Ο Χοσέ Λουίς Μεντιλίμπαρ φεύγει από τον Ολυμπιακό αφήνοντας πίσω του τίτλους, μεγάλες ευρωπαϊκές βραδιές, μια ομάδα που άλλαξε επίπεδο και φυσικά το πρώτο ευρωπαϊκό τρόπαιο στην ιστορία του συλλόγου. Όλα αυτά αρκούν για να του εξασφαλίσουν μια ξεχωριστή θέση στον Πειραιά.
Αλλά, αν έπρεπε να κρατήσεις ένα πράγμα από τον ίδιο τον άνθρωπο, ίσως να ήταν κάτι πολύ απλούστερο.
Δεν κορόιδεψε ποτέ κανέναν.
Η παρακαταθήκη του Χοσέ Λουίς Μεντιλίμπαρ
Ήρθε τον Φεβρουάριο του 2024 ως αυτό ακριβώς που ήταν. Ένας 62χρονος τότε Βάσκος προπονητής χωρίς καμία ανάγκη να παρουσιάσει τον εαυτό του ως ποδοσφαιρικό διανοούμενο, χωρίς περίπλοκες διατυπώσεις και χωρίς την παραμικρή διάθεση να μετατρέψει το αυτονόητο σε φιλοσοφικό μανιφέστο.
Το είχε πει ήδη από τη Σεβίλλη: δεν ζητά περίεργα πράγματα από τους παίκτες του. Μιλάει, εξηγεί και περιμένει να γίνει η δουλειά. Έτσι ήταν από την αρχή της καριέρας του και έτσι έμεινε μέχρι το τέλος στον Ολυμπιακό.
Το ποδόσφαιρό του ήταν το ίδιο καθαρό. Ένταση, πίεση ψηλά, μικρές αποστάσεις, άμεση επίθεση, δεύτερες μπάλες, επιθετικότητα στο κάθε μέτρο. Δεν ντράπηκε ποτέ γι' αυτό και, κυρίως, δεν προσπάθησε να παρουσιάσει κάτι διαφορετικό όταν τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά.
Δεν ήταν "γιόμα". Ήταν συγκεκριμένο ποδόσφαιρο
Κάπου εδώ βρίσκεται και μία από τις μεγαλύτερες παρεξηγήσεις γύρω από τη δουλειά του στην Ελλάδα.
Όταν ο Ολυμπιακός έχανε, ο Μεντιλίμπαρ γινόταν εύκολα ο προπονητής της "γιόμας", της σέντρας και της δεύτερης μπάλας. Όταν όμως με το ίδιο μοντέλο πίεζε ψηλά την Άστον Βίλα, κέρδιζε στο Villa Park, απέκλειε τη Φενέρμπαχτσε ή έφτανε μέχρι την κατάκτηση του Conference League απέναντι στη Φιορεντίνα, η συζήτηση ξαφνικά μεταφερόταν στο πάθος, στην ψυχολογία, στη φανέλα και στο momentum.
Λες και όλα αυτά δεν ξεκινούσαν από τον τρόπο με τον οποίο είχε στηθεί η ομάδα.
Ο Μεντιλίμπαρ δεν ήταν προπονητής χωρίς τακτική. Ήταν προπονητής με πολύ συγκεκριμένη τακτική, απλώς μπορούσες να την εξηγήσεις χωρίς να ανοίξεις PowerPoint. Και ίσως στο σημερινό ποδόσφαιρο έχουμε αρχίσει κάπως περίεργα να ταυτίζουμε την πολυπλοκότητα με την ποιότητα.
Το να εξηγείται εύκολα μια ιδέα δεν σημαίνει ότι εφαρμόζεται εύκολα.
Για να πιέσεις τόσο ψηλά χρειάζεται θάρρος και συγχρονισμός. Για να κρατήσεις την άμυνα μακριά από την περιοχή σου χρειάζεται δουλειά στις αποστάσεις. Για να βασιστείς στις δεύτερες μπάλες, πρέπει η ομάδα να ξέρει πού θα βρίσκεται πριν καν πέσει η πρώτη. Και για να παίξεις άμεσα χωρίς το παιχνίδι να καταλήξει σε τυφλές μπαλιές προς τα μπροστά, οι παίκτες πρέπει να ξέρουν ακριβώς τι περιμένει ο ένας από τον άλλον.
Ο Μεντιλίμπαρ δεν προσπάθησε να αλλάξει τον εαυτό του όταν ανέβηκε επίπεδο. Έκανε το αντίθετο. Πήρε αυτό που πίστευε και απέδειξε ότι μπορούσε να κερδίσει με αυτό στην Ευρώπη. Πρώτα με τη Σεβίλλη στο Europa League και μετά με τον Ολυμπιακό στο Conference League.
Αυτό από μόνο του αρκεί για να πει πολλά για το πόσο καλός προπονητής ήταν. Εφάρμοσε τη φιλοσοφία του σε κορυφαίο επίπεδο. Έπεισε μια ολόκληρη ομάδα να την ακολουθεί για μεγάλο διάστημα και όλοι οι παίκτες να την ακολουθούν ως ένα μυαλό. Φυσικά είναι δεκτό να μην αρέσει σε κάποιον ή φιλοσοφία του.
Έλεγε την αλήθεια ακόμη κι όταν δεν τον συνέφερε
Υπήρχε όμως και κάτι άλλο που έκανε τον Μεντιλίμπαρ εύκολο να συμπαθήσεις.
Δεν αντιμετώπιζε κάθε συνέντευξη Τύπου σαν άσκηση δημοσίων σχέσεων.
Όταν η Λιόν ήταν καλύτερη, το είπε. Όταν η Ρέιντζερς έπαιξε καλύτερα στο Καραϊσκάκη, το παραδέχθηκε. Μετά από ήττες δεν έψαχνε πάντοτε έναν διαιτητή, μια δικαιολογία ή κάποια θεωρία που θα προστάτευε τον ίδιο και τους παίκτες του από την κριτική. Και σε νίκες μπορούσε να εμφανιστεί και να πει ότι η ομάδα του δεν του άρεσε.
Δεν είναι τόσο συνηθισμένο όσο θα έπρεπε.
Στην τελευταία του σεζόν, μετά την απώλεια του πρωταθλήματος από την ΑΕΚ, συνεχάρη τον αντίπαλο και είπε κάτι που κανονικά θα έπρεπε να είναι αυτονόητο: "Στο ποδόσφαιρο πρέπει να ξέρεις και να χάνεις και να κερδίζεις".
Ίσως τελικά αυτή η φράση να λέει περισσότερα για εκείνον από οποιαδήποτε ανάλυση 4-4-2, πίεσης ή δεύτερης μπάλας.
Ο Μεντιλίμπαρ ήθελε να κερδίζει και απεχθανόταν να χάνει, αλλά δεν πίστευε ότι για να είσαι ανταγωνιστικός πρέπει να μετατρέψεις κάθε αντίπαλο σε εχθρό. Αυτό ήταν κάτι που δεν αφορούσε μόνο τον Ολυμπιακό. Ήταν και μια μικρή υπενθύμιση προς ένα ελληνικό ποδόσφαιρο που συχνά ξεχνά πόσο απλό μπορεί να είναι το να χάνεις και να προχωράς.
Δεν έμαθε ποτέ να αποθεώνεται
Μία από τις εικόνες που θα μείνουν από τον Μεντιλίμπαρ δεν έχει τρόπαιο, πανηγυρισμό ή μεγάλη νίκη.
Είναι εκείνος να περπατά μόνος του στο χορτάρι του Καραϊσκάκη πριν από τα παιχνίδια.
Όταν ο κόσμος άρχισε να τον αποθεώνει, ρωτήθηκε αν είχε πλέον συνηθίσει αυτή την αγάπη. Η απάντησή του ήταν σχεδόν αφοπλιστική. Παραδέχθηκε ότι πολλές φορές ένιωθε άβολα και γι' αυτό δεν ολοκλήρωνε καν τη συνηθισμένη βόλτα του στον αγωνιστικό χώρο.
Ο ίδιος άνθρωπος είχε οδηγήσει τον Ολυμπιακό στην κορυφαία στιγμή της ιστορίας του και παρ' όλα αυτά δεν έμοιαζε ποτέ απολύτως άνετος με την ιδέα ότι ο κόσμος φώναζε το όνομά του.
Το ίδιο είχε κάνει και στη Σεβίλλη. Μετά την πρόκριση στον τελικό του Europa League, οι παίκτες έμειναν να πανηγυρίζουν με την εξέδρα και εκείνος είχε ήδη πάρει τον δρόμο προς τα αποδυτήρια. Η γιορτή, όπως είχε πει, ανήκε στους παίκτες.
Δεν έμοιαζε με κατασκευασμένη ταπεινότητα. Ήταν απλώς ο τρόπος του.
Ο Μεντιλίμπαρ δεν είχε ανάγκη να βρίσκεται στο κέντρο της φωτογραφίας. Του αρκούσε να ξέρει ότι η ομάδα του είχε κάνει αυτό που έπρεπε.
Ο μεγαλύτερος τίτλος του ίσως ήταν ότι έκανε τον Ολυμπιακό να πιστέψει
Οι αριθμοί λένε ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας. 127 παιχνίδια, 79 νίκες, 28 ισοπαλίες, 20 ήττες και τέσσερα τρόπαια, με το Conference League φυσικά να βρίσκεται πάνω απ' όλα.
Όμως η πραγματική του κληρονομιά δεν χωρά εύκολα σε στατιστικό πίνακα.
Ο Μεντιλίμπαρ έκανε τον Ολυμπιακό να πιστέψει ότι η Ευρώπη δεν είναι απλώς ένας χώρος όπου συμμετέχει. Ότι μπορεί να πάει στην Αγγλία και να κερδίσει. Ότι μπορεί να βρεθεί απέναντι σε ομάδα της Premier League και να μη χαμηλώσει το βλέμμα. Ότι μπορεί να φτάσει σε έναν ευρωπαϊκό τελικό και να μη θεωρήσει ότι η δουλειά έχει ήδη γίνει μόνο και μόνο επειδή έφτασε εκεί.
Αυτή η αλλαγή νοοτροπίας δύσκολα μετριέται και ακόμη δυσκολότερα αντικαθίσταται.
Γι' αυτό και η αποχώρησή του δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη αλλαγή προπονητή. Κλείνει μια περίοδος στην οποία ο Ολυμπιακός έζησε πράγματα που για δεκαετίες έμοιαζαν πολύ μακρινά.
Και το έκανε έχοντας στον πάγκο έναν άνθρωπο που δεν προσπάθησε ποτέ να το κάνει μεγαλύτερο απ' όσο ήταν.
Ευχαριστούμε, Μίστερ
Ο Μεντιλίμπαρ δεν πούλησε επανάσταση. Δεν υποσχέθηκε ότι θα αλλάξει το ποδόσφαιρο και δεν προσπάθησε να πείσει κανέναν ότι ο τρόπος του ήταν ο μοναδικός σωστός.
Ζήτησε από την ομάδα του να δουλέψει, να πιέσει, να τρέξει, να έχει θάρρος και να κοιτάξει τον αντίπαλο στα μάτια. Και αυτό έκανε.
Όταν κατέκτησε το Conference League, είπε ότι το τρόπαιο ήταν "για όλους τους Έλληνες". Ίσως γι' αυτό το ευχαριστώ σήμερα μπορεί να ξεπεράσει λίγο τα όρια του Ολυμπιακού.
Για τις μεγάλες νύχτες, φυσικά. Για το τρόπαιο. Για τις νίκες που κάποτε δεν πιστεύαμε ότι μπορούσαν να συμβούν.
Αλλά και για κάτι μικρότερο και, ίσως, πιο σπάνιο.
Για την υπενθύμιση ότι μπορείς να είσαι σκληρός χωρίς να είσαι αγενής. Ανταγωνιστικός χωρίς να ψάχνεις εχθρούς. Απόλυτα βέβαιος για τον τρόπο σου χωρίς να χρειάζεται να πείσεις όλο τον κόσμο ότι έχει άδικο.
Και κυρίως, ότι μέσα σε ένα ποδόσφαιρο γεμάτο εικόνα, δηλώσεις και θόρυβο, μπορείς ακόμη να εμφανιστείς ως αυτό που είσαι και να φύγεις ακριβώς το ίδιο.
Χωρίς να κοροϊδέψεις κανέναν.
Και όπως είπε και ο Στράτος Διονυσίου "Κύριος ήρθα και κύριος φεύγω".
Ευχαριστούμε, Μίστερ.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
