"A mosquito, my libido, yeah!"
Εκείνο το "yeah!", εκείνη η χαρακτηριστική κραυγή που βγήκε από τις βρόμικες, θυμωμένες φωνητικές χορδές του Κερτ Κομπέιν, ακούστηκε από τον κόσμο λίγο μετά τις επτά το απόγευμα της 29ης Αυγούστου 1991, ώρα Βοστώνης, πριν από 35 χρόνια.
Κάποιοι τοπικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί είχαν ήδη παίξει τις δύο προηγούμενες ημέρες το πρώτο single του νέου άλμπουμ, το Smells Like Teen Spirit, ενώ οι Nirvana είχαν παρουσιάσει live μια πρώιμη, ακόμη ατελή εκδοχή του. Εκείνο, όμως, το ζεστό καλοκαιρινό βράδυ στη Μασαχουσέτη, για πρώτη φορά κάποιος έπαιξε ολόκληρο το Nevermind, τραγούδι προς τραγούδι.
Nirvana: Η νύχτα που ακούστηκε πρώτη φορά το Nevermind
Το άλμπουμ δεν είχε ακόμη κυκλοφορήσει και θα έφτανε στα δισκοπωλεία στις 24 Σεπτεμβρίου. Η 29η Αυγούστου αποτέλεσε έτσι μία από τις καθοριστικές ημερομηνίες στην ιστορία των Nirvana, μία από τις στιγμές όπου άρχισε πραγματικά να ανάβει το φιτίλι της "Nirvanamania".
Λιγότερο από πέντε μήνες αργότερα, στις 11 Ιανουαρίου 1992, η δεύτερη δισκογραφική δουλειά του συγκροτήματος που έμελλε να γίνει το σύμβολο του grunge, του ήχου που ξεκινούσε από το Seattle για να κατακτήσει τον κόσμο, θα εκτόπιζε από την κορυφή του Billboard 200 το Dangerous του μεγαλύτερου pop star της εποχής, του Μάικλ Τζάκσον.
Διαβάστε Επίσης
Το rock είχε αλλάξει για πάντα.
Και μαζί του είχαμε αλλάξει κι εμείς.
Η εμμονή ενός DJ με τους άγνωστους Nirvana
Τον Απρίλιο του 1990, ο μουσικός παραγωγός του ραδιοφώνου της Βοστώνης Κερτ Σεντ Τόμας είδε για πρώτη φορά live, στο ManRay του Cambridge, ένα τρίο που δεν έμοιαζε με κανένα άλλο.
Ο drummer Τσαντ Τσάνινγκ δεν είχε ακόμη αντικατασταθεί από τον Ντέιβ Γκρολ, αλλά ο Σεντ Τόμας δεν είχε καμία αμφιβολία:
"Αυτή είναι ήδη η καλύτερη γαμημένη rock μπάντα που υπήρξε ποτέ!"
Οι θεατές εκείνο το βράδυ δεν ήταν ούτε 80.
Παρά το γεγονός ότι το πρώτο τους άλμπουμ, Bleach, είχε κυκλοφορήσει έναν χρόνο νωρίτερα, οι Nirvana παρέμεναν ουσιαστικά άγνωστοι στο ευρύ κοινό.
Εκείνο το βράδυ, όμως, απέκτησαν έναν πολύ σημαντικό σύμμαχο.
Ο Κερτ Σεντ Τόμας, σχεδόν συγκλονισμένος από την εκρηκτική εμφάνισή τους, είχε από τότε έναν στόχο: να τους γνωρίσει σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο.
Και όταν είσαι DJ σε έναν σημαντικό ραδιοφωνικό σταθμό της Ανατολικής Ακτής, έχεις ίσως και τα κατάλληλα μέσα για να το κάνεις.
Στην αυγή της τελευταίας δεκαετίας του λεγόμενου "σύντομου 20ού αιώνα", η rock ραδιοφωνική σκηνή της Βοστώνης αποτελούσε πεδίο μάχης ανάμεσα σε δύο αντίπαλους σταθμούς.
Από τη μία, ο WFNX του Σεντ Τόμας: μικρός, ανεξάρτητος, οικονομικά εύθραυστος και αναγκασμένος να ψάχνει διαρκώς το επόμενο μεγάλο πράγμα στο αμερικανικό underground.
Από την άλλη, ο WBCN, ένας γίγαντας του rock radio με την υποστήριξη μιας μεγάλης εταιρείας, της Infinity Broadcasting.
Ο Σεντ Τόμας είχε ήδη εμμονή με τους Nirvana.
Στις αρχές του 1991 άρχισε να βομβαρδίζει με μηνύματα —σήμερα μάλλον θα το λέγαμε stalking— έναν παραγωγό της DGC Records, της θυγατρικής της Geffen που ειδικευόταν στους πιο εναλλακτικούς και πειραματικούς ήχους και η οποία μόλις είχε υπογράψει το συγκρότημα από το Seattle, στο οποίο πλέον είχε προστεθεί ο Γκρολ στα drums.
Για ημέρες επέμενε, ζητούσε, πίεζε.
Μέχρι που, τον Αύγουστο του 1991, η δισκογραφική υπέκυψε και του έδωσε σε αποκλειστική προεπισκόπηση το πρώτο single του νέου άλμπουμ:
Smells Like Teen Spirit.
Το τραγούδι χτύπησε τον Σεντ Τόμας με τρόπο που δεν είχε ξαναζήσει ποτέ.
Ήταν βρόμικο, δυνατό, θυμωμένο, εθιστικό και σκοτεινό.
Ένα instant classic. Ένας νέος ύμνος του grunge.
Για την ακρίβεια, ήταν το ίδιο το grunge, συμπυκνωμένο σε πέντε λεπτά σχεδόν υπερβατικής εμπειρίας.
"I feel stupid and contagious"
Μόλις ήρθε η άδεια από την DGC, το επόμενο βήμα ήταν σχεδόν αυτονόητο: να ρίξει αυτό το ακατέργαστο διαμάντι στα ερτζιανά και να δει τι θα συμβεί.
Η αντίδραση των πιστών ακροατών του σταθμού στη Βοστώνη ήταν άμεση.
Τα τηλέφωνα άρχισαν να χτυπούν και δεν σταμάτησαν για ημέρες.
Μπροστά σε αυτή την ξαφνική και απροσδόκητη ανταπόκριση, ο Σεντ Τόμας άρχισε να πιστεύει ότι το συγκεκριμένο τραγούδι ήταν προορισμένο να αλλάξει την πορεία της rock μουσικής.
Υπήρχε όμως και κάτι ακόμη.
Ο μικρός WFNX είχε ανακαλύψει ένα διαμάντι και το είχε κάνει πολύ πριν από τον πολύ μεγαλύτερο και ισχυρότερο αντίπαλό του, τον WBCN.
Ο Κερτ Σεντ Τόμας ήξερε, ωστόσο, ότι ο αντίπαλος είχε και τα μέσα και κάθε λόγο να αντιδράσει γρήγορα.
Έπρεπε λοιπόν να κάνει την επόμενη, ακόμη πιο φιλόδοξη κίνηση.
Ο Δαβίδ ήθελε να αποτελειώσει τον Γολιάθ με βρόμικα, πρωτόγονα και θανατηφόρα guitar riffs.
Η πρώτη φορά του Nevermind
Από τη στιγμή που είχε γνωρίσει τους Nirvana backstage στην πρώτη εκείνη συναυλία στο Cambridge και είχε προωθήσει σχεδόν εμμονικά το πρώτο τους άλμπουμ από τη συχνότητά του τους μήνες που ακολούθησαν, η σχέση του DJ με το συγκρότημα είχε πλέον γίνει στενή.
Το ίδιο και οι απευθείας επαφές του με το management της μπάντας.
Η ιδέα να αξιοποιήσει αυτές τις επαφές για κάτι μεγαλύτερο από το πρώτο τραγούδι του Nevermind ήρθε στον Σεντ Τόμας σχεδόν αμέσως μετά τα πρώτα ενθουσιώδη τηλεφωνήματα που δέχθηκε όταν έπαιξε το single.
Ήταν μια ριψοκίνδυνη κίνηση.
Το άλμπουμ επρόκειτο να κυκλοφορήσει στις 24 Σεπτεμβρίου και το hype γύρω του δεν είχε ακόμη δημιουργηθεί πλήρως.
Στις 29 Αυγούστου 1991, όμως, ο Κερτ Σεντ Τόμας πήρε μια απόφαση που θα έγραφε ιστορία:
θα γινόταν ο πρώτος άνθρωπος που θα μετέδιδε ολόκληρο το νέο άλμπουμ των Nirvana στο ραδιόφωνο, ως παγκόσμια πρεμιέρα, ακολουθώντας μάλιστα την επίσημη σειρά των τραγουδιών.
Στις επτά ακριβώς το απόγευμα, ανοίγοντας την εκπομπή του στον WFNX 101.7, ο DJ θα σύστηνε το Nevermind στον κόσμο.
Ή, τουλάχιστον, σε όποιον μπορούσε να πιάσει τη συχνότητα του σταθμού στην Ανατολική Ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για να αντιληφθείς τον σχεδόν αποκαλυπτικό αντίκτυπο εκείνης της στιγμής, μπες για λίγο στη θέση ενός νέου της εποχής.
Κάποιος που, ίσως εντελώς αφηρημένα, άνοιξε τον WFNX πριν από το βραδινό και άκουσε, χωρίς διακοπή, το ένα μετά το άλλο:
Smells Like Teen Spirit, In Bloom, Come as You Are, Breed, Lithium, Polly, Territorial Pissings, Drain You, Lounge Act, Stay Away, On a Plain και Something in the Way.
Και τότε έγινε χαμός.
Μέχρι να τελειώσει το τελευταίο κομμάτι, ο σταθμός είχε κατακλυστεί από τηλεφωνήματα και σχόλια.
Η "Nirvanamania" είχε επισήμως αρχίσει.
Σχεδόν έναν μήνα αργότερα, επιστρέφοντας από την ευρωπαϊκή περιοδεία τους και γνωρίζοντας πόσο είχε στηρίξει ο Κερτ Σεντ Τόμας το συγκρότημα εκείνες τις κρίσιμες εβδομάδες, οι Nirvana δέχθηκαν την πρόσκληση να εμφανιστούν στο επετειακό party του WFNX στη Βοστώνη.
Ήταν ουσιαστικά η πραγματοποίηση του τελευταίου μεγάλου ονείρου του πιο εμμονικού με τον Κερτ Κομπέιν DJ της Αμερικής.
Για τον εορτασμό είχαν οργανωθεί ταυτόχρονα διάφορα live.
Μόλις όμως κυκλοφόρησε η είδηση ότι οι Nirvana θα βρίσκονταν εκεί, ο κόσμος άρχισε να συρρέει μαζικά στον χώρο όπου θα εμφανίζονταν, ο οποίος φυσικά ήταν εντελώς απροετοίμαστος να διαχειριστεί τέτοιο πλήθος.
Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, μέσα σε απόλυτο πανδαιμόνιο, με ιδρώτα, σπρωξίματα και σχεδόν αδύνατη τη μετακίνηση μέσα στον χώρο, ύστερα από ώρες αναμονής και τις εμφανίσεις άλλων συγκροτημάτων —ανάμεσά τους και οι Smashing Pumpkins— οι Nirvana ανέβηκαν στη σκηνή.
Ποιος τους παρουσίασε;
Φυσικά ο Κερτ Σεντ Τόμας.
Ενθουσιασμένος και αγχωμένος, αλλά έτοιμος επιτέλους να φωνάξει στο μικρόφωνο τη φράση που κρατούσε μέσα του επί τρία ολόκληρα χρόνια, από τότε που είχε δει για πρώτη φορά live τους θεούς του grunge από το Seattle:
"Υποδεχθείτε, παρακαλώ, την πιο γαμημένα cool μπάντα στον κόσμο: τους Nirvana!"
Ήταν 23 Σεπτεμβρίου 1991.
Την επόμενη ημέρα, το Nevermind θα κυκλοφορούσε επίσημα στα καταστήματα.
Η επανάσταση μόλις ξεκινούσε.
Και ο Κερτ Σεντ Τόμας, με τον δικό του τρόπο, την είχε δει να έρχεται πριν από σχεδόν όλους τους άλλους.
Post Credits
Το περιβόητο εξώφυλλο του άλμπουμ βρέθηκε χρόνια αργότερα στο επίκεντρο δικαστικής διαμάχης με την κατηγορία ότι περιείχε "υλικό παιδικής πορνογραφίας". Την αγωγή κατέθεσε —και έχασε— το παιδί που απεικονίζεται γυμνό στο εξώφυλλο, πλέον ενήλικος, και το οποίο φυσικά δεν είχε καμία επίγνωση τότε ότι φωτογραφιζόταν να κυνηγά κάτω από το νερό ένα δολάριο δεμένο σε αγκίστρι.
Όσο για το Teen Spirit του πρώτου single, δεν ήταν κάποια ποιητική αναφορά στην επαναστατική νεολαία.
Ήταν ένα αποσμητικό που χρησιμοποιούσαν οι έφηβοι στο Seattle.
Μια φίλη του Κερτ Κομπέιν είχε γράψει ότι ο τραγουδιστής "μυρίζει σαν Teen Spirit", εννοώντας ουσιαστικά το εφηβικό αποσμητικό.
Ο Κομπέιν δεν το γνώριζε.
Αντίθετα, εξέλαβε την πλάκα σχεδόν ως κομπλιμέντο: ότι εξακολουθούσε να διαθέτει το πνεύμα ενός επαναστατημένου εφήβου.
Κάπως έτσι είχε μόλις γεννηθεί ο τίτλος ενός από τα σημαντικότερα rock τραγούδια όλων των εποχών.
