Περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παρακολούθησαν πριν λίγο καιρό τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου και θα θυμούνται για πάντα το δράμα που εκτυλίχθηκε στο Στάδιο New York New Jersey — μόνο που, για στάσου λίγο, αυτό δεν είναι το πραγματικό όνομα του γηπέδου. Όπως γνωρίζει κάθε φίλαθλος του NFL, το στάδιο φέρει στην πραγματικότητα το όνομα μιας ασφαλιστικής εταιρείας: της MetLife.
Από τον John Ortved
Τι στο καλό συμβαίνει εδώ;
Σχεδόν όλα τα μεγάλα αθλητικά γήπεδα στις ΗΠΑ φέρουν ονόματα εταιρειών, ανάμεσά τους και το… Smoothie King! Έδρα των New Orleans Pelicans του NBA. Για το Παγκόσμιο Κύπελλο, όμως, η FIFA απαίτησε και τα 11 γήπεδα που φιλοξένησαν αγώνες στις ΗΠΑ να αλλάξουν προσωρινά όνομα. Όχι για να διατηρηθεί η αγνότητα του "όμορφου παιχνιδιού". Κάθε άλλο. Η FIFA επιδίωξε να αποφύγει μια σύγκρουση ανάμεσα στο όνομα ενός γηπέδου και σε κάποιον χορηγό της διοργάνωσης. Θα ήταν κάπως αμήχανο να μεταδίδεται ο ημιτελικός Αργεντινή–Αγγλία από το Mercedes-Benz Stadium, "με την υποστήριξη της Kia". Έτσι, έδωσαν στο γήπεδο ένα νέο όνομα για τη διάρκεια του τουρνουά: Atlanta Stadium.
Η πώληση σε ιδιωτικές εταιρείες του δικαιώματος να δώσουν το όνομά τους σε ένα στάδιο αποτελεί, φυσικά, μια τεράστια επιχειρηματική δραστηριότητα. Η MetLife, για παράδειγμα, φέρεται να κατέβαλε 400 εκατομμύρια δολάρια για τα δικαιώματα ονοματοδοσίας της. Η μετονομασία των γηπέδων του Παγκοσμίου Κυπέλλου από τη FIFA, που αναφερόταν σε μεταδόσεις σε όλο τον κόσμο, έφερε την κατάλληλη στιγμή την προσοχή σε αυτό το ζήτημα, αλλά και στη ακόμη μεγαλύτερη και πιο σύνθετη υπόθεση της οικονομίας των σταδίων γενικότερα.
Και ήταν πράγματι η κατάλληλη στιγμή, γιατί αυτή την περίοδο ζούμε μια νέα χρυσή εποχή κατασκευής σταδίων στις ΗΠΑ. Σχεδόν κάθε μεγάλη αθλητική λίγκα της Αμερικής έχει πολλαπλά έργα πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εξέλιξη ή στο στάδιο του σχεδιασμού. Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου περίοδο ανάπτυξης, ενώ τα χρήματα και οι φιλοδοξίες επεκτείνονται και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Ήθελα να μάθω γιατί συμβαίνει αυτό τώρα, ποιος πληρώνει για αυτά τα γιγαντιαία έργα και, τελικά, αν η επένδυση που συχνά απαιτείται από τους φορολογούμενους αξίζει το κόστος της. Έτσι μίλησα με έναν ειδικό στο θέμα: τον Ben Munguia, αναλυτή της Fitch Ratings. (Το Esquire και η Fitch ανήκουν στην ίδια μητρική εταιρεία, τη Hearst.)
"Είναι μια συναρπαστική περίοδος για την ανάπτυξη σταδίων", μου είπε με ενθουσιασμό ο Munguia. Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν δύο βασικοί παράγοντες σε αυτήν την οικοδομική έκρηξη. Πρώτον, η διακοπή της καλωδιακής τηλεόρασης. Λιγότεροι άνθρωποι είναι συνδρομητές σε καλωδιακά δίκτυα, πράγμα που σημαίνει ότι οι ομάδες έχουν χάσει μια σημαντική πηγή εσόδων: τα περιφερειακά αθλητικά δίκτυα στην τηλεόραση. Ως αποτέλεσμα, κατασκευάζουν ή ανακαινίζουν στάδια για να προσελκύσουν αγοραστές εισιτηρίων και χρεώνουν περισσότερα για, λοιπόν, τα πάντα.
Ο δεύτερος παράγοντας είναι ότι η κατασκευή ενός σταδίου δεν αφορά πλέον απλώς την παροχή ενός χώρου όπου θα αγωνίζεται μια ομάδα. Αφορά επίσης την ανάπτυξη ακινήτων, γι’ αυτό και πολλοί ιδιοκτήτες μεταφέρουν τις ομάδες τους εκτός των ορίων των πόλεων, στα προάστια. "Πρέπει να σκέφτεσαι πόση γη γύρω από το στάδιο είναι διαθέσιμη προς αξιοποίηση και πώς θα διαφοροποιήσεις τις πηγές εσόδων", λέει ο Munguia. Και αφορά επίσης τον προγραμματισμό δραστηριοτήτων όλο τον χρόνο. Ο Munguia επισημαίνει ότι αυξάνονται οι επενδύσεις σε εγκαταστάσεις χωρίς μόνιμο "βασικό” ενοικιαστή, δηλαδή σε χώρους που δεν αποτελούν έδρα κάποιας συγκεκριμένης ομάδας. Το επόμενο Madison Square Garden, για παράδειγμα, δεν θα χρειάζεται απαραίτητα τους Knicks ή τους Rangers, αρκεί να φιλοξενεί συναυλίες της Taylor Swift και αγώνες του WWE.
Και αφορά, βέβαια, και τις πολυτελείς εμπειρίες φιλοξενίας. Για να καταλάβουμε αυτό το τελευταίο σημείο, ας ξεκινήσουμε από μια μπριζόλα. Πριν από λίγους μήνες βρέθηκα σε μία σουίτα του Citi Field, έδρα των New York Mets, περιτριγυρισμένος από μια υπερβολή τυριών και κρεάτων. Το στάδιο παρουσίαζε τις νέες γαστρονομικές προτάσεις της σεζόν, όπως το τετραώροφο "Home Run" burger του Adam Richman. Δίπλα βρισκόταν το Pat LaFrieda’s Chop House, ένα εστιατόριο υψηλής γαστρονομίας που σερβίρει παλαιωμένη tomahawk rib-eye με κόκαλο. Είναι διαθέσιμο μόνο σε συγκεκριμένους κατόχους εισιτηρίων. Αυτή η μπριζόλα, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, δείχνει προς ποια κατεύθυνση κινούνται σήμερα τα στάδια.
Οι ιδιοκτήτες "συνειδητοποιούν ότι αφήνουν χρήματα στο τραπέζι όταν δεν προσφέρουν premium εμπειρίες θέασης, για τις οποίες υπάρχει αυτή τη στιγμή πολύ μεγάλη ζήτηση", λέει ο Munguia. "Αρχίζουν να ανακαινίζουν τα στάδιά τους, να δημιουργούν περισσότερους χώρους εστίασης αποκλειστικά για συγκεκριμένες κατηγορίες εισιτηρίων και να προσθέτουν lounges".
Η λογική θυμίζει αυτό που συμβαίνει στις αεροπορικές εταιρείες: μπορείς να βγάλεις περισσότερα χρήματα πουλώντας μια μεγαλύτερη θέση και καλύτερο φαγητό σε έναν εύπορο πελάτη παρά στριμώχνοντας πέντε επιπλέον τουρίστες σε οικονομικές θέσεις.
Αυτή η αμερικανικής προέλευσης αντίληψη εισβάλλει πλέον και στα ευρωπαϊκά ποδοσφαιρικά γήπεδα. "Βλέπουμε να κινούνται όλο και περισσότερο προς το αμερικανικό μοντέλο που δίνει προτεραιότητα στις θέσεις με υψηλότερη απόδοση", σημειώνει ο Munguia. Οι εποχές κατά τις οποίες ήταν οικονομικά συμφέρον για έναν Αμερικανό να πετάξει στην Ευρώπη για να παρακολουθήσει μια premium συναυλία — όπως έκαναν πολλοί στην περιοδεία Eras της Taylor Swift αντί να πληρώσουν χιλιάδες δολάρια για εισιτήρια στις ΗΠΑ — μάλλον φτάνουν στο τέλος τους.
Στο τέλος της ημέρας, οι ιδιοκτήτες θέλουν νέα ή ανακαινισμένα στάδια επειδή επιδιώκουν να καλύψουν τη ζήτηση για premium εμπειρίες και να δημιουργήσουν νέες πηγές εσόδων πέρα από την απλή πώληση εισιτηρίων για αθλητικές διοργανώσεις.
Το πιο περίπλοκο ερώτημα είναι πώς θα χρηματοδοτήσουν όλα αυτά τα έργα.
Οι ιδιοκτήτες αυτών των ομάδων αντλούν κεφάλαια από διάφορες πηγές, όπως ιδιώτες επενδυτές, επιχορηγήσεις και —όπως στην περίπτωση του SoFi Stadium, κόστους 5,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, όπου αγωνίζονται οι Los Angeles Chargers και οι L.A. Rams του NFL— δάνεια από την ίδια τη λίγκα.
Πριν καν δοθεί το πρώτο εναρκτήριο λάκτισμα ή η πρώτη πάσα, οι ιδιοκτήτες αρχίζουν να αποκομίζουν έσοδα από τα δικαιώματα ονοματοδοσίας, τα αποκλειστικά δικαιώματα πώλησης ποτών (pour rights) και κάτι που ονομάζεται PSLs, δηλαδή Personal Seat Licenses, σύμφωνα με τον Munguia. "Ουσιαστικά αγοράζεις το δικαίωμά σου να μπορείς να αγοράζεις αυτή τη θέση στο μέλλον", εξηγεί. "Πρόκειται για μια μεγάλη προκαταβολική πληρωμή που μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη φάση της κατασκευής, παρέχοντας κεφάλαια από νωρίς".
Η άλλη μεγάλη πηγή χρηματοδότησης είναι το δημόσιο χρήμα, δηλαδή τα χρήματα των φορολογουμένων, κάτι που ανέκαθεν δημιουργούσε τα πιο δύσκολα διλήμματα. Το AT&T Stadium στο Άρλινγκτον του Τέξας, έδρα των Dallas Cowboys, θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχημένης σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Το έργο κόστισε 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο ιδιοκτήτης των Cowboys, Jerry Jones —με μια μικρή βοήθεια από το NFL— κάλυψε περίπου το 70% του κόστους του σταδίου. Η πόλη του Άρλινγκτον δανείστηκε τα υπόλοιπα 325 εκατομμύρια δολάρια, τα οποία θα αποπλήρωνε μέσω φόρων σε ξενοδοχεία, εισιτήρια και ενοικιάσεις αυτοκινήτων. Το 2025 οι Cowboys κατέγραψαν εκτιμώμενα έσοδα ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων, γεγονός που βοήθησε το Άρλινγκτον να εξοφλήσει το δάνειό του μια ολόκληρη δεκαετία νωρίτερα από το προβλεπόμενο.
Οι δισεκατομμυριούχοι ιδιοκτήτες των Buffalo Bills, Terry και Kim Pegula, εξασφάλισαν μια πολύ πιο γενναιόδωρη συμφωνία από την Πολιτεία της Νέας Υόρκης. Το 2022, το πολιτειακό και το τοπικό νομοθετικό σώμα ενέκριναν συνολικά 850 εκατομμύρια δολάρια σε επιδοτήσεις για την κατασκευή νέου γηπέδου των Bills, ποσό που αντιστοιχούσε στο 40% του συνολικού κόστους. Η πολιτεία δεν λαμβάνει απολύτως κανένα μερίδιο από τα έσοδα του σταδίου και μπορεί μόνο να ελπίζει ότι θα ανακτήσει την επένδυσή της μέσω έμμεσης φορολογίας.
Πώς κατάφεραν οι Pegula να εξασφαλίσουν αυτά τα χρήματα; Απειλώντας ότι θα μεταφέρουν την ομάδα σε άλλη πόλη — όπως ακριβώς απειλούν να κάνουν σήμερα και οι Chicago Bears του NFL — αν δεν λάμβαναν τη χρηματοδότηση από τους φορολογουμένους. Οι πολιτικοί της Νέας Υόρκης δεν ήθελαν να αντιμετωπίσουν την οργή της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της πολιτείας σε περίπτωση απώλειας ενός ιστορικού αθλητικού οργανισμού, κι έτσι προχώρησαν στη συμφωνία, με ελάχιστη διαφάνεια.
Η κατασκευή ενός νέου σταδίου ή μιας νέας αρένας μοιάζει εκ πρώτης όψεως με υπόθεση όπου όλοι κερδίζουν, σωστά; Φορολογικά έσοδα, αναπτυξιακές ευκαιρίες, θέσεις εργασίας, ενίσχυση των κοινοτήτων, το θέαμα, χαρούμενοι Ρωμαίοι παντού. Θεωρητικά, ναι. Στην πράξη, όμως, τις τελευταίες τρεις δεκαετίες δεκάδες μελέτες έχουν δείξει ότι τα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη για τις κοινότητες στις οποίες κατασκευάζονται αυτά τα στάδια είναι εξαιρετικά περιορισμένα. Από καθαρά οικονομική σκοπιά, οι ιδιοκτήτες ενδέχεται να είναι οι μόνοι πραγματικοί κερδισμένοι.
Τότε γιατί οι τοπικές κυβερνήσεις συνεχίζουν να χρηματοδοτούν τέτοια έργα; Είναι ένα ερώτημα που θα γίνεται όλο και πιο πιεστικό όσο συνεχίζεται αυτή η έκρηξη κατασκευής σταδίων. Η απάντηση περιγράφεται ίσως καλύτερα μέσα από τον… Πίτερ Παν. "Αν πιστεύετε", λέει ο ήρωας του παραμυθιού προσπαθώντας να σώσει τη ζωή της πιστής του συντρόφου, της νεράιδας Τίνκερ Μπελ, "χτυπήστε τα χέρια σας".
Ας το πούμε… "νεραϊδοοικονομία".
Πρέπει να πιστεύουμε ότι ο αθλητισμός και τα μεγάλα γεγονότα κάνουν καλό στις πόλεις και στις κοινότητες. Πρέπει να πιστεύουμε ότι ένα στάδιο προσθέτει αξία σε ολόκληρη την περιοχή γύρω του: στις επιχειρήσεις, στις μετακινήσεις, στις τιμές των ακινήτων. Πρέπει να πιστεύουμε ότι η ενέργεια, η χαρά, η ατμόσφαιρα και το αίσθημα υπερηφάνειας που κατέκλυσαν τη Νέα Υόρκη τον Ιούνιο με την κατάκτηση του τίτλου του ΝΒΑ από τους Knicks έχουν πραγματική αξία — μια αξία ίσως άυλη, αλλά απολύτως υπαρκτή. Πρέπει να πιστεύουμε ότι το να συγκεντρώνονται άνθρωποι για να επευφημούν άνδρες και γυναίκες με εντυπωσιακές στολές που πραγματοποιούν εξαιρετικά αθλητικά κατορθώματα αξίζει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από τους φόρους αυτών των ανθρώπων, ακόμη κι αν δεν δουν ποτέ μια χειροπιαστή οικονομική απόδοση.
Με άλλα λόγια — είτε πρόκειται για το καθοριστικό tip-in του OG Anunoby στο Game 4, είτε για τους Νορβηγούς που τραγουδούν "row, row, row your boat", είτε για την έκσταση των Swifties στις συναυλίες της Taylor Swift — το πλήθος πρέπει να παραληρεί. Χρειαζόμαστε τους πάντες να χειροκροτούν. Γιατί αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα στάδιο που έχει νόημα για μια πόλη και σε ένα δημόσια χρηματοδοτούμενο φαραωνικό έργο που θα έκανε ακόμη και τον Charles Ponzi να κοκκινίσει.
Πρέπει να το πιστέψεις.
Από: Esquire
