Τα chatbots δεν χρειάζεται να σου πουν ένα ξεκάθαρο ψέμα για να επηρεάσουν τον τρόπο που σκέφτεσαι. Μερικές φορές αρκεί να αλλάξουν μία λέξη, να τονίσουν ένα επιχείρημα περισσότερο από ένα άλλο ή να παρουσιάσουν μια αμφιλεγόμενη θέση ως ελαφρώς πιο λογική.
Οι λεγόμενες "παραισθήσεις" της τεχνητής νοημοσύνης είναι πλέον γνωστές. Μεγάλα γλωσσικά μοντέλα έχουν προτείνει ανύπαρκτα βιβλία, εταιρικά chatbots έχουν περιγράψει πολιτικές επιστροφής χρημάτων που δεν ισχύουν και δικηγόροι έχουν βρεθεί εκτεθειμένοι επειδή χρησιμοποίησαν φανταστικές δικαστικές αποφάσεις σε επίσημα έγγραφα.
Διαβάστε Επίσης
Ωστόσο, μια νέα έρευνα στρέφει την προσοχή σε έναν κίνδυνο πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστεί. Τι συμβαίνει όταν η AI δεν επινοεί ένα γεγονός, αλλά διαμορφώνει διακριτικά τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται μια άποψη;
Η AI ως αόρατος μεσάζων
Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται καθημερινά για τη διόρθωση αναρτήσεων στο LinkedIn, τη σύνοψη βίντεο στο YouTube ή την εξήγηση δημοσιεύσεων στο X. Με αυτόν τον τρόπο, παρεμβάλλονται ανάμεσα στο αρχικό περιεχόμενο και στον άνθρωπο που τελικά θα το διαβάσει.
Ερευνητές από το Hasso Plattner Institute, το Oxford Internet Institute και το Weizenbaum Institute εξέτασαν κατά πόσο αυτή η παρέμβαση είναι πραγματικά ουδέτερη. Το συμπέρασμά τους ήταν ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μπορούν να εισάγουν συστηματικές προκαταλήψεις όταν συντάσσουν, διορθώνουν ή εξηγούν κείμενα σχετικά με αμφιλεγόμενα κοινωνικά ζητήματα.
Η ομάδα δοκίμασε μοντέλα από τέσσερις δημοφιλείς οικογένειες των Meta, Mistral, Google και Alibaba. Στο επίκεντρο βρέθηκαν 13 ευαίσθητα θέματα, μεταξύ των οποίων οι αμβλώσεις, η οπλοκατοχή, η κλιματική αλλαγή, ο αθεϊσμός και η θανατική ποινή.
Τα μοντέλα κλήθηκαν να δημιουργήσουν και να βελτιώσουν αναρτήσεις για τα social media. Στη συνέχεια, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μεθόδους της μαθηματικής κοινωνιολογίας για να εξετάσουν εάν το τελικό περιεχόμενο έγερνε συστηματικά προς κάποια συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Το "σπρώξιμο" που δύσκολα αντιλαμβάνεσαι
Ένα από τα παραδείγματα που ξεχώρισαν αφορούσε τη λειτουργία "Εξήγησε αυτή την ανάρτηση" στο X, η οποία βασίζεται στο Grok του Elon Musk. Σύμφωνα με την ανάλυση, στις συζητήσεις γύρω από τις αμβλώσεις εμφανίστηκε τάση υπέρ των θέσεων κατά των αμβλώσεων.
Η μετατόπιση δεν γινόταν απαραίτητα με κραυγαλέο τρόπο. Μπορούσε να κρύβεται στην επιλογή των επιχειρημάτων, στο λεξιλόγιο ή στο πόσο θετικά παρουσιαζόταν η μία πλευρά μιας αντιπαράθεσης. Αυτή ακριβώς η λεπτότητα κάνει το φαινόμενο περισσότερο ανησυχητικό.
Τα deepfakes και η σκόπιμη παραπληροφόρηση είναι σχετικά εύκολο να οριστούν ως κίνδυνοι. Η σταδιακή διαμόρφωση μιας άποψης μέσα από φαινομενικά ουδέτερες περιλήψεις και διορθώσεις είναι πολύ δυσκολότερο να γίνει αντιληπτή από τον μέσο χρήστη.
Η κατεύθυνση αυτή δεν είναι υποχρεωτικά επιβλαβής. Ένα μοντέλο θα μπορούσε να αποθαρρύνει εξτρεμιστικές ή αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το ίδιο σύστημα, όμως, θα μπορούσε να ενισχύσει συγκεκριμένες πολιτικές, κοινωνικές ή εμπορικές θέσεις, ανάλογα με τον τρόπο που έχει σχεδιαστεί.
Όσο οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης αποκτούν μεγαλύτερη πολιτική επιρροή ή στηρίζονται περισσότερο σε διαφημιστικά έσοδα, τόσο ενισχύεται και ο πειρασμός να κατευθύνουν τους χρήστες προς επιλογές που εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα.
Τα "μαύρα κουτιά" που χρησιμοποιούμε καθημερινά
Η Sandra Wachter, μία από τις συγγραφείς της μελέτης, υποστηρίζει ότι εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη ως μια ουδέτερη τεχνολογία, επειδή βασίζεται στα μαθηματικά και στη στατιστική. Τα ευρήματα, όμως, δείχνουν ότι τα αποτελέσματά της δεν είναι απαλλαγμένα από επιλογές, αξίες και συγκεκριμένες κατευθύνσεις.
Υπάρχει, πάντως, ένας σημαντικός περιορισμός. Οι ερευνητές μπορούσαν να εξετάσουν σε βάθος μόνο open-weight μοντέλα, των οποίων οι παράμετροι είναι διαθέσιμες για μελέτη. Δημοφιλή ιδιωτικά συστήματα, όπως το ChatGPT, το Claude και το Gemini, δεν μπορούν να αναλυθούν με τον ίδιο τρόπο.
Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της τεχνολογίας που χρησιμοποιούν καθημερινά εκατομμύρια άνθρωποι παραμένει ένα "μαύρο κουτί". Οι χρήστες καλούνται ουσιαστικά να εμπιστευτούν ότι οι εταιρείες έχουν σχεδιάσει τα μοντέλα τους με δίκαιο και υπεύθυνο τρόπο.
Κανείς δεν παίρνει υψηλό βαθμό στην ασφάλεια
Την ανησυχία ενισχύουν τα αποτελέσματα του AI Safety Index του Future of Life Institute. Επτά ανεξάρτητοι ειδικοί αξιολόγησαν εννέα κορυφαία εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης σε έξι διαφορετικούς τομείς.
Η Anthropic, η OpenAI και η Google DeepMind συγκέντρωσαν τις υψηλότερες βαθμολογίες. Στις τελευταίες θέσεις βρέθηκαν η xAI, η κινεζική DeepSeek και η γαλλική Mistral. Ακόμη και οι πρωτοπόροι, ωστόσο, δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν τη συνολική βαθμολογία "C+", ενώ οι τρεις τελευταίες εταιρείες βαθμολογήθηκαν με "F".
Ο πρόεδρος του FLI, Max Tegmark, παρομοιάζει τον νέο κίνδυνο με εκείνον που δημιούργησαν τα social media. Αν οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επιχείρησαν να "υποκλέψουν" την προσοχή μας, η AI μπορεί να φτάσει ένα βήμα παραπέρα, επηρεάζοντας τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις μας.
Το ρυθμιστικό πλαίσιο έχει αρχίσει σταδιακά να ακολουθεί τις εξελίξεις. Το Ιλινόις έγινε η πρώτη αμερικανική Πολιτεία που ψήφισε νομοθεσία για την ασφάλεια της AI, προβλέποντας υποχρεωτικούς ανεξάρτητους ελέγχους από τρίτους.
Μέχρι να υπάρξει μεγαλύτερη διαφάνεια, ένας παλιός κανόνας αποκτά νέα σημασία. Και αυτός δεν είναι άλλος από τον "caveat lector", δηλαδή "ο αναγνώστης ας προσέχει". Γιατί το επόμενο chatbot μπορεί να μη σου δώσει μια εντελώς λανθασμένη απάντηση. Μπορεί απλώς να σου δώσει τη σωστή απάντηση με τέτοιον τρόπο, ώστε να σε οδηγήσει εκεί όπου θέλει.
Με πληροφορίες από Financial Times
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το X και το Instagram.
