Ιούνιος 2026. Ακόμη ένα καυτό καλοκαίρι έχει φτάσει και οι έντονες συζητήσεις —κυριολεκτικά και μεταφορικά— γύρω από τον κλιματισμό επιστρέφουν. Πρόκειται για ένα απαραίτητο μέσο επιβίωσης ή για μια απαράδεκτη οικολογική απειλή;
Ας ξεκινήσουμε από τους αριθμούς. Η τεχνητή ψύξη ευθύνεται για περίπου το 7% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Πρόκειται για σημαντικό ποσοστό, όχι όμως και καταστροφικό σε σύγκριση με άλλους τομείς.
Κλιματισμός και κλίμα: Το μεγάλο καλοκαιρινό δίλημμα
Πιο συγκεκριμένα, η ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία των κλιματιστικών προκαλεί περίπου το 4% των παγκόσμιων εκπομπών, δηλαδή σχεδόν διπλάσιες από εκείνες που παράγει συνολικά ο κλάδος των αερομεταφορών.
Και η τάση είναι ανοδική. Ο αριθμός των οικιακών κλιματιστικών που λειτουργούν παγκοσμίως τριπλασιάστηκε από το 2000 έως το 2022, ξεπερνώντας το 1,5 δισεκατομμύριο μονάδες.
Διαβάστε Επίσης
Η περιβαλλοντική επιβάρυνση προκύπτει με δύο τρόπους. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η κατανάλωση ενέργειας, η οποία στις χώρες όπου η ηλεκτρική ενέργεια εξακολουθεί να παράγεται από ορυκτά καύσιμα μεταφράζεται άμεσα σε εκπομπές.
Από την άλλη πλευρά υπάρχουν τα ψυκτικά υγρά. Οι υδροφθοράνθρακες, γνωστοί ως HFC, που χρησιμοποιούνται στα παραδοσιακά συστήματα έχουν δυναμικό υπερθέρμανσης από 12 έως και 14.800 φορές μεγαλύτερο από εκείνο του διοξειδίου του άνθρακα. Παράλληλα, μπορούν να διαρρεύσουν στο περιβάλλον σε περίπτωση βλάβης ή κατά την απόρριψη μιας συσκευής.
Η κατάσταση, ωστόσο, δεν είναι αδύνατο να αλλάξει. Το 2016, περισσότερες από 170 χώρες συμφώνησαν στη σταδιακή κατάργηση των HFC. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μάλιστα, κανονισμός της Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος απαιτεί από τους κατασκευαστές να χρησιμοποιούν στα νέα συστήματα ψυκτικά μέσα με δυναμικό υπερθέρμανσης μικρότερο από 700, από τον Ιανουάριο του 2025.
Αυτό δεν αποτελεί οριστική λύση, δείχνει όμως ότι η τεχνολογία αρχίζει να κινείται προς διαφορετική κατεύθυνση.
Ο κλιματισμός ως μέσο προστασίας της ζωής
Υπάρχει, όμως, ένα επιχείρημα υπέρ του κλιματισμού που ακούγεται λιγότερο συχνά: τα κλιματιστικά σώζουν ζωές. Και όχι μόνο με τη μεταφορική έννοια της φράσης "χωρίς κλιματιστικό θα πεθάνω". Κυριολεκτικά.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μια μελέτη εκτιμά ότι η χρήση κλιματιστικών απέτρεψε περίπου 18.000 πρόωρους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη κάθε χρόνο.
Στην Ευρώπη, όπου η παρουσία κλιματισμού στα σπίτια παραμένει σχετικά περιορισμένη —περίπου στο 20%, σε σύγκριση με το 90% στις Ηνωμένες Πολιτείες— τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά.
Το καλοκαίρι του 2022 καταγράφηκαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο περίπου 61.672 επιπλέον θάνατοι που συνδέονταν με τις υψηλές θερμοκρασίες, σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την άνεση. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι μέχρι το 2050 οι θάνατοι από ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τους 250.000 τον χρόνο.
Παράλληλα, περίπου 1,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε επαρκείς τρόπους δροσισμού. Μόνο το 8% των 2,8 δισεκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν στις θερμότερες περιοχές του πλανήτη διαθέτει κλιματιστικό.
Για αυτούς τους ανθρώπους, ο κλιματισμός δεν αποτελεί πολυτέλεια. Μπορεί να είναι ζήτημα επιβίωσης.
Ο φαύλος κύκλος και η κλιματική αδικία
Η πραγματική δυσκολία του ζητήματος είναι κυρίως δομική. Η αυξανόμενη χρήση των κλιματιστικών συμβάλλει στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Ένας θερμότερος πλανήτης, με τη σειρά του, αυξάνει ακόμη περισσότερο την ανάγκη για ψύξη.
Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος, ο οποίος, με βάση ένα ενδιάμεσο σενάριο, θα μπορούσε να προσθέσει από 0,03 έως 0,07 βαθμούς Κελσίου στην παγκόσμια άνοδο της θερμοκρασίας μέχρι το 2050.
Υπάρχει, όμως, μια σκληρή ειρωνεία. Οι πληθυσμοί που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου από τη ζέστη είναι συχνά εκείνοι που έχουν συμβάλει λιγότερο στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Ταυτόχρονα, είναι και εκείνοι που έχουν τη μικρότερη πρόσβαση σε κλιματισμό. Το να τους στερήσουμε τη δυνατότητα ψύξης στο όνομα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής θα σήμαινε ότι μεταφέρουμε το κόστος της κρίσης σε όσους ευθύνονται λιγότερο για αυτή.
Η τεχνολογία ως μέρος της λύσης
Τα καλά νέα είναι ότι το σημερινό κλιματιστικό δεν είναι ίδιο με εκείνο που κυκλοφορούσε πριν από 20 χρόνια. Και οι συσκευές του μέλλοντος αναμένεται να είναι ακόμη πιο διαφορετικές.
Οι αντλίες θερμότητας που διατίθενται σήμερα στην αγορά είναι από τρεις έως πέντε φορές πιο αποδοτικές σε σχέση με τους λέβητες φυσικού αερίου. Όταν, μάλιστα, λειτουργούν με ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα μειώνεται σημαντικά.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι οι αντλίες θερμότητας θα μπορούσαν να καλύπτουν περισσότερο από το 50% των αναγκών θέρμανσης και ψύξης μέχρι το 2045.
Το πρόβλημα, όπως συμβαίνει συχνά, βρίσκεται στην πρόσβαση. Τα νέα συστήματα που χρησιμοποιούν ψυκτικά υγρά με μικρότερη περιβαλλοντική επίδραση μπορεί να κοστίζουν από 20% έως 25% περισσότερο σε σχέση με τις σημερινές συσκευές.
Έτσι, υπάρχει κίνδυνος να παραμείνουν οικονομικά απρόσιτα για τις οικογένειες με χαμηλότερα εισοδήματα.
Ποια είναι η σωστή ερώτηση για τον κλιματισμό;
Το να ρωτάμε αν ο κλιματισμός "κάνει κακό στον πλανήτη" είναι τελικά λάθος τρόπος να εξετάζουμε το θέμα.
Ο κλιματισμός αποτελεί μέρος ενός ενεργειακού συστήματος που βλάπτει το περιβάλλον. Την ίδια στιγμή, όμως, αποτελεί και ένα σημαντικό εργαλείο δημόσιας υγείας σε έναν πλανήτη που γίνεται συνεχώς θερμότερος για πολλούς άλλους λόγους.
Η λύση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την ψύξη, αλλά να μειώσουμε τις εκπομπές που συνδέονται με την παραγωγή της. Αυτό σημαίνει περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, λιγότερο επιβαρυντικά ψυκτικά υγρά, πιο αποδοτικές αντλίες θερμότητας και καλύτερα σχεδιασμένα κτίρια που αξιοποιούν τις φυσικές συνθήκες για να διατηρούνται δροσερά.
Το κλιματιστικό δεν είναι ο πραγματικός εχθρός. Εχθρός είναι το σύστημα των ορυκτών καυσίμων που του παρέχει την απαραίτητη ενέργεια.
Και αυτό είναι, τουλάχιστον, κάτι που μπορούμε πραγματικά να αλλάξουμε.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
