Γιατί τα οπαδικά αυτοκόλλητα βρίσκονται πλέον παντού

Από τη στιγμή που αρχίζει κανείς να παρατηρεί τα ποδοσφαιρικά αυτοκόλλητα στις πόλεις, δύσκολα παύει να τα βλέπει. Μπορεί να βρίσκονται στον τοίχο μιας παμπ στο Μάντσεστερ, πάνω σε μια πινακίδα στη Νέα Υόρκη, σε μια στάση λεωφορείου κάπου στα Βαλκάνια ή σε μια πολυσύχναστη γωνιά μιας ασιατικής μεγαλούπολης. Αρκεί λίγη προσοχή για να αντιληφθεί κανείς ότι βρίσκονται σχεδόν παντού.

Εμβλήματα συλλόγων, παρατσούκλια ομάδων, σύμβολα οργανωμένων οπαδών και λογότυπα ultras έχουν μετατραπεί σε ένα ιδιότυπο αλλά σταθερό στοιχείο του σύγχρονου αστικού τοπίου. Πρόκειται για μια κουλτούρα που έχει εξαπλωθεί διεθνώς, χωρίς ωστόσο να έχει συζητηθεί όσο άλλες εκφράσεις της οπαδικής ταυτότητας.

Γιατί οι οπαδοί κολλούν παντού αυτοκόλλητα

Το ερώτημα είναι απλό: πώς ένα τόσο μικρό και φαινομενικά ασήμαντο αντικείμενο κατάφερε να αποκτήσει τέτοια σημασία για τους φίλους του ποδοσφαίρου;

Στον πυρήνα αυτής της συνήθειας βρίσκεται η ανάγκη για παρουσία. Ο οπαδός θέλει να δηλώσει ότι βρέθηκε κάπου, ότι η ομάδα του πέρασε από εκεί, ότι ένα κομμάτι της ταυτότητάς του άφησε το ίχνος του σε έναν ξένο τόπο.

Η λογική δεν απέχει πολύ από εκείνη που βλέπουμε στα μεγάλα εκτός έδρας ταξίδια. Μια πλατεία γεμάτη σημαίες, δεκάδες άνθρωποι με τα ίδια χρώματα ή μια ολόκληρη γειτονιά που αλλάζει προσωρινά όψη επειδή την έχουν κατακλύσει φίλαθλοι μιας ομάδας. Όλα έχουν να κάνουν με την ορατότητα και την εκπροσώπηση.

Το αυτοκόλλητο, όμως, έχει μια επιπλέον διάσταση: μένει πίσω.

Για κάποιους, αποτελεί απλώς έναν τρόπο να αφήσουν το σημάδι τους σε μια πόλη που επισκέφθηκαν. Για άλλους, αποκτά περισσότερο ανταγωνιστικό χαρακτήρα. Ένα αυτοκόλλητο κολλημένο έξω από το γήπεδο του μεγάλου αντιπάλου λειτουργεί σαν μικρή πρόκληση, σαν μια σιωπηλή δήλωση παρουσίας μέσα στην "έδρα" του άλλου.

Η εξάπλωση αυτής της κουλτούρας συνδέεται αναπόφευκτα και με τις αλλαγές στον τρόπο που ταξιδεύουμε.

Τα οικονομικά αεροπορικά εισιτήρια έκαναν τα ταξίδια στο εξωτερικό πολύ πιο προσιτά, την ώρα που οι φίλαθλοι ήταν ήδη μία από τις ομάδες ανθρώπων που μετακινούνταν περισσότερο. Τα Σαββατοκύριακα για εκτός έδρας αγώνες, οι ευρωπαϊκές διοργανώσεις, τα παιχνίδια των εθνικών ομάδων και οι προσωπικές διακοπές δημιουργούν ένα τεράστιο δίκτυο μετακινήσεων.

Μαζί με τους οπαδούς ταξιδεύουν και τα αυτοκόλλητα.

Κατά κάποιον τρόπο, πρόκειται για το αντίστροφο της κλασικής τουριστικής εμπειρίας. Ο συνηθισμένος ταξιδιώτης επιστρέφει σπίτι του με ένα αναμνηστικό, μια καρτ ποστάλ ή έναν μαγνήτη. Ο φίλαθλος που κουβαλά μαζί του αυτοκόλλητα κάνει το αντίθετο: δεν παίρνει κάτι από τον τόπο που επισκέφθηκε, αλλά αφήνει κάτι δικό του εκεί.

Ένα μικρό κομμάτι της ομάδας του μένει σε ξένο έδαφος.

Και αυτή ακριβώς η ιδέα εξηγεί γιατί η ανακάλυψη ενός τέτοιου αυτοκόλλητου σε ένα απροσδόκητο μέρος μπορεί να προκαλέσει τόσο έντονη αντίδραση.

Υπάρχει κάτι σχεδόν παράδοξα ευχάριστο στο να ταξιδεύεις χιλιάδες χιλιόμετρα και ξαφνικά να βλέπεις μπροστά σου το έμβλημα μιας μικρής ομάδας από μια άλλη χώρα. Ακόμη περισσότερο όταν το αυτοκόλλητο ανήκει στον σύλλογο που υποστηρίζεις.

Για λίγα δευτερόλεπτα, ένας άγνωστος δρόμος γίνεται κάπως πιο οικείος.

Σε πόλεις με βαθιά ποδοσφαιρική παράδοση, πάντως, τα πράγματα αποκτούν διαφορετικό χαρακτήρα. Εκεί τα αυτοκόλλητα μπορούν να μετατραπούν σε μια ιδιότυπη μάχη για τον δημόσιο χώρο.

Στο Αμβούργο, στο Βελιγράδι και σε άλλες πόλεις με έντονες οπαδικές αντιπαλότητες, είναι συνηθισμένο να βλέπει κανείς το έμβλημα μιας ομάδας να έχει καλυφθεί από εκείνο του αντιπάλου της. Λίγες ημέρες αργότερα, μπορεί να έχει τοποθετηθεί ένα καινούργιο αυτοκόλλητο πάνω από το προηγούμενο.

Και η διαδικασία συνεχίζεται.

Σε ορισμένα σημεία, οι στρώσεις γίνονται τόσο πολλές ώστε μοιάζουν σχεδόν με αρχείο της οπαδικής ιστορίας μιας περιοχής. Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά μια κολόνα ή μια πινακίδα, μπορεί να δει το ένα αυτοκόλλητο πάνω στο άλλο, σαν τα ίχνη μιας αντιπαράθεσης που εξελίσσεται εδώ και χρόνια.

Κάτι σαν τα δαχτυλίδια στον κορμό ενός δέντρου, μόνο που εδώ κάθε στρώση αντιπροσωπεύει μια διαφορετική οπαδική παρουσία.

Στη Βρετανία, πολλά από αυτά τα σχέδια δημιουργούνται από τους ίδιους τους φιλάθλους. Άλλοτε πρόκειται για απλές παραλλαγές του εμβλήματος ενός συλλόγου και άλλοτε για πιο ευρηματικές δημιουργίες, με αναφορές σε συνθήματα, παίκτες, γειτονιές ή στιγμές από την ιστορία της ομάδας.

Οι οργανωμένοι σύνδεσμοι και οι ομάδες ultras έχουν επίσης υιοθετήσει εδώ και χρόνια αυτή την πρακτική. Τα δικά τους αυτοκόλλητα δεν εκπροσωπούν μόνο τον σύλλογο, αλλά και τη συγκεκριμένη ομάδα οπαδών, μετατρέποντας έτσι τον δημόσιο χώρο σε ένα είδος χάρτη των διαφορετικών ταυτοτήτων που συνυπάρχουν γύρω από μια ομάδα.

Σημαντικό ρόλο στη διάδοση του φαινομένου έχουν παίξει και τα social media.

Κάποτε ένα αυτοκόλλητο το έβλεπαν μόνο όσοι περνούσαν από το συγκεκριμένο σημείο. Σήμερα μπορεί να φωτογραφηθεί, να ανέβει στο διαδίκτυο και μέσα σε λίγες ώρες να ταξιδέψει πολύ περισσότερο από τον άνθρωπο που το κόλλησε.

Έχουν δημιουργηθεί ολόκληροι λογαριασμοί που καταγράφουν ποδοσφαιρικά αυτοκόλλητα από διαφορετικές χώρες. Από μια απλή κολόνα σε κάποια γειτονιά μέχρι ένα σημείο δίπλα σε παγκοσμίως γνωστό αξιοθέατο, κάθε εικόνα μπορεί να αποκτήσει το δικό της μικρό κοινό.

Και το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται απαραίτητα στην αισθητική.

Μετρά το σχέδιο, φυσικά, αλλά εξίσου σημαντικό είναι το ταξίδι που κρύβεται πίσω του. Πόσο μακριά βρέθηκε από την έδρα της ομάδας; Ποιος μπορεί να το κόλλησε; Γιατί επέλεξε εκείνο ακριβώς το σημείο;

Οι ερωτήσεις αυτές είναι μέρος της γοητείας.

Συχνά, φίλαθλοι που βρίσκονται σε διακοπές εντοπίζουν τυχαία το σήμα της ομάδας τους σε μια μακρινή χώρα και αμέσως το φωτογραφίζουν. Η εικόνα ανεβαίνει σε κάποιο forum, σε μια ομάδα φιλάθλων ή στα social media και συνοδεύεται συνήθως από την ίδια αίσθηση έκπληξης: "Πώς βρέθηκε αυτό εδώ;".

Με αυτόν τον τρόπο, η παράδοση ανανεώνεται διαρκώς.

Νεότεροι οπαδοί ανακαλύπτουν την κουλτούρα των αυτοκόλλητων μέσα από το διαδίκτυο, αρχίζουν να σχεδιάζουν τα δικά τους και στη συνέχεια τα παίρνουν μαζί τους στα ταξίδια τους. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος που κρατά ζωντανή μια πρακτική η οποία, με τον καιρό, έχει αποκτήσει σχεδόν δικούς της άγραφους κανόνες.

Φυσικά, δεν βλέπουν όλοι το φαινόμενο με τον ίδιο τρόπο.

Υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν τα αυτοκόλλητα μια μορφή βανδαλισμού, αντίστοιχη με τα graffiti. Και είναι προφανές ότι υπάρχουν χώροι στους οποίους η τοποθέτησή τους είναι ακατάλληλη. Ιστορικά κτίρια, μνημεία και συγκεκριμένα σημεία της πόλης απαιτούν σεβασμό.

Από την άλλη πλευρά, δύσκολα μπορεί να αγνοήσει κανείς ότι πίσω από αυτή την πρακτική υπάρχει και μια μορφή λαϊκής δημιουργικότητας.

Τα περισσότερα ποδοσφαιρικά αυτοκόλλητα δεν σχεδιάζονται με σκοπό την καταστροφή. Δημιουργούνται για να μεταφέρουν ένα μήνυμα, να δηλώσουν την παρουσία μιας ομάδας ή μιας οπαδικής κοινότητας και, πάνω απ' όλα, να αφήσουν πίσω τους ένα πολύ απλό "ήμουν εδώ".

Υπό αυτή την έννοια, δεν διαφέρουν πολύ από άλλες συνήθειες που έχουν συνδεθεί με τα ταξίδια.

Ένα λουκέτο σε μια γέφυρα, μια υπογραφή σε ένα βιβλίο επισκεπτών ή ένα μικρό μήνυμα που αφήνεται σε κάποιο συγκεκριμένο μέρος υπηρετούν περίπου την ίδια ανάγκη: να καταγράψουν για λίγο την παρουσία ενός ανθρώπου.

Στην περίπτωση των αυτοκόλλητων, απλώς η γλώσσα είναι ποδοσφαιρική.

Και ίσως αυτή η γλώσσα να είναι τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ολόκληρης της κουλτούρας.

Κάθε αυτοκόλλητο αφηγείται μια ιστορία που πιθανότατα δεν θα μάθουμε ποτέ ολόκληρη. Κάποιος μπορεί να ταξίδεψε από τη Σουηδία μέχρι τη Σερβία και να άφησε ένα αυτοκόλλητο της Μάλμε σε μια στάση λεωφορείου. Κάποιος άλλος μπορεί να ταξίδεψε από μια μικρή αγγλική πόλη μέχρι το Τόκιο και να κόλλησε το έμβλημα της ομάδας του στον τοίχο ενός μπαρ.

Το ίδιο το αυτοκόλλητο δεν εξηγεί τίποτα από όλα αυτά.

Απλώς βρίσκεται εκεί.

Κι όμως, ακριβώς αυτή η απουσία εξήγησης είναι που κάνει την εικόνα τόσο ενδιαφέρουσα. Βλέπεις κάτι οικείο σε έναν χώρο όπου δεν περιμένεις να το συναντήσεις και για μια στιγμή προσπαθείς να φανταστείς τη διαδρομή που έκανε μέχρι να φτάσει εκεί.

Το ποδόσφαιρο, άλλωστε, δεν τελειώνει όταν ο διαιτητής σφυρίξει για τελευταία φορά.

Συνεχίζεται στα ταξίδια, στις γειτονιές, στις ιστορίες που ανταλλάσσουν οι φίλαθλοι, στις φανέλες, στα κασκόλ και σε όλα εκείνα τα μικρά αντικείμενα μέσα από τα οποία οι άνθρωποι κουβαλούν μαζί τους την ομάδα τους.

Τα αυτοκόλλητα είναι ίσως μία από τις πιο απλές εκφράσεις αυτής της σχέσης.

Μικρά, φθηνά και σχεδόν ασήμαντα από μόνα τους, αλλά ικανά να ταξιδέψουν χιλιάδες χιλιόμετρα και να μεταφέρουν μαζί τους κάτι πολύ μεγαλύτερο από το μέγεθός τους: την ανάγκη ενός οπαδού να πει ότι, έστω και για λίγο, η ομάδα του πέρασε από εδώ.

Με πληροφορίες από το Far Out Magazine

Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.