Ο Σενέκας ήταν περίπου 60 ετών όταν έγραψε τις Επιστολές προς τον Λουκίλιο, τη συλλογή στην οποία στοχάζεται πιο βαθιά πάνω στον χρόνο, τα γηρατειά και το νόημα όσων απομένουν. Συνέχισε να μελετά, να γράφει, να αλλάζει γνώμη και να δοκιμάζει τις ίδιες του τις πεποιθήσεις. Και αντιμετώπισε το τέλος με γαλήνη.
Για τον φιλόσοφο, τα γηρατειά ήταν ένα στάδιο της ζωής με τα δικά του πλεονεκτήματα, αρκεί κάποιος να ξέρει πώς να το ζήσει σωστά. Οι φράσεις του πάνω στο θέμα συγκαταλέγονται στις πιο ειλικρινείς και χρήσιμες που μας άφησε η αρχαία φιλοσοφία και καθεμία μπορεί να βρει εφαρμογή στην καθημερινή ζωή.
Ο Σενέκας για τον χρόνο, τη ζωή και τα γηρατειά
"Ας αγαπήσουμε και ας εκτιμήσουμε τα γηρατειά, γιατί είναι γεμάτα απολαύσεις, αν ξέρουμε πώς να τα αξιοποιήσουμε", έγραφε ο Σενέκας. "Τα φρούτα είναι πιο απολαυστικά όταν πλησιάζουν στο τέλος τους. Το ίδιο ισχύει και για τη ζωή".
Η εικόνα του φρούτου είναι απλή αλλά ακριβής. Ένα φρούτο στο τέλος της εποχής του μοιάζει πιο γευστικό επειδή γνωρίζεις ότι σύντομα δεν θα υπάρχει πια, και αυτή η επίγνωση αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το απολαμβάνεις.
Όσοι ξέρουν πώς να ζουν τα γηρατειά σταματούν να θεωρούν τη ζωή δεδομένη και την απολαμβάνουν με μια προσοχή που συχνά απουσιάζει από τα νεανικά χρόνια.
Ο Σενέκας επιμένει ότι αυτή η ικανότητα δεν έρχεται από μόνη της. Χρειάζεται να αποφασίσεις ότι δεν θα περιμένεις συνεχώς την ιδανική στιγμή, ότι δεν θα θρηνείς για όσα έχουν ήδη περάσει και ότι θα στρέψεις την προσοχή σου σε αυτό που υπάρχει τώρα.
Μια απλή άσκηση που προκύπτει από αυτή την ιδέα είναι να διαλέξεις κάτι που σου προσφέρει ευχαρίστηση, είτε πρόκειται για μια συζήτηση, έναν περίπατο, ένα γεύμα ή την ανάγνωση ενός βιβλίου. Την επόμενη φορά που θα συμβεί, αξίζει να σταματήσεις για λίγο πριν περάσεις στην επόμενη υποχρέωση. Ο στόχος είναι να το απολαύσεις χωρίς να προσπαθείς να το κρατήσεις για πάντα.
Η δεύτερη φράση πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: "Τα γηρατειά είναι πιο γλυκά όταν δεν έχουν ακόμη φτάσει στο χείλος του θανάτου, αλλά ακόμη και η τελευταία περίοδος της ζωής έχει, κατά τη γνώμη μου, τις δικές της απολαύσεις".
Ο Σενέκας τολμά να κοιτάξει κατάματα τη φάση που σχεδόν κανείς δεν θέλει να αντιμετωπίσει και υποστηρίζει ότι ακόμη κι εκεί υπάρχει κάτι πολύτιμο. Δεν απαριθμεί αυτές τις απολαύσεις, απλώς επιμένει ότι είναι δυνατόν να υπάρχουν.
Είναι η οπτική ενός ανθρώπου που έμαθε να βρίσκει αξία σε κάθε στάδιο της ζωής, επειδή η αξία δεν εξαρτάται από την ηλικία.
Μια πρακτική άσκηση είναι να ονομάσεις, έστω και μόνο μέσα σου, τρία πράγματα που σήμερα μπορείς να κάνεις, να αισθανθείς ή να κατανοήσεις καλύτερα απ' ό,τι όταν ήσουν 30 ετών. Η αναγνώριση των περιορισμών που φέρνει η ηλικία μπορεί να συνυπάρχει με την αναγνώριση όσων σου προσφέρει.
Ένα πολύτιμο δώρο για νέους και ηλικιωμένους
Η τρίτη φράση μεταφέρει το ενδιαφέρον από τα γηρατειά στην ίδια τη ζωή:
"Το τέλος έρχεται τόσο για τους νέους όσο και για τους ηλικιωμένους. Κάθε ημέρα είναι ένα πολύτιμο δώρο".
Αυτή η βεβαιότητα, την οποία στα νεανικά χρόνια συχνά αποφεύγουμε επειδή μας φαίνεται βαριά, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθεί όσο περνά ο χρόνος.
Ο Σενέκας υποστηρίζει ότι ακριβώς αυτή η επίγνωση, χωρίς φόβο και χωρίς θρήνο, είναι που κάνει κάθε ημέρα πραγματικά πολύτιμη.
Ένα πολύτιμο δώρο δεν απαιτεί μια εξαιρετική ημέρα. Αρκεί μια ημέρα που ζήσαμε γνωρίζοντας ότι ίσως να μην υπάρξει άλλη, δίνοντας προσοχή και φροντίδα στα μικρά πράγματα και χωρίς να αναβάλλουμε για αύριο όσα μπορούν να γίνουν, να ειπωθούν ή να αισθανθούμε σήμερα.
Για να το κάνεις πράξη, στο τέλος της ημέρας και λίγο πριν κοιμηθείς, μπορείς να αναζητήσεις ένα μόνο πράγμα που δεν θα ήθελες να έχεις χάσει: μια φράση, ένα φως, μια μικρή στιγμή.
Ο Σενέκας έγραφε αυτές τις επιστολές γνωρίζοντας ότι ο χρόνος που του απέμενε ήταν περιορισμένος. Και τις έγραφε με την ίδια προσοχή που πρότεινε να δίνουμε και στη ζωή.
