Η Γερμανία ετοιμάζεται για μια εκλογική αναμέτρηση που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητη. Στις 6 Σεπτεμβρίου, οι πολίτες της Σαξονίας-Άνχαλτ προσέρχονται στις κάλπες και η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) δεν διεκδικεί απλώς μια καλή επίδοση. Βρίσκεται σε θέση να κερδίσει τις εκλογές και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ακόμη και να αποκτήσει αρκετές έδρες ώστε να κυβερνήσει.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις τοποθετούν την AfD περίπου στο 41%, με το CDU να ακολουθεί αρκετά πίσω, γύρω στο 24%. Μια νίκη της θα αποτελούσε ιστορική τομή για τη μεταπολεμική Γερμανία. Για πρώτη φορά ένα κόμμα της ριζοσπαστικής δεξιάς θα μπορούσε να αναλάβει την εξουσία σε ένα γερμανικό κρατίδιο. Και η σημασία της κάλπης ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της Σαξονίας-Άνχαλτ.
Η AfD δεν αποτελεί πλέον ένα πολιτικό φαινόμενο περιορισμένο στην ανατολική Γερμανία. Η δύναμή της έχει αυξηθεί σε εθνικό επίπεδο, ενώ το κόμμα επιχειρεί να μετατρέψει τις περιφερειακές του επιτυχίες σε εφαλτήριο για την ομοσπονδιακή εξουσία. Το μέχρι σήμερα πολιτικό "τείχος προστασίας" –η περίφημη Brandmauer, δηλαδή η άρνηση των παραδοσιακών κομμάτων να συνεργαστούν μαζί της– δοκιμάζεται περισσότερο από ποτέ.
Από την ευρωσκεπτικιστική διαμαρτυρία στην προοπτική εξουσίας
Η AfD ιδρύθηκε το 2013, αρχικά ως ένα ευρωσκεπτικιστικό κόμμα που αντιδρούσε στις πολιτικές διάσωσης της Ευρωζώνης. Μέσα σε λίγο περισσότερο από μία δεκαετία μεταμορφώθηκε σε μια πολύ ευρύτερη πολιτική δύναμη, με τη μετανάστευση, την εθνική κυριαρχία, την αντίθεση σε σημαντικές πλευρές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και την κριτική στην πολιτική του Βερολίνου να βρίσκονται στον πυρήνα της ατζέντας της.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι αν η AfD μπορεί να επηρεάσει τη γερμανική πολιτική. Το κάνει ήδη. Το ερώτημα είναι αν μπορεί κάποια στιγμή να κυβερνήσει.
Η Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να αποτελέσει το πρώτο μεγάλο τεστ. Η AfD έχει ιδιαίτερα ισχυρή παρουσία στην πρώην Ανατολική Γερμανία, όπου τροφοδοτείται από τη δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο, τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες μεταξύ ανατολής και δύσης και την αίσθηση ενός τμήματος του πληθυσμού ότι το Βερολίνο δεν το εκπροσωπεί.
Μια κυβερνητική νίκη εκεί δεν θα σήμαινε αυτομάτως ότι η AfD βρίσκεται ένα βήμα πριν από την καγκελαρία. Θα κατέρριπτε όμως ένα σημαντικό πολιτικό και ψυχολογικό φράγμα. Την ιδέα ότι το κόμμα μπορεί να κερδίζει ψήφους, αλλά δεν μπορεί να κυβερνήσει. Κάπου εδώ η συζήτηση παύει να αφορά αποκλειστικά τη Γερμανία.
Τι είναι το Dexit
Η λέξη "Dexit" δημιουργήθηκε κατά το πρότυπο του Brexit και περιγράφει το ενδεχόμενο εξόδου της Γερμανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η AfD έχει κατά καιρούς αφήσει ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο, με την Alice Weidel να έχει μιλήσει για δημοψήφισμα σχετικά με την παραμονή της χώρας στην ΕΕ εφόσον δεν πραγματοποιηθούν οι βαθιές μεταρρυθμίσεις που ζητά το κόμμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια ενδεχόμενη άνοδος της AfD στην εξουσία θα οδηγούσε αυτομάτως τη Γερμανία εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Dexit θα αποτελούσε μια εξαιρετικά περίπλοκη πολιτική, οικονομική και συνταγματική διαδικασία. Αποκαλύπτει όμως το μέγεθος της σύγκρουσης γύρω από το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Και η Γερμανία δεν είναι οποιαδήποτε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Είναι η μεγαλύτερη οικονομία της, η πολυπληθέστερη χώρα της και ένας από τους βασικούς πολιτικούς και οικονομικούς πυλώνες πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Μια Γερμανία που θα αμφισβητούσε ανοιχτά το ευρώ, τη Σένγκεν ή ακόμη και την ίδια την ΕΕ θα άλλαζε τις ισορροπίες ολόκληρης της ηπείρου.
Οι οικονομικές εκτιμήσεις για ένα υποθετικό Dexit είναι ενδεικτικές του μεγέθους του διακυβεύματος. Μελέτες έχουν υπολογίσει απώλειες εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ για τη γερμανική οικονομία και εκατομμυρίων θέσεων εργασίας σε βάθος χρόνου. Για μια οικονομία τόσο βαθιά συνδεδεμένη με την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και τις αλυσίδες παραγωγής της υπόλοιπης ηπείρου, η αποχώρηση θα ήταν πολύ διαφορετική –και πιθανότατα πολύ πιο περίπλοκη– από το Brexit.
Γιατί αφορά ολόκληρη την Ευρώπη
Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν αφορά μόνο ένα γερμανικό κρατίδιο. Ούτε καν μόνο τη Γερμανία. Η πολιτική κατεύθυνση της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει τη δύναμη να μετακινήσει τις ισορροπίες σε ολόκληρη την ήπειρο.
Για δεκαετίες, το Βερολίνο υπήρξε ένας από τους βασικούς κινητήρες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Από το ευρώ και την ενιαία αγορά μέχρι τη μεταναστευτική πολιτική, την πράσινη μετάβαση, τις κυρώσεις απέναντι στη Ρωσία και τη στήριξη προς την Ουκρανία, δύσκολα μπορεί να υπάρξει μεγάλη ευρωπαϊκή απόφαση χωρίς τη Γερμανία.
Μια ισχυρότερη AfD θα μπορούσε να αλλάξει αυτή την εξίσωση ακόμη και χωρίς να πραγματοποιηθεί ποτέ ένα Dexit. Η αμφισβήτηση της σημερινής μορφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η σκληρότερη γραμμή στα σύνορα και στη μετανάστευση, η διαφορετική στάση απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία και η αντίθεση σε σημαντικά τμήματα της ευρωπαϊκής πολιτικής για το κλίμα θα μπορούσαν να μετατρέψουν τη Γερμανία από κινητήρια δύναμη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε μία από τις χώρες που την αμφισβητούν εκ των έσω.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση. Μια εκλογική επιτυχία της AfD θα έστελνε μήνυμα πολύ πέρα από τα γερμανικά σύνορα. Κόμματα της ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής δεξιάς θα μπορούσαν να δουν στη Γερμανία την απόδειξη ότι η πορεία από την πολιτική απομόνωση προς την εξουσία είναι πλέον εφικτή. Και αυτό θα μπορούσε να επιταχύνει μια μετατόπιση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Αυτός είναι και ο λόγος που η κάλπη της Σαξονίας-Άνχαλτ έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία από εκείνη μιας συνηθισμένης περιφερειακής εκλογής. Στις 6 Σεπτεμβρίου δεν κρίνεται η ευρωπαϊκή πορεία της Γερμανίας και ασφαλώς δεν αποφασίζεται κάποιο Dexit. Μπορεί όμως να καταρρεύσει ένα πολιτικό φράγμα που παρέμενε όρθιο σε ολόκληρη τη μεταπολεμική γερμανική ιστορία. Η είσοδος της ριζοσπαστικής και άκρας δεξιάς στην κυβερνητική εξουσία.
Η ιστορία πάντως έχει δείξει πως όταν μια τέτοια αλλαγή συμβαίνει στη Γερμανία, οι συνέπειες σπάνια σταματούν στα σύνορά της.
