Στο 18ο λεπτό της αναμέτρησης με την Ολλανδία, η Ελλάδα βρισκόταν ήδη πίσω με 3-0. Στο 33΄ ο Τιτζάνι Ράιντερς είχε ολοκληρώσει το χατ τρικ του και επτά λεπτά αργότερα ο Γιούριεν Τίμπερ διαμόρφωνε το 5-0. Ουσιαστικά, πριν ολοκληρωθεί το πρώτο ημίχρονο, η Εθνική είχε πάψει να είναι ανταγωνιστική σε ένα παιχνίδι που μέχρι τη σέντρα αποτελούσε σημαντική ευκαιρία για την πρόκριση στα προημιτελικά του Nations League. Το τελικό 7-0 στη "Γιόχαν Κρόιφ Αρένα", το βράδυ της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου, αποτελεί τη βαρύτερη μεταπολεμική ήττα στην ιστορία της Εθνικής. Μια ήττα που δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην ανωτερότητα των Ολλανδών, ούτε να εξηγηθεί με την εύκολη διαπίστωση ότι οι Έλληνες διεθνείς βρέθηκαν σε κακή ημέρα.
Εθνική Ελλάδας: Το τακτικό ναυάγιο του 7-0
Το αποτέλεσμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξετάσουμε την πορεία που είχε προηγηθεί. Η Ελλάδα είχε ξεκινήσει το Nations League με δύο εκτός έδρας νίκες απέναντι στη Σερβία και τη Γερμανία, ακολούθησε το 2-2 με την Ολλανδία στην Τούμπα και στη συνέχεια το 0-0 με τους Γερμανούς. Οκτώ βαθμοί σε τέσσερα παιχνίδια, απέναντι σε αντιπάλους υψηλού επιπέδου, είχαν δημιουργήσει την αίσθηση ότι η ομάδα του Ιβάν Γιοβάνοβιτς μπορούσε να σταθεί ανταγωνιστικά στη League A. Δεν είχε μετατραπεί ξαφνικά σε μια από τις κορυφαίες εθνικές ομάδες της Ευρώπης, αλλά παρουσίαζε συνοχή, σαφείς αγωνιστικούς ρόλους και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Στο Άμστερνταμ, όμως, οι περισσότερες από αυτές τις σταθερές κατέρρευσαν σχεδόν από το πρώτο λεπτό.
Το 4-4-2 που δεν μπορούσε να ελέγξει τον ολλανδικό άξονα
Ο Τσάβι παρέταξε την Ολλανδία με 4-3-3, έχοντας τους Φρένκι ντε Γιονγκ, Τζόι Φέρμαν και Τιτζάνι Ράιντερς στη μεσαία γραμμή. Ο Γιοβάνοβιτς απάντησε με 4-4-2, επιλέγοντας να χρησιμοποιήσει ταυτόχρονα τον Φώτη Ιωαννίδη και τον Βαγγέλη Παυλίδη στην επίθεση. Ο αρχικός σχεδιασμός άλλαξε την τελευταία στιγμή, καθώς ο Δημήτρης Κουρμπέλης αισθάνθηκε ενοχλήσεις στην προθέρμανση και ο Νεκτάριος Τριάντης πήρε τη θέση του δίπλα στον Θανάση Ανδρούτσο. Η απουσία του Κουρμπέλη μπορεί να επηρέασε τις ισορροπίες, αλλά δεν αρκεί για να εξηγήσει όσα ακολούθησαν. Το βασικό πρόβλημα βρισκόταν στον τρόπο με τον οποίο η ελληνική διάταξη αντιμετώπισε την αριθμητική και κυρίως τη positional υπεροχή των Ολλανδών στον άξονα.
Το 4-4-2 δεν είναι από μόνο του προβληματικός σχηματισμός απέναντι σε ένα 4-3-3. Μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά όταν οι δύο επιθετικοί κλείνουν τις γραμμές πάσας προς τον αντίπαλο άξονα, οι πλάγιοι μέσοι συγκλίνουν στις σωστές στιγμές και η τετράδα της μεσαίας γραμμής διατηρεί τις κατάλληλες αποστάσεις. Στο Άμστερνταμ, όμως, η Ελλάδα δεν κατάφερε να εφαρμόσει με συνέπεια τίποτα από αυτά. Ο Ντε Γιονγκ και ο Φέρμαν μπορούσαν να συμμετέχουν στην ανάπτυξη, ενώ ο Ράιντερς εκμεταλλευόταν τον χώρο ανάμεσα στη μεσαία γραμμή και στους κεντρικούς αμυντικούς. Όταν οι Έλληνες χαφ επιχειρούσαν να βγουν ψηλότερα για να πιέσουν, άφηναν χώρους πίσω τους. Όταν επέλεγαν να παραμείνουν χαμηλά, οι Ολλανδοί αποκτούσαν χρόνο για να κυκλοφορήσουν την μπάλα και να επιλέξουν την επόμενη πάσα.
Η συγκεκριμένη αδυναμία αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στα γκολ του Ράιντερς. Στο 12΄ ο Φέρμαν τον βρήκε με κάθετη πάσα, στο 18΄ ο Μάλεν δημιούργησε την ευκαιρία και στο 33΄ ο Ντάμφρις εκμεταλλεύτηκε τον χώρο στη δεξιά πλευρά πριν γυρίσει την μπάλα στον επερχόμενο μέσο. Τρεις διαφορετικές φάσεις, με κοινό χαρακτηριστικό την αδυναμία της ελληνικής άμυνας να ελέγξει τις κινήσεις ενός ποδοσφαιριστή που δεν λειτουργούσε ως στατικός δημιουργός. Ο Ράιντερς επιτίθετο συνεχώς στον χώρο, άλλαζε ύψος τοποθέτησης και έμπαινε στην περιοχή με εξαιρετικό συγχρονισμό. Δεν αρκούσε, επομένως, να υπάρχει ένας Έλληνας μέσος κοντά του στην αρχή της φάσης. Χρειαζόταν συνεννόηση για το ποιος θα τον ακολουθήσει και ποιος θα προστατεύσει τον χώρο που άφηνε η μετακίνηση.
Η Ολλανδία δεν κυριάρχησε μόνο με την μπάλα, αλλά και χωρίς αυτήν
Η επιθετική λειτουργία των Ολλανδών δεν ήταν το μοναδικό πρόβλημα. Η ομάδα του Τσάβι πίεζε αποτελεσματικά την πρώτη φάση ανάπτυξης της Ελλάδας, περιορίζοντας τις διαθέσιμες επιλογές για την προώθηση της μπάλας. Το πρώτο γκολ, μόλις στο 6ο λεπτό, προήλθε από λανθασμένες ενέργειες του Κωνσταντίνου Μαυροπάνου κοντά στην ελληνική περιοχή, με τον Σάμερβιλ να εκμεταλλεύεται την κατάσταση. Ήταν ένα ξεκάθαρο ατομικό λάθος, αλλά η συνέχεια έδειξε ότι η Εθνική δεν είχε τρόπο να ξεπεράσει συστηματικά την ολλανδική πίεση. Οι δύο επιθετικοί δεν τροφοδοτούνταν με συνέπεια, οι δεύτερες μπάλες κατέληγαν συχνά στους γηπεδούχους και η ελληνική ομάδα αδυνατούσε να διατηρήσει κατοχή αρκετά ψηλά ώστε να απομακρύνει την πίεση από την άμυνά της.
Παράλληλα, η Ολλανδία χρησιμοποιούσε αποτελεσματικά το πλάτος. Ο Ντένζελ Ντάμφρις ανέβαινε από τη δεξιά πλευρά, δημιουργώντας διαρκώς προβλήματα στην αμυντική συνεργασία του Τζόλη με τον Τσιμίκα, ενώ από την απέναντι πλευρά ο Τίμπερ εκμεταλλευόταν τους χώρους που δημιουργούσαν οι μετακινήσεις των μεσοεπιθετικών. Το γεγονός ότι ο Ολλανδός αμυντικός πέτυχε δύο γκολ, στο 40΄ και στο 59΄, δεν αποτελεί απλώς μια ασυνήθιστη στατιστική επίδοση για παίκτη της αμυντικής γραμμής. Δείχνει πόσο δύσκολα παρακολουθούσε η Ελλάδα τις προωθήσεις από τη δεύτερη γραμμή και πόσο συχνά οι παίκτες της έχαναν τις ατομικές τους αναφορές κοντά στην περιοχή.
Τα στατιστικά επιβεβαιώνουν την εικόνα. Σύμφωνα με το Sofascore, η Ολλανδία ολοκλήρωσε τον αγώνα με 17 τελικές προσπάθειες, εκ των οποίων οι 13 στην εστία, απέναντι σε μόλις μία εντός στόχου για την Ελλάδα. Η κατοχή ήταν σχετικά μοιρασμένη, με 53% για τους γηπεδούχους και 47% για την ελληνική ομάδα, όμως αυτό δεν μεταφράστηκε σε αντίστοιχη δημιουργία. Τα expected goals ήταν περίπου 4,4 έναντι 0,4, αποτυπώνοντας τη μεγάλη διαφορά στην ποιότητα των ευκαιριών. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του γιατί η κατοχή από μόνη της δεν λέει σχεδόν τίποτα για τον έλεγχο ενός αγώνα. Η Ολλανδία δεν χρειαζόταν να κρατά συνεχώς την μπάλα για να δημιουργεί απειλές. Της αρκούσε να επιτίθεται στους σωστούς χώρους, τη στιγμή που η ελληνική αμυντική οργάνωση βρισκόταν εκτός ισορροπίας.
Ο Γιοβάνοβιτς άργησε να αναγνωρίσει ότι το αρχικό πλάνο είχε αποτύχει
Η μεγαλύτερη κριτική προς τον Ιβάν Γιοβάνοβιτς δεν αφορά αποκλειστικά την επιλογή του 4-4-2 ή τη χρησιμοποίηση δύο επιθετικών. Αφορά κυρίως τη διαχείριση του παιχνιδιού όταν έγινε σαφές ότι η αρχική προσέγγιση δεν λειτουργούσε. Στο 18΄ η Ελλάδα έχανε ήδη με 3-0 και αντιμετώπιζε εμφανή προβλήματα στην κάλυψη του άξονα. Εκείνη τη στιγμή υπήρχε ανάγκη για τακτική παρέμβαση, είτε με αλλαγή σχηματισμού είτε με διαφορετική κατανομή των ρόλων. Η απόσυρση ενός από τους δύο επιθετικούς σε χαμηλότερη θέση ή η ενίσχυση της μεσαίας γραμμής με τρίτο κεντρικό παίκτη θα μπορούσε να περιορίσει τις διαθέσιμες γραμμές πάσας των Ολλανδών. Καμία τέτοια κίνηση δεν εγγυόταν ότι η Ελλάδα θα επέστρεφε στο παιχνίδι, αλλά θα αποτελούσε τουλάχιστον μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η βασική πηγή του προβλήματος.
Αντίθετα, η Εθνική μπήκε στο δεύτερο ημίχρονο με την ίδια ενδεκάδα, παρά το 5-0 του πρώτου μέρους. Οι πρώτες αλλαγές ήρθαν στο 65΄, όταν το σκορ είχε ήδη φτάσει στο 7-0. Σε αυτό το επίπεδο, η διαχείριση ενός αγώνα δεν αφορά μόνο τις κινήσεις που κάνεις για να κερδίσεις. Αφορά και την ικανότητά σου να περιορίσεις τη ζημιά όταν το αρχικό σχέδιο καταρρεύσει. Ο Γιοβάνοβιτς έχει σημαντική συμβολή στη βελτίωση της Εθνικής και τα αποτελέσματα των προηγούμενων μηνών δεν μπορούν να διαγραφούν από μία βραδιά. Αυτό, όμως, δεν τον απαλλάσσει από την ευθύνη της τακτικής αντίδρασης. Το να αναγνωρίζεις εγκαίρως ότι ένα παιχνίδι έχει ξεφύγει δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Είναι βασική υποχρέωση του προπονητή.
Η συζήτηση για την απουσία του Κωστούλα από την αποστολή, όπως και για τις διαθέσιμες επιλογές στη μεσαία γραμμή, μπορεί ασφαλώς να γίνει. Δεν θα εξηγήσει, όμως, γιατί η Ελλάδα επέτρεπε επανειλημμένα στον αντίπαλο να επιτίθεται με πλεονέκτημα κοντά στην περιοχή της. Ούτε γιατί οι ποδοσφαιριστές έμοιαζαν να μην έχουν ξεκάθαρες απαντήσεις στις μετακινήσεις των Ολλανδών. Η ατομική ποιότητα παίζει καθοριστικό ρόλο στο διεθνές ποδόσφαιρο, αλλά η συλλογική οργάνωση είναι εκείνη που επιτρέπει σε μια ομάδα μικρότερης δυναμικότητας να περιορίζει τη διαφορά. Στο Άμστερνταμ, αυτή η οργάνωση δεν εμφανίστηκε.
Η Σερβία δεν είναι απλώς μια ευκαιρία εξιλέωσης
Η επόμενη αναμέτρηση με τη Σερβία, τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου στο Πανθεσσαλικό, αποκτά πλέον πολύ μεγαλύτερη σημασία. Η Ελλάδα βρίσκεται στους οκτώ βαθμούς, όσους και η Γερμανία, ενώ η Ολλανδία προηγείται με έντεκα. Το αντιπροσωπευτικό μας συγκρότημα υπερτερεί στην ισοβαθμία με τους Γερμανούς, αλλά δεν κρατά πλέον αποκλειστικά στα χέρια του την πρόκριση στα προημιτελικά του Nations League. Χρειάζεται νίκη επί της Σερβίας και ταυτόχρονα να μην επικρατήσει η Γερμανία της Ολλανδίας. Οι βαθμολογικές πιθανότητες παραμένουν, αλλά η πραγματική δοκιμασία για την ομάδα του Γιοβάνοβιτς είναι πρωτίστως αγωνιστική.
Σε διάστημα τριών ημερών δεν μπορείς να δημιουργήσεις από την αρχή ένα νέο τακτικό μοντέλο. Μπορείς, όμως, να επαναφέρεις συγκεκριμένες αρχές που αποτελούν τη βάση κάθε οργανωμένου συνόλου. Η Ελλάδα χρειάζεται μικρότερες αποστάσεις μεταξύ των γραμμών, καλύτερη προστασία του χώρου μπροστά από τους στόπερ και μεγαλύτερη συνέπεια στις αμυντικές μεταβάσεις. Πρέπει επίσης να αποφασίζει με μεγαλύτερη σαφήνεια πότε θα πιέζει ψηλά και πότε θα υποχωρεί σε οργανωμένο μεσαίο μπλοκ. Το ανεξέλεγκτο pressing, χωρίς σωστή κάλυψη πίσω από την πρώτη γραμμή, δεν αποτελεί ένδειξη επιθετικής νοοτροπίας. Είναι ένας από τους πιο εύκολους τρόπους να προσφέρεις στον αντίπαλο χώρους που δεν θα έβρισκε απέναντι σε μια σωστά οργανωμένη άμυνα.
Εξίσου σημαντική θα είναι η ψυχολογική διαχείριση. Μια ομάδα που έχει δεχθεί επτά γκολ δεν χρειάζεται απαραίτητα μια εμψυχωτική ομιλία γεμάτη συνθήματα, αλλά ένα ξεκάθαρο αγωνιστικό πλάνο που θα της επιτρέψει να αποκτήσει ξανά αυτοπεποίθηση. Ο Γιοβάνοβιτς πρέπει να εξηγήσει στους ποδοσφαιριστές τι πήγε λάθος, να αναλάβει το δικό του μερίδιο ευθύνης και να περιορίσει την πιθανότητα επανάληψης των ίδιων καταστάσεων. Η αντίδραση δεν θα κριθεί μόνο από το αποτέλεσμα απέναντι στη Σερβία, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο η Εθνική θα διαχειριστεί τα διαστήματα πίεσης, τις χαμένες κατοχές και τις στιγμές που ο αντίπαλος θα προσπαθήσει να επιβάλει τον ρυθμό του.
Το 7-0 δεν ακυρώνει την πρόοδο, αλλά αποκαλύπτει τα όριά της
Το μεγαλύτερο λάθος μετά από μια τέτοια ήττα θα ήταν να περάσουμε από την υπερβολική αισιοδοξία στην απόλυτη απαξίωση. Η Εθνική εξακολουθεί να διαθέτει μια γενιά με σημαντική ποιότητα, με ποδοσφαιριστές όπως ο Καρέτσας, ο Τζόλης, ο Ιωαννίδης και ο Παυλίδης να μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τα επόμενα χρόνια. Η πρόοδος που είχε παρουσιαστεί στις προηγούμενες αγωνιστικές δεν εξαφανίστηκε μέσα σε ενενήντα λεπτά. Εκείνο που αμφισβητήθηκε είναι το κατά πόσο η ομάδα διαθέτει την απαραίτητη τακτική προσαρμοστικότητα όταν αντιμετωπίζει έναν αντίπαλο που καταφέρνει να ακυρώσει το αρχικό της σχέδιο.
Στο διεθνές ποδόσφαιρο, άλλωστε, η διαφορά ανάμεσα σε μια καλή ομάδα και σε μια πραγματικά ανταγωνιστική ομάδα υψηλού επιπέδου βρίσκεται συχνά στη διαχείριση των δύσκολων στιγμών. Δεν είναι απαραίτητο να μπορείς να επιβάλεις το παιχνίδι σου απέναντι στην Ολλανδία, στη Γερμανία ή σε οποιονδήποτε ανώτερο αντίπαλο. Είναι, όμως, απαραίτητο να μπορείς να αλλάζεις προσέγγιση όταν χάνεις τον έλεγχο. Να προστατεύεις τον άξονα, να κλείνεις τους χώρους και να βρίσκεις τρόπους να παραμένεις μέσα στο παιχνίδι ακόμη κι όταν δεν μπορείς να δημιουργήσεις πολλές ευκαιρίες.
Μια νίκη απέναντι στη Σερβία θα αποτελέσει σημαντική αντίδραση, ενδεχομένως και βήμα πρόκρισης, ανάλογα με το αποτέλεσμα της Γερμανίας. Δεν πρόκειται, όμως, να διαγράψει όσα συνέβησαν στο Άμστερνταμ. Αυτά χρειάζονται ανάλυση, συγκεκριμένες παρεμβάσεις και κυρίως την αποδοχή ότι η Εθνική δεν βρίσκεται ακόμη στο επίπεδο που ορισμένοι βιάστηκαν να πιστέψουν. Η καλή πορεία στο Nations League έδειξε τις δυνατότητές της. Το 7-0 έδειξε πόσο εύκολα μπορεί να χάσει τις ισορροπίες της όταν το παιχνίδι ξεφεύγει από τις συνθήκες που έχει προετοιμαστεί να αντιμετωπίσει.
Η Ελλάδα δεν έγινε κακή ομάδα επειδή έχασε με επτά γκολ, όπως δεν είχε γίνει ξαφνικά μεγάλη ομάδα επειδή κέρδισε τη Γερμανία. Το πραγματικό της επίπεδο θα φανεί από το αν μπορεί να μετατρέψει αυτή την ήττα σε ουσιαστική βελτίωση. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να μη χάσεις ποτέ από μια καλύτερη ομάδα. Είναι να μη χρειάζεται να δεχθείς επτά γκολ για να καταλάβεις ότι το τακτικό σου πλάνο δεν λειτουργεί.
