάτημα, στο σπίτι, στο repeat πριν κοιμηθούν, χωρίς να νιώθουν ότι το έχουν χορτάσει.
Αν ανήκεις στη δεύτερη κατηγορία, δεν σημαίνει ότι έχεις περιορισμένο μουσικό γούστο. Ούτε ότι σου λείπει η περιέργεια. Στην πραγματικότητα, η επανάληψη ενός τραγουδιού έχει να κάνει με πολύ περισσότερα πράγματα από μια απλή συνήθεια. Συνδέεται με την ανάγκη του εγκεφάλου για ασφάλεια, με τη συναισθηματική ρύθμιση, με τη μνήμη, αλλά και με την απόλαυση που κρύβεται στο γνώριμο.
Γιατί κολλάμε με ένα τραγούδι στο repeat
Ένα αγαπημένο τραγούδι δεν είναι πάντα απλώς ένα τραγούδι. Μπορεί να γίνει χώρος. Να γίνει στιγμή. Να γίνει κάτι στο οποίο επιστρέφεις επειδή ξέρεις ακριβώς τι θα σου δώσει.
Το γνώριμο κουράζει λιγότερο τον εγκέφαλο
Ο εγκέφαλος αγαπά την οικονομία. Όσο πιο οικείο είναι κάτι, τόσο λιγότερη ενέργεια χρειάζεται για να το επεξεργαστεί. Αυτό συμβαίνει και με τη μουσική. Όταν έχεις ακούσει ένα τραγούδι πολλές φορές, δεν προσπαθείς πια να το "καταλάβεις". Το ξέρεις. Αναγνωρίζεις την εισαγωγή, περιμένεις το ρεφρέν, θυμάσαι το σημείο που αλλάζει η ένταση και ξέρεις πότε θα έρθει εκείνη η φράση που σε πιάνει κάθε φορά.
Αυτή η οικειότητα δημιουργεί άνεση. Το τραγούδι γίνεται προβλέψιμο με την καλή έννοια. Δεν σε αιφνιδιάζει, δεν απαιτεί προσοχή, δεν σε βάζει να αποκωδικοποιήσεις κάτι καινούργιο. Απλώς κυλάει. Και ακριβώς επειδή κυλάει εύκολα, ο εγκέφαλος το βιώνει ως ευχάριστο.
Γι’ αυτό πολλές φορές δεν αγαπάμε ένα τραγούδι μόνο επειδή είναι αντικειμενικά "καλό". Το αγαπάμε επειδή το έχουμε μάθει. Επειδή έχει γίνει μέρος της εσωτερικής μας ρουτίνας. Επειδή ξέρουμε τι θα συμβεί και αυτό μας καθησυχάζει.
Η επανάληψη κάνει τη μουσική πιο δική μας
Υπάρχει ένας απλός ψυχολογικός μηχανισμός πίσω από αυτό: όσο περισσότερο εκτιθέμεθα σε κάτι, τόσο πιο πιθανό είναι να το συμπαθήσουμε. Με τα τραγούδια, αυτό γίνεται σχεδόν αυτόματα. Ένα κομμάτι που στην αρχή περνά απαρατήρητο μπορεί, μετά από μερικές ακροάσεις, να αρχίσει να μας φαίνεται πιο ενδιαφέρον. Μετά πιο ευχάριστο. Και κάποια στιγμή απαραίτητο.
Η επανάληψη δημιουργεί σχέση. Το τραγούδι παύει να είναι κάτι ξένο και γίνεται προσωπικό. Ξέρεις τα σημεία του, τα μικρά του κόλπα, τις αλλαγές στην παραγωγή, τα δεύτερα φωνητικά που ίσως δεν πρόσεξες την πρώτη φορά. Όσο πιο πολύ το ακούς, τόσο περισσότερο σου ανήκει.
Αυτός είναι και ένας λόγος που μερικά τραγούδια "γράφουν" μέσα μας ενώ άλλα, ακόμη κι αν είναι καλοφτιαγμένα, δεν μένουν. Δεν προλαβαίνουν να γίνουν δικά μας.
Ένα τραγούδι μπορεί να λειτουργήσει σαν ρύθμιση διάθεσης
Πολλοί επιστρέφουν στα ίδια τραγούδια όχι επειδή δεν έχουν τι άλλο να ακούσουν, αλλά επειδή ξέρουν τι ακριβώς χρειάζονται. Υπάρχουν κομμάτια που σε ηρεμούν, άλλα που σε σηκώνουν από τον καναπέ, άλλα που σε βοηθούν να συγκεντρωθείς, άλλα που σου επιτρέπουν να μείνεις λίγο μέσα στη λύπη σου χωρίς να σε καταπιεί.
Η μουσική μπορεί να λειτουργήσει σαν κουμπί διάθεσης. Και όταν ένα τραγούδι είναι γνώριμο, ξέρεις πάνω-κάτω τι αποτέλεσμα θα έχει επάνω σου. Δεν παίρνεις ρίσκο. Δεν ψάχνεις. Δεν δοκιμάζεις. Επιλέγεις κάτι που έχει ήδη δουλέψει.
Σε μια μέρα γεμάτη θόρυβο, αποφάσεις, πίεση και ερεθίσματα, αυτό μπορεί να είναι ανακουφιστικό. Το repeat γίνεται ένας τρόπος να πάρεις πίσω λίγο έλεγχο. Μπορεί να μην αλλάζεις την ημέρα σου, αλλά αλλάζεις τον τρόπο που τη νιώθεις.
Οι αναμνήσεις κρύβονται συχνά μέσα σε μελωδίες
Υπάρχουν τραγούδια που δεν τα ακούμε απλώς. Τα θυμόμαστε. Ή, πιο σωστά, μας θυμίζουν ποιοι ήμασταν όταν τα ακούγαμε.
Μια συγκεκριμένη μελωδία μπορεί να σε γυρίσει σε ένα καλοκαίρι, σε μια σχέση, σε μια διαδρομή με αυτοκίνητο, σε μια παρέα, σε ένα σπίτι που δεν μένεις πια. Η μουσική έχει την παράξενη ικανότητα να αποθηκεύει συναίσθημα μαζί με πληροφορία. Δεν θυμάσαι μόνο το τραγούδι. Θυμάσαι τον εαυτό σου μέσα σε εκείνη τη στιγμή.
Γι’ αυτό και η επανάληψη δεν είναι πάντα αναζήτηση απόλαυσης. Μερικές φορές είναι επιστροφή. Θέλεις να ξαναπιάσεις μια αίσθηση που πέρασε. Να πλησιάσεις μια περίοδο της ζωής σου. Να θυμηθείς κάτι που δεν μπορείς να ζήσεις ξανά, αλλά μπορείς για τρία λεπτά να το νιώσεις.
Η νοσταλγία δεν είναι απαραίτητα θλίψη. Μπορεί να είναι ένας τρόπος σύνδεσης με τη συνέχεια της ζωής σου. Ένας τρόπος να θυμηθείς ότι υπήρξαν εκδοχές σου που πέρασαν, αλλά δεν χάθηκαν εντελώς.
Η ευχαρίστηση βρίσκεται και στην προσμονή
Ένα από τα ωραιότερα πράγματα στη μουσική είναι ότι δεν απολαμβάνουμε μόνο αυτό που ακούμε, αλλά και αυτό που ξέρουμε ότι έρχεται. Όταν έχεις ακούσει πολλές φορές ένα τραγούδι, ο εγκέφαλος αρχίζει να προβλέπει. Περιμένει το drop, το ρεφρέν, την αλλαγή στο beat, εκείνο το σπάσιμο πριν μπει ξανά η φωνή.
Και όταν αυτό που περιμένεις όντως συμβαίνει, υπάρχει μια μικρή ανταμοιβή. Μια επιβεβαίωση. Είναι σαν να λες από μέσα σου "ναι, εδώ είναι". Η απόλαυση δεν χάνεται επειδή γνωρίζεις την εξέλιξη. Αντίθετα, πολλές φορές δυναμώνει ακριβώς επειδή την ξέρεις.
Το ίδιο δεν συμβαίνει και με τις αγαπημένες ταινίες; Ξέρεις την ατάκα πριν ειπωθεί, ξέρεις τη σκηνή πριν έρθει, ξέρεις το τέλος. Κι όμως, ξαναβλέπεις. Όχι για την έκπληξη, αλλά για την αίσθηση. Η μουσική στο repeat λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.
Δεν είναι εμμονή, είναι ανάγκη για σταθερότητα
Το να ακούς το ίδιο τραγούδι ξανά και ξανά δεν σημαίνει ότι έχεις κολλήσει. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι έχεις βρει κάτι που εκείνη την περίοδο σε κρατάει. Κάτι που ταιριάζει με τη διάθεσή σου, με τον ρυθμό σου, με όσα δεν μπορείς να εξηγήσεις εύκολα.
Κάποιες φορές χρειαζόμαστε νέα μουσική για να ανοίξει το μυαλό μας. Άλλες φορές χρειαζόμαστε ένα γνώριμο τραγούδι για να νιώσουμε ότι πατάμε κάπου σταθερά. Δεν είναι λιγότερο δημιουργικό. Δεν είναι λιγότερο ενδιαφέρον. Είναι απλώς ένας άλλος τρόπος να χρησιμοποιούμε τη μουσική.
Οπότε, την επόμενη φορά που κάποιος θα σου πει "πάλι αυτό ακούς;", μπορείς απλώς να χαμογελάσεις. Γιατί ίσως δεν ακούς απλώς ένα τραγούδι. Ίσως επιστρέφεις σε μια αίσθηση, ρυθμίζεις τη διάθεσή σου, ξαναπιάνεις μια ανάμνηση ή χαρίζεις στον εγκέφαλό σου κάτι που αναγνωρίζει και εμπιστεύεται.
Και μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς, αυτό δεν είναι καθόλου μικρό πράγμα.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.