Υπάρχουν άνθρωποι που δεν πεινούν απαραίτητα, αλλά παρ’ όλα αυτά σκέφτονται συνεχώς τι θα φάνε μετά.
Μια σοκολάτα στο ντουλάπι, ένα σνακ στο γραφείο ή η σκέψη ενός αγαπημένου φαγητού μπορεί να επιστρέφει ξανά και ξανά μέσα στη μέρα.
Αυτό ακριβώς περιγράφει ο όρος "food noise", δηλαδή οι επίμονες σκέψεις γύρω από το φαγητό που δεν συνδέονται πάντα με πραγματική πείνα.
Ο όρος έγινε πολύ πιο γνωστός μαζί με τη μεγάλη διάδοση των φαρμάκων τύπου GLP-1 για απώλεια βάρους, καθώς αρκετοί χρήστες λένε ότι, όταν τα ξεκινούν, αυτή η συνεχής σκέψη γύρω από το φαγητό μειώνεται σημαντικά.
Food noise: Ο "θόρυβος" του φαγητού στο μυαλό
Το "food noise" δεν αποτελεί ακόμη επίσημο ιατρικό όρο, αλλά έχει ήδη αποκτήσει μεγάλη παρουσία στα social media.
Μέσα σε περίπου δύο χρόνια έχουν ανέβει δεκάδες χιλιάδες βίντεο στο TikTok με σχετικό hashtag, ενώ η φράση χρησιμοποιείται πλέον σε βιβλία, εφαρμογές και διαφημίσεις.
Η Ρέμπελ Γουίλσον, για παράδειγμα, έχει χρησιμοποιήσει την έκφραση σε καμπάνια της Noom, παρουσιάζοντας το πρόγραμμα σαν έναν τρόπο να "χαμηλώνει η ένταση" αυτών των σκέψεων.
Το ενδιαφέρον γύρω από το θέμα αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο, καθώς στη Βρετανία εξετάζεται αν το Foundayo, η μορφή του Mounjaro σε χάπι, θα μπορεί να διατίθεται μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας.
Είναι όντως κάτι διαφορετικό από την πείνα;
Το βασικό ερώτημα είναι αν το food noise είναι πραγματικό ξεχωριστό φαινόμενο ή αν απλώς πρόκειται για άλλη περιγραφή της όρεξης.
Ο δημοσιογράφος Τζέιμς Τάπερ της Observer αντιμετωπίζει τον όρο με κάποια επιφύλαξη, κυρίως επειδή άρχισε να χρησιμοποιείται πολύ περισσότερο την ίδια περίοδο που τα φάρμακα αδυνατίσματος έγιναν τεράστια αγορά.
Παρόλα αυτά, ο ίδιος αναφέρει ότι έχει νιώσει τη διαφορά όταν χρησιμοποίησε GLP-1.
Το δύσκολο είναι να δοθεί σαφής ορισμός.
Είναι food noise το να θυμάσαι συνέχεια ότι υπάρχει γλυκό στην κουζίνα;
Είναι το να το βλέπεις και να θέλεις αμέσως να το φας;
Ή είναι περισσότερο η αίσθηση ότι δεν μπορείς να ηρεμήσεις μέχρι να το καταναλώσεις;
Η πείνα μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε το φαγητό
Υπάρχουν παλαιότερα στοιχεία που δείχνουν ότι η έντονη στέρηση τροφής μπορεί να οδηγήσει σε εμμονικές σκέψεις γύρω από το φαγητό.
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι το πείραμα λιμοκτονίας της Μινεσότα.
Σε αυτό, 36 νεαροί άνδρες ακολούθησαν για έξι μήνες μια πολύ περιορισμένη διατροφή περίπου 1.570 θερμίδων την ημέρα.
Με τον καιρό, πολλοί από αυτούς άρχισαν να σκέφτονται το φαγητό σχεδόν συνεχώς, και η εμμονή αυτή δεν εξαφανίστηκε αμέσως ακόμη και όταν το πείραμα τελείωσε.
Παρόμοιες συμπεριφορές έχουν παρατηρηθεί και σε ανθρώπους που έζησαν μεγάλες περιόδους πείνας.
Κατά τον λεγόμενο Χειμώνα της Πείνας στην Ολλανδία το 1944, πολλοί άνθρωποι αναγκάστηκαν να φτάσουν σε ακραίες λύσεις για να τραφούν. Αρκετοί επιζώντες συνέχισαν αργότερα στη ζωή τους να αποθηκεύουν μεγάλες ποσότητες τροφίμων.
Μπορεί να μην καταλαβαίνουμε πάντα σωστά τα σήματα του σώματος
Μία πιθανή εξήγηση για το food noise σχετίζεται με το πόσο καλά αντιλαμβάνεται κάποιος τα σήματα που του στέλνει το σώμα του.
Αυτό ονομάζεται ενδοδεκτικότητα.
Σε απλά λόγια, είναι η ικανότητα να καταλαβαίνουμε πότε πεινάμε, πότε έχουμε χορτάσει ή πότε κάτι άλλο συμβαίνει μέσα στο σώμα μας.
Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο να ξεχωρίσουν αυτά τα σήματα.
Μια μετα-ανάλυση του 2021 από το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ έδειξε ότι η χαμηλότερη ενδοδεκτικότητα συνδέεται σε μικρό βαθμό με μεγαλύτερη πιθανότητα παχυσαρκίας.
Μία θεωρία είναι ότι τα φάρμακα GLP-1 μπορεί να βοηθούν κάποιους ανθρώπους να "ακούνε" πιο καθαρά πότε έχουν πραγματικά χορτάσει.
Η άλλη εξήγηση βρίσκεται στο σύστημα ανταμοιβής
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη πιθανότητα.
Μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους το φαγητό να μην συνδέεται μόνο με την πείνα, αλλά και με την ανταμοιβή.
Τρόφιμα με έντονη γεύση, πολλά λιπαρά ή ζάχαρη μπορούν να ενεργοποιούν το σύστημα ντοπαμίνης στον εγκέφαλο και να δημιουργούν μεγαλύτερη επιθυμία για κατανάλωση.
Ο Κέισι Χάλπερν από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια μελέτησε την περίπτωση μιας 60χρονης γυναίκας με επεισόδια υπερφαγίας που λάμβανε Mounjaro.
Στην περίπτωση αυτή, το φάρμακο φάνηκε να επηρεάζει όχι μόνο την όρεξη αλλά και περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή.
Βέβαια, πρόκειται για μία μόνο περίπτωση και δεν αρκεί για γενικά συμπεράσματα.
Η πιθανή σχέση με άλλες εξαρτήσεις
Το ενδιαφέρον γύρω από τη ντοπαμίνη μεγαλώνει επειδή υπάρχουν ενδείξεις ότι τα ίδια φάρμακα μπορεί να επηρεάζουν και άλλες συμπεριφορές.
Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις όπου άτομα που λαμβάνουν GLP-1 δείχνουν μικρότερο ενδιαφέρον για αλκοόλ, νικοτίνη ή άλλες ουσίες.
Αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές να εξετάζουν αν τα φάρμακα επηρεάζουν γενικότερα το σύστημα ανταμοιβής.
Εδώ, όμως, βρίσκεται και ένα σημαντικό ερώτημα ασφαλείας.
Αν η δράση τους μειώνει τη ντοπαμίνη σε μεγάλο μέρος του εγκεφάλου, θα μπορούσαν θεωρητικά να υπάρχουν επιπτώσεις στη διάθεση.
Αντίθετα, αν επηρεάζουν μόνο συγκεκριμένα κυκλώματα που σχετίζονται με την απόλαυση του φαγητού, τότε η εικόνα είναι διαφορετική.
Τι έδειξε μελέτη σε ποντίκια
Μία πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια, που δημοσιεύθηκε στο Nature, έδωσε κάποια στοιχεία προς αυτή την κατεύθυνση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν χορήγησαν GLP-1 σε ποντίκια, μειώθηκε η παραγωγή ντοπαμίνης σε συγκεκριμένη περιοχή της αμυγδαλής που συνδέεται με την κατανάλωση τροφής για ευχαρίστηση.
Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι το ίδιο συμβαίνει ακριβώς και στους ανθρώπους, αλλά δείχνει έναν πιθανό μηχανισμό.
Παράλληλα, ερευνητές στη Νότια Κορέα έχουν ξεκινήσει μελέτη σε ανθρώπους για να εξετάσουν πώς η σεμαγλουτίδη, η δραστική ουσία του Wegovy, επηρεάζει τη ντοπαμίνη.
Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας αναμένονται το 2028.
Το food noise παραμένει περισσότερο περιγραφή παρά διάγνωση
Προς το παρόν, ο "θόρυβος του φαγητού" δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση.
Περιγράφει όμως μια εμπειρία που αρκετοί άνθρωποι λένε ότι αναγνωρίζουν: την αίσθηση ότι το φαγητό καταλαμβάνει πολύ περισσότερο χώρο στο μυαλό τους απ’ όσο θα ήθελαν.
Το αν πρόκειται για πραγματικό ξεχωριστό βιολογικό φαινόμενο ή για έναν απλό και εύχρηστο τρόπο να περιγράφουμε την όρεξη, την ανταμοιβή και τη σχέση μας με το φαγητό δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει.
Τα φάρμακα GLP-1 έχουν κάνει αυτή τη συζήτηση πολύ πιο έντονη.
Και όσο περισσότερα μαθαίνουμε για τον τρόπο που επηρεάζουν τον εγκέφαλο, τόσο πιο πιθανό είναι να καταλάβουμε αν τελικά το food noise είναι απλώς μια νέα λέξη ή κάτι που η επιστήμη δεν είχε μέχρι σήμερα περιγράψει καλά.
