Κάθε φορά που ένα αεροπορικό δυστύχημα κυριαρχεί στην επικαιρότητα, επαναλαμβάνεται σχεδόν το ίδιο μοτίβο. Για μερικές ημέρες, δημιουργείται η αίσθηση ότι οι πτήσεις έγιναν ξαφνικά πιο επικίνδυνες και ότι το αεροπλάνο έπαψε να είναι ένα ασφαλές μέσο μεταφοράς. Στην πραγματικότητα, αυτό που συμβαίνει είναι περισσότερο μια ψευδαίσθηση που δημιουργείται από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κίνδυνο.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την τάση να δίνει μεγαλύτερη σημασία σε σπάνια, δραματικά γεγονότα, ειδικά όταν αυτά συνοδεύονται από εικόνες, έντονη δημοσιότητα και συνεχή κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης. Ένα δυστύχημα που προβάλλεται παντού μοιάζει αυτομάτως πιο πιθανό, ακόμη κι αν τα πραγματικά δεδομένα δείχνουν ακριβώς το αντίθετο.
Τι λένε, λοιπόν, οι αριθμοί; Πόσο πιθανό είναι πραγματικά να συμβεί κάτι σοβαρό στην πτήση σου;
Οι πιθανότητες δυστυχήματος με αεροπλάνο είναι σχεδόν μηδαμινές
Οι ακριβείς εκτιμήσεις αλλάζουν ελαφρώς ανάλογα με τη χρονική περίοδο, τη χώρα και τον τρόπο με τον οποίο καταγράφονται τα περιστατικά. Παρ’ όλα αυτά, όλες καταλήγουν στο ίδιο βασικό συμπέρασμα: η πιθανότητα μια εμπορική πτήση να εμπλακεί σε θανατηφόρο ατύχημα είναι εξαιρετικά μικρή.
Σύμφωνα με στοιχεία της IATA, τα τελευταία χρόνια αντιστοιχεί κατά μέσο όρο περίπου ένα θανατηφόρο αεροπορικό δυστύχημα σε 5 έως 6 εκατομμύρια πτήσεις. Αν εξετάσουμε όλα τα αεροπορικά ατυχήματα και όχι μόνο εκείνα που έχουν θύματα, η αναλογία βρίσκεται περίπου στο ένα περιστατικό ανά 760.000 πτήσεις.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλά από αυτά τα συμβάντα δεν οδηγούν σε απώλειες ανθρώπινων ζωών και μπορεί να αφορούν περιστατικά αρκετά μικρότερης σοβαρότητας από εκείνα που έχουμε συνήθως στο μυαλό μας όταν ακούμε τη λέξη "ατύχημα".
Με πιο κατανοητούς όρους, ο κίνδυνος να εμπλακείς σε τροχαίο πηγαίνοντας στο αεροδρόμιο είναι αισθητά μεγαλύτερος από την πιθανότητα να συμβεί κάτι σοβαρό ενώ βρίσκεσαι στον αέρα.
Τι δείχνουν οι αριθμοί για όσους πετούν συχνά
Υπάρχει και μια ακόμη ενδιαφέρουσα παράμετρος. Κάποιος θα μπορούσε να υποθέσει ότι αν ταξιδεύει πολύ συχνά, οι πιθανότητες αυξάνονται σημαντικά. Μαθηματικά, πράγματι, κάθε επιπλέον πτήση προσθέτει ένα απειροελάχιστο ποσοστό κινδύνου.
Ακόμη κι αν, όμως, ταξιδεύεις δέκα, είκοσι ή εκατό φορές τον χρόνο, η συνολική πιθανότητα παραμένει τόσο χαμηλή ώστε, για τον μέσο επιβάτη, θεωρείται πρακτικά αμελητέα.
Το πρόβλημα είναι ότι το μυαλό μας δεν είναι ιδιαίτερα ικανό να αντιληφθεί τέτοιου είδους μεγέθη. Μπορούμε εύκολα να κατανοήσουμε τη διαφορά ανάμεσα σε μια πιθανότητα 10% και μια πιθανότητα 20%. Αντίθετα, είναι πολύ πιο δύσκολο να αισθανθούμε τι σημαίνει μία πιθανότητα στο ένα εκατομμύριο και πόσο διαφορετική είναι από μία στα δέκα εκατομμύρια.
Και στις δύο περιπτώσεις, ο αριθμός φαίνεται απλώς "πολύ μικρός". Η πραγματική κλίμακα του κινδύνου, όμως, είναι δύσκολο να αποτυπωθεί διαισθητικά.
Γιατί τα αεροπλάνα μάς φοβίζουν τόσο πολύ
Ο φόβος της πτήσης δεν συνδέεται μόνο με τα δεδομένα. Έχει να κάνει κυρίως με τον τρόπο που παρουσιάζονται και αποθηκεύονται στο μυαλό μας τα γεγονότα.
Τα αεροπορικά δυστυχήματα είναι σπάνια. Όταν, όμως, συμβούν, η είδηση διαδίδεται αμέσως σε ολόκληρο τον κόσμο. Καλύπτεται για ώρες ή ημέρες, συνοδεύεται από εικόνες, μαρτυρίες, αναλύσεις και διαρκείς ενημερώσεις. Έτσι, το περιστατικό αποκτά πολύ μεγαλύτερη θέση στη μνήμη μας από όση θα δικαιολογούσε η πραγματική συχνότητά του.
Ένα τροχαίο ατύχημα, δυστυχώς, αποτελεί τόσο συνηθισμένο γεγονός ώστε συχνά περνά απαρατήρητο εκτός αν είναι ιδιαίτερα σοβαρό. Η πτώση ενός αεροπλάνου, αντίθετα, γίνεται αμέσως παγκόσμια είδηση.
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως "ευρετική της διαθεσιμότητας". Με απλά λόγια, θεωρούμε συχνότερο ένα γεγονός όταν μπορούμε να το ανακαλέσουμε εύκολα στη μνήμη μας. Όσο περισσότερες φορές βλέπουμε κάτι στις ειδήσεις, τόσο πιο πιθανό μας φαίνεται, ανεξάρτητα από το τι δείχνει η στατιστική.
Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη λόγος που το αεροπλάνο προκαλεί άγχος. Η ιδέα ότι ένα τεράστιο μεταλλικό αντικείμενο, βάρους πολλών τόνων και γεμάτο με εκατοντάδες ανθρώπους, μπορεί να παραμένει στον αέρα είναι επιστημονικά απολύτως εξηγήσιμη. Σε ενστικτώδες επίπεδο, όμως, εξακολουθεί να μοιάζει αφύσικη σε αρκετούς ανθρώπους.
Η πτήση έρχεται σε σύγκρουση με όσα αντιλαμβανόμαστε μέσα από την καθημερινή μας εμπειρία. Γνωρίζουμε ότι τα βαριά αντικείμενα πέφτουν. Το γεγονός ότι ένα αεροπλάνο μπορεί να απογειωθεί και να ταξιδεύει για ώρες σε μεγάλο ύψος απαιτεί εμπιστοσύνη σε μηχανισμούς που οι περισσότεροι επιβάτες δεν γνωρίζουν σε βάθος.
Γι’ αυτό και πολλοί άνθρωποι που έχουν έντονο αλλά διαχειρίσιμο φόβο αισθάνονται το μεγαλύτερο άγχος πριν και κατά τη διάρκεια της απογείωσης. Όσο το αεροπλάνο βρίσκεται ακόμη στο έδαφος, το μυαλό τους κατασκευάζει διαφορετικά σενάρια. Μόλις φτάσει στο ύψος πλεύσης και η πτήση σταθεροποιηθεί, ο εγκέφαλος αρχίζει να αποδέχεται ότι όλα λειτουργούν κανονικά και η ένταση σταδιακά μειώνεται.
Η στατιστική είναι ξεκάθαρα με το μέρος των επιβατών
Για κάποιον που φοβάται να πετάξει, οι αριθμοί δεν αρκούν πάντοτε για να εξαφανίσουν το άγχος. Ο φόβος δεν λειτουργεί αποκλειστικά με τη λογική και δεν υποχωρεί αυτόματα επειδή κάποιος γνωρίζει ότι οι πιθανότητες είναι ελάχιστες.
Παρόλα αυτά, τα δεδομένα παραμένουν εξαιρετικά καθησυχαστικά. Η εμπορική αεροπορία λειτουργεί με αυστηρούς ελέγχους, πολλαπλά συστήματα ασφαλείας, συνεχή συντήρηση και διαδικασίες που έχουν σχεδιαστεί ώστε να περιορίζουν τον κίνδυνο σε εντυπωσιακά χαμηλά επίπεδα.
Το τελικό συμπέρασμα είναι απλό: όσο έντονος κι αν είναι ο φόβος που μπορεί να προκαλεί μια πτήση, το αεροπλάνο εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα ασφαλέστερα μέσα μεταφοράς που έχει δημιουργήσει ποτέ ο άνθρωπος.
Αν το ζητούμενο είναι να φτάσεις με ασφάλεια στον προορισμό σου, οι πιθανότητες βρίσκονται συντριπτικά με το μέρος σου.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
