"Δεν είχα ποτέ ξανά φίλους σαν κι αυτούς που είχα όταν ήμουν 12. Θεέ μου, ποιος έχει;"
Υπάρχουν ταινίες που μεγαλώνουν μαζί μας και υπάρχουν άλλες που, όσο κι αν περνούν τα χρόνια, μοιάζουν να μας περιμένουν ακριβώς στο ίδιο σημείο. Το Stand By Me ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Σαράντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, στις 22 Αυγούστου του 1986, η ταινία του Rob Reiner εξακολουθεί να λειτουργεί με έναν τρόπο που δύσκολα εξηγείται μόνο μέσα από τη νοσταλγία. Δεν είναι απλώς ένα πολύ καλό coming-of-age movie ούτε μία από τις πιο αγαπημένες ταινίες των '80s. Είναι μια ιστορία που κατάφερε να καταλάβει κάτι ουσιαστικό για την παιδική ηλικία: ότι κάποια στιγμή τελειώνει χωρίς να σε προειδοποιήσει.
Stand By Me: Η ταινία που μας έμαθε τι σημαίνει αληθινή φιλία
Το υλικό προερχόταν από τον Stephen King και τη νουβέλα The Body, η οποία περιλαμβάνεται στη συλλογή Different Seasons. Από το ίδιο βιβλίο προέκυψαν αργότερα και τα The Shawshank Redemption και Apt Pupil, μια καλή υπενθύμιση ότι ο King ήταν πάντα πολύ περισσότερα από ένας συγγραφέας τρόμου.
Το πρώτο σενάριο έγραψαν οι Raynold Gideon και Bruce A. Evans, όμως ο Reiner έδωσε στην ταινία τον χαρακτήρα που τελικά τη σημάδεψε. Δεν ενδιαφέρθηκε τόσο για την περιπέτεια τεσσάρων αγοριών που ψάχνουν ένα πτώμα όσο για όσα συμβαίνουν ανάμεσά τους όσο περπατούν προς αυτό.
Και αυτή η επιλογή έκανε όλη τη διαφορά.
Τέσσερα παιδιά και ένα ταξίδι που είναι πολύ μεγαλύτερο απ' όσο νομίζουν
Το Stand By Me μάς πηγαίνει πίσω στο 1959, στη μικρή πόλη Castle Rock του Oregon. Ο Gordie Lachance (Wil Wheaton), ο Chris Chambers (River Phoenix), ο Teddy Duchamp (Corey Feldman) και ο Vern Tessio (Jerry O'Connell) μαθαίνουν ότι το σώμα ενός αγοριού που αγνοείται βρίσκεται κάπου έξω από την πόλη και αποφασίζουν να το βρουν.
Στο μυαλό τεσσάρων δωδεκάχρονων, το σχέδιο είναι απλό. Θα περπατήσουν μέχρι εκεί, θα εντοπίσουν το πτώμα, θα ειδοποιήσουν τις αρχές και θα επιστρέψουν ως τοπικοί ήρωες.
Διαβάστε Επίσης
Ο Reiner ξέρει, βέβαια, ότι η πραγματική ιστορία δεν βρίσκεται στον προορισμό.
Βρίσκεται στη διαδρομή.
Στις γραμμές του τρένου, στις βδέλλες, στις χαζές κουβέντες, στους καβγάδες, στις ιστορίες που λένε για να περάσει η ώρα και σε εκείνες τις στιγμές όπου, χωρίς να το καταλαβαίνουν, σταματούν για λίγο να παριστάνουν τα παιδιά που δεν φοβούνται τίποτα.
Το Stand By Me είναι γεμάτο μικρές σκηνές που σε άλλη ταινία μπορεί να έμοιαζαν ασήμαντες. Εδώ είναι ολόκληρη η ουσία. Οι τέσσερις φίλοι περπατούν, κοροϊδεύουν ο ένας τον άλλον, θυμώνουν, γελούν και μιλούν για πράγματα που δεν θα έλεγαν ποτέ στους γονείς τους.
Αυτός είναι ο κόσμος τους. Και ο Reiner τον αντιμετωπίζει με απόλυτη σοβαρότητα, χωρίς να ξεχνά ποτέ ότι οι ήρωές του είναι παιδιά.
Ο River Phoenix και η καρδιά της ταινίας
Αν υπάρχει ένας χαρακτήρας γύρω από τον οποίο χτυπά περισσότερο η καρδιά του Stand By Me, αυτός είναι ο Chris Chambers.
Ο Chris προέρχεται από μια οικογένεια με κακή φήμη και έχει ήδη καταλάβει ότι οι ενήλικες γύρω του έχουν αποφασίσει ποιος είναι πριν καν του δώσουν την ευκαιρία να γίνει κάτι διαφορετικό. Είναι σκληρός όταν χρειάζεται, προστατευτικός απέναντι στους φίλους του και πολύ πιο ώριμος απ' όσο θα έπρεπε να είναι ένα παιδί στην ηλικία του.
Ο River Phoenix, μόλις 15 ετών όταν γυρίστηκε η ταινία, παίζει τον Chris χωρίς την υπερβολή που συχνά βλέπουμε σε παιδικές ερμηνείες. Υπάρχει μια φυσικότητα στον τρόπο που μιλά, στον τρόπο που κοιτάζει τον Gordie και, κυρίως, στις στιγμές όπου αφήνει για λίγο να φανεί πόσο φοβισμένος είναι πραγματικά.
Είναι μία από εκείνες τις ερμηνείες που σήμερα αποκτούν αναπόφευκτα μεγαλύτερο βάρος γνωρίζοντας πόσο σύντομη θα ήταν η ζωή του Phoenix. Δεν χρειάζεται, όμως, αυτή η γνώση για να καταλάβεις πόσο καλός ήταν. Φαίνεται ήδη στην οθόνη.
Δίπλα του, ο Gordie κουβαλά τον δικό του πόνο. Ο μεγαλύτερος αδελφός του, Denny (John Cusack), έχει πεθάνει και οι γονείς του μοιάζουν να έχουν χάσει μαζί του και την ικανότητά τους να βλέπουν τον μικρότερο γιο τους.
Ο Gordie θέλει να γράψει. Θέλει κάποιος να του πει ότι είναι καλός σε αυτό. Κυρίως θέλει κάποιος να πιστέψει ότι αξίζει κάτι.
Ο Chris είναι αυτός που το κάνει.
Και ίσως γι' αυτό η σχέση των δύο αγοριών παραμένει το πιο δυνατό σημείο της ταινίας. Σε μια ηλικία όπου κανείς δεν ξέρει ακόμη τι άνθρωπος θα γίνει, ο ένας βλέπει στον άλλον κάτι που οι μεγάλοι αδυνατούν να δουν.
Το Stand By Me δεν εξιδανικεύει την παιδική ηλικία
Εδώ βρίσκεται και ένας από τους λόγους που η ταινία έχει αντέξει τόσο καλά.
Το Stand By Me είναι νοσταλγικό, αλλά δεν είναι αφελές. Δεν μας λέει ότι η παιδική ηλικία ήταν μια εποχή όπου όλα ήταν καλύτερα. Τα παιδιά της ταινίας έχουν ήδη γνωρίσει την απώλεια, τη βία, την εγκατάλειψη, την ταξική προκατάληψη και τον φόβο.
Ο Teddy λατρεύει έναν πατέρα που τον έχει κακοποιήσει και ο οποίος υποφέρει από τις συνέπειες του πολέμου. Ο Chris κουβαλά το βάρος του οικογενειακού του ονόματος. Ο Gordie ζει μέσα στο πένθος μιας οικογένειας που δεν ξέρει πώς να συνεχίσει. Ακόμη και ο Vern, ο πιο κωμικός από τους τέσσερις, χρειάζεται την παρέα όσο και οι υπόλοιποι.
Ο Reiner δεν κάνει όμως την ταινία βαριά. Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα επιτεύγματά της.
Η παιδική ηλικία, όπως τη θυμόμαστε, δεν αποτελείται μόνο από τραύματα ούτε μόνο από ευτυχισμένες στιγμές. Μπορεί να γελάς μέχρι δακρύων και λίγα λεπτά αργότερα να λες στον καλύτερό σου φίλο κάτι που δεν έχεις πει ποτέ σε κανέναν άλλο.
Το Stand By Me καταλαβαίνει ακριβώς αυτή την εναλλαγή.
Το τρένο, το πτώμα και η στιγμή που τελειώνει κάτι
Η πιο διάσημη σκηνή της ταινίας μπορεί να είναι εκείνη στις γραμμές του τρένου, όταν τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι μια αμαξοστοιχία έρχεται καταπάνω τους ενώ βρίσκονται πάνω στη γέφυρα.
Είναι καθαρό κινηματογραφικό σασπένς, γυρισμένο με την απλότητα που χαρακτηρίζει ολόκληρη την ταινία. Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχει κάτι σχεδόν αναπόφευκτο στην εικόνα τεσσάρων παιδιών που τρέχουν πάνω στις ράγες ενώ πίσω τους έρχεται κάτι πολύ μεγαλύτερο και πολύ πιο δυνατό από εκείνα.
Το Stand By Me δεν χρειάζεται να μας εξηγήσει τη μεταφορά. Ο χρόνος έρχεται είτε είσαι έτοιμος είτε όχι.
Ακόμη πιο σημαντική είναι η στιγμή όπου φτάνουν τελικά στο σώμα του Ray Brower. Μέχρι τότε, το πτώμα ήταν μια ιστορία. Μια περιπέτεια. Ένας τρόπος να γίνουν διάσημοι για λίγες ημέρες στο Castle Rock.
Όταν το αντικρίζουν, όλα αλλάζουν.
Δεν υπάρχει τίποτα συναρπαστικό στον θάνατο ενός παιδιού όταν βρίσκεται πραγματικά μπροστά σου. Εκεί τελειώνει το παιχνίδι και, με έναν τρόπο, τελειώνει και κάτι από την παιδικότητά τους.
Η σύγκρουση με τον Ace Merrill του Kiefer Sutherland που ακολουθεί λειτουργεί σχεδόν σαν το τελευταίο τεστ. Ο Gordie, το πιο ήσυχο παιδί της παρέας, αναγκάζεται να πάρει θέση. Δεν επιστρέφει στο Castle Rock ως ήρωας επειδή βρήκε το πτώμα, αλλά ως κάποιος που έχει αρχίσει να καταλαβαίνει ποιος θέλει να είναι.
Ένα coming-of-age που δεν μιλά μόνο για παιδιά
Το Stand By Me ξεκινά και τελειώνει με τον ενήλικο Gordie, τον οποίο υποδύεται ο Richard Dreyfuss. Έχει μάθει ότι ο Chris πέθανε προσπαθώντας να σταματήσει έναν καβγά και η είδηση τον αναγκάζει να επιστρέψει νοερά σε εκείνο το καλοκαίρι του 1959.
Αυτό το αφηγηματικό πλαίσιο είναι καθοριστικό, γιατί μετατρέπει την ταινία σε κάτι περισσότερο από μια ιστορία ενηλικίωσης. Το Stand By Me δεν αφορά μόνο το πώς αισθάνεσαι στα 12. Αφορά και το πώς θυμάσαι τα 12 όταν έχεις φτάσει αρκετά μακριά από εκεί.
Γι' αυτό και η τελευταία φράση χτυπά τόσο σωστά.
"Δεν είχα ποτέ ξανά φίλους σαν κι αυτούς που είχα όταν ήμουν 12. Θεέ μου, ποιος έχει;"
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι φιλίες που κάνουμε αργότερα είναι λιγότερο σημαντικές. Σημαίνει ότι οι παιδικές φιλίες δημιουργούνται σε μια εποχή όπου ο χρόνος μοιάζει ατελείωτος και η απόσταση ανάμεσα σε δύο σπίτια μπορεί να είναι ολόκληρος ο κόσμος.
Δεν υπάρχουν ακόμη δουλειές, λογαριασμοί, οικογένειες ή ημερολόγια που πρέπει να συντονιστούν. Υπάρχει μόνο το "θα βγεις;" και, λίγα λεπτά αργότερα, βρίσκεσαι έξω.
Αυτό ακριβώς θρηνεί ο ενήλικος Gordie. Όχι μόνο τον Chris, αλλά μια ολόκληρη εποχή που δεν μπορεί να επιστρέψει.
Η ταινία που έδειξε ότι ο Stephen King δεν είναι μόνο horror
Το Stand By Me υπήρξε σημαντικό και για έναν ακόμη λόγο. Απέδειξε σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό ότι ο Stephen King μπορούσε να γράψει εξίσου δυνατά για ανθρώπους χωρίς να χρειάζεται να υπάρχουν τέρατα, στοιχειωμένα ξενοδοχεία ή υπερφυσικές απειλές.
Βέβαια, όσοι διαβάζουν King γνωρίζουν ότι αυτό ήταν πάντα ένα από τα μεγάλα χαρίσματά του. Πίσω από τον τρόμο βρίσκονταν συχνά η παιδική ηλικία, η φιλία, η μικρή αμερικανική πόλη και η στιγμή όπου ένας άνθρωπος καταλαβαίνει ότι ο κόσμος είναι πιο σκληρός απ' όσο νόμιζε.
Ο Reiner είδε αυτή την πλευρά του The Body και την κράτησε καθαρή στην οθόνη. Δεν προσπάθησε να κάνει την ταινία μεγαλύτερη από την ιστορία της. Δεν χρειάστηκε μεγάλα σκηνικά ή εντυπωσιακές κινηματογραφικές κινήσεις. Έβαλε τέσσερα παιδιά να περπατούν για δύο ημέρες και εμπιστεύτηκε τους χαρακτήρες.
Αυτό αποδείχθηκε αρκετό.
Λίγα χρόνια αργότερα, ο ίδιος σκηνοθέτης θα επέστρεφε στον Stephen King με το Misery, αποδεικνύοντας ότι καταλάβαινε εξίσου καλά και την πολύ πιο σκοτεινή πλευρά του συγγραφέα.
Και μετά ακούγεται ο Ben E. King
Υπάρχει, φυσικά, και το τραγούδι.
Το Stand by Me του Ben E. King, ηχογραφημένο το 1961, υπήρχε δεκαετίες πριν από την ταινία. Μετά το 1986, όμως, έγινε σχεδόν αδύνατο να ακούσεις τις πρώτες νότες χωρίς να σκεφτείς τον Gordie, τον Chris, τον Teddy και τον Vern να περπατούν δίπλα στις γραμμές.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της ταινίας σαράντα χρόνια μετά. Δεν χρειάζεται να έχεις μεγαλώσει στην Αμερική του 1959 ούτε να έχεις περάσει ένα καλοκαίρι ψάχνοντας ένα πτώμα για να αναγνωρίσεις κάτι από τον εαυτό σου μέσα της.
Αρκεί να είχες κάποτε 12 χρόνια.
Να είχες έναν φίλο που ήξερε πράγματα για σένα πριν ακόμη μάθεις να τα εξηγείς ο ίδιος. Να θυμάσαι μια εποχή όπου μια ολόκληρη ημέρα μπορούσε να γεμίσει χωρίς σχέδιο και ένα καλοκαίρι έμοιαζε να κρατά για πάντα.
Σαράντα χρόνια μετά, ο κόσμος του Stand By Me είναι πολύ μακριά. Τα παιδιά μεγαλώνουν διαφορετικά, η ζωή είναι διαφορετική και ο τρόπος που βλέπουμε σινεμά έχει αλλάξει σχεδόν ολοκληρωτικά.
Αυτό που δεν άλλαξε είναι η στιγμή που κοιτάζεις πίσω και συνειδητοποιείς ότι κάποτε υπήρξαν άνθρωποι που ήταν ολόκληρος ο κόσμος σου και με τους οποίους, χωρίς καν να το καταλάβεις, κάποια μέρα έπαιξες για τελευταία φορά.
Το Stand By Me το γνώριζε αυτό ήδη από το 1986.
Γι' αυτό και εξακολουθεί να πονά λίγο.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
