Η εποχή του σιωπηλού άντρα: Γιατί τόσοι πολλοί άντρες υποφέρουν χωρίς να το δείχνουν

Υπάρχει ένας άντρας που συναντάς σχεδόν κάθε μέρα. Είναι ο συνάδελφος που δεν χάνει ποτέ προθεσμία, ο πατέρας που προσπαθεί να μη λείψει από καμία σχολική γιορτή, ο φίλος που θα εμφανιστεί πρώτος όταν κάποιος χρειαστεί βοήθεια, ο σύζυγος που κάνει σχέδια για το μέλλον ακόμη κι όταν αγωνιά για το παρόν. Αν τον ρωτήσεις πώς είναι, πιθανότατα θα χαμογελάσει και θα απαντήσει "καλά, μια χαρά". Μόνο που πολλές φορές δεν είναι.

Η εικόνα του άντρα που συνεχίζει να λειτουργεί ενώ μέσα του καταρρέει δεν αποτελεί κινηματογραφικό κλισέ. Είναι μια πραγματικότητα που περιγράφεται όλο και συχνότερα από ψυχολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες. Όχι επειδή οι άντρες υποφέρουν περισσότερο από τις γυναίκες –η ψυχική υγεία δεν είναι διαγωνισμός πόνου– αλλά επειδή συχνά υποφέρουν διαφορετικά. Και κυρίως, πιο αθόρυβα.

Παρά το γεγονός ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία έχει ανοίξει όσο ποτέ άλλοτε, πολλοί άντρες εξακολουθούν να αισθάνονται ότι οφείλουν να είναι οι άνθρωποι που λύνουν τα προβλήματα, όχι εκείνοι που τα εξομολογούνται. Η κοινωνία έχει αλλάξει σημαντικά, όμως αρκετές από τις προσδοκίες απέναντι στον ανδρικό ρόλο παραμένουν βαθιά ριζωμένες. Να είσαι σταθερός. Να είσαι αξιόπιστος. Να αντέχεις. Να προστατεύεις. Να μην αφήνεις τους άλλους να σε δουν να λυγίζεις.

Κάπως έτσι γεννιέται ο σιωπηλός άντρας.

Η δύναμη που έγινε υποχρέωση

Οι περισσότεροι άντρες δεν έμαθαν να κρύβουν τα συναισθήματά τους μέσα σε μία ημέρα. Πρόκειται για μια διαδικασία που ξεκινά από την παιδική ηλικία. Φράσεις όπως "μην κλαις", "γίνε άντρας" ή "θα περάσει" μπορεί να λέγονται χωρίς κακή πρόθεση, όμως συχνά μεταφέρουν ένα συγκεκριμένο μήνυμα: ότι η ευαλωτότητα δεν ταιριάζει στην εικόνα του δυνατού άντρα.

Μεγαλώνοντας, αυτό το μήνυμα αποκτά και πρακτική διάσταση. Η εργασία, οι οικονομικές υποχρεώσεις, η δημιουργία οικογένειας και η ανάγκη για επαγγελματική επιτυχία δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου πολλοί άντρες συνδέουν την προσωπική τους αξία με την ικανότητά τους να προσφέρουν. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ρόλος του "provider" εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερο βάρος, ακόμη και σε κοινωνίες όπου οι ρόλοι των φύλων έχουν εξελιχθεί σημαντικά.

Η επιθυμία να φροντίζεις τους ανθρώπους που αγαπάς είναι υγιής. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η αξία σου αρχίζει να εξαρτάται αποκλειστικά από αυτό. Όταν κάθε επαγγελματική αποτυχία μοιάζει με προσωπική αποτυχία. Όταν η ανεργία, οι οικονομικές δυσκολίες ή η αβεβαιότητα δεν βιώνονται μόνο ως προβλήματα, αλλά ως απόδειξη ότι δεν στάθηκες στο ύψος των περιστάσεων.

Σε αυτό προστίθεται και μια ακόμη πραγματικότητα της σύγχρονης ζωής: η μοναξιά. Καθώς περνούν τα χρόνια, οι φιλίες συχνά περιορίζονται, οι συναντήσεις αραιώνουν και οι συζητήσεις γίνονται επιφανειακές. Πολλοί άντρες μπορούν να μιλήσουν επί ώρες για τη δουλειά, το ποδόσφαιρο ή την πολιτική, αλλά δυσκολεύονται να πουν την απλή φράση "δεν αισθάνομαι καλά τελευταία". Όχι επειδή δεν θέλουν, αλλά επειδή δεν έχουν μάθει πώς.

Οι αριθμοί πίσω από τη σιωπή

Η σιωπή αυτή δεν είναι απλώς μια κοινωνική παρατήρηση. Αντανακλάται και στα στοιχεία.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου το 73% των θανάτων από αυτοκτονία παγκοσμίως αφορά άντρες. Σε αρκετές χώρες υψηλού εισοδήματος, οι άντρες πεθαίνουν από αυτοκτονία δύο έως τέσσερις φορές συχνότερα από τις γυναίκες. Ταυτόχρονα, πολλές έρευνες δείχνουν ότι είναι λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν έγκαιρα επαγγελματική βοήθεια για προβλήματα ψυχικής υγείας.

Οι λόγοι είναι πολλοί και σύνθετοι. Ο φόβος του στιγματισμού, η αντίληψη ότι πρέπει να τα καταφέρουν μόνοι τους, η δυσκολία να αναγνωρίσουν ή να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και η πεποίθηση ότι η αναζήτηση βοήθειας αποτελεί ένδειξη αδυναμίας είναι μερικοί μόνο από αυτούς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες δεν αντιμετωπίζουν σοβαρές ψυχικές δυσκολίες ούτε ότι η κατάθλιψη αφορά αποκλειστικά τους άντρες. Σημαίνει όμως ότι ο τρόπος με τον οποίο οι άντρες διαχειρίζονται –ή δεν διαχειρίζονται– την ψυχική τους επιβάρυνση αποτελεί ένα ζήτημα δημόσιας υγείας που αξίζει μεγαλύτερη προσοχή.

Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι πολλοί άντρες δεν μοιάζουν ποτέ να βρίσκονται σε κρίση. Πηγαίνουν κανονικά στη δουλειά, κάνουν χιούμορ, βγαίνουν με φίλους, συνεχίζουν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους. Η λειτουργικότητα, όμως, δεν είναι πάντα ένδειξη ψυχικής ευεξίας.

Κάποιες φορές είναι απλώς ένας πολύ καλός μηχανισμός απόκρυψης.

Ίσως ήρθε η ώρα να αλλάξει ο ορισμός της δύναμης

Για δεκαετίες, η εικόνα του "δυνατού άντρα" ταυτίστηκε με την αντοχή, την αυτοθυσία και την ικανότητα να προχωρά ακόμη κι όταν όλα γύρω του καταρρέουν. Είναι μια εικόνα που ενέπνευσε γενιές ανθρώπων, αλλά πολλές φορές είχε και ένα κόστος: έπεισε αρκετούς ότι η σιωπή είναι προτιμότερη από την εξομολόγηση. Ίσως, όμως, η εποχή μας χρειάζεται έναν διαφορετικό ορισμό της δύναμης.

Έναν άντρα που συνεχίζει να αναλαμβάνει τις ευθύνες του, αλλά δεν αισθάνεται ότι πρέπει να κουβαλά κάθε βάρος μόνος του. Έναν άνθρωπο που μπορεί να πει "φοβάμαι", "κουράστηκα" ή "χρειάζομαι βοήθεια" χωρίς να πιστεύει ότι χάνει την αξιοπρέπειά του. Έναν πατέρα που θα μάθει και στον γιο του ότι το θάρρος δεν βρίσκεται μόνο στην αντοχή, αλλά και στην ειλικρίνεια.

Γιατί τελικά η μεγαλύτερη απόδειξη δύναμης ίσως να μην είναι να αντέχεις τα πάντα σιωπηλά. Ίσως να είναι να εμπιστευτείς κάποιον πριν η σιωπή γίνει βαρύτερη από το ίδιο το βάρος που προσπαθείς να σηκώσεις.