Η πρώτη φορά που βλέπεις το Sicario δεν τελειώνει όταν πέφτουν οι τίτλοι τέλους. Συνεχίζεται για ώρες μετά, γιατί ο Denis Villeneuve δεν γύρισε απλώς ένα ακόμη crime thriller. Δημιούργησε μια ταινία που σε βάζει μέσα σε έναν κόσμο όπου η βία δεν είναι θέαμα, αλλά καθημερινότητα, και όπου η γραμμή ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την εκδίκηση σβήνει ολοένα και περισσότερο. Έντεκα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το Sicario εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για όποιον αγαπά το σύγχρονο σινεμά.
Όταν η ταινία έκανε πρεμιέρα το 2015, λίγοι περίμεναν ότι θα εξελισσόταν σε ένα από τα πιο επιδραστικά θρίλερ της τελευταίας εικοσαετίας. Στην επιφάνεια μοιάζει με μια ιστορία γύρω από τον πόλεμο των καρτέλ στα σύνορα Ηνωμένων Πολιτειών και Μεξικού. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια σκοτεινή μελέτη πάνω στην εξουσία, την ηθική και την ιδέα ότι ορισμένες μάχες δεν μπορούν να κερδηθούν χωρίς να χαθεί ένα κομμάτι της ανθρώπινης ψυχής.
Ο Taylor Sheridan, πολύ πριν γίνει γνωστός από το Yellowstone και το Landman, έγραψε ένα σενάριο που αποφεύγει κάθε εύκολη απάντηση. Δεν ενδιαφέρεται να δημιουργήσει ξεκάθαρους ήρωες και κακούς. Αντίθετα, οδηγεί τον θεατή σε έναν κόσμο όπου ακόμη και όσοι υποτίθεται ότι υπηρετούν τον νόμο αναγκάζονται να λειτουργήσουν έξω από αυτόν. Και αυτή η ηθική ασάφεια είναι που κάνει το Sicario να παραμένει τόσο επίκαιρο.
Ο Denis Villeneuve μετατρέπει την αγωνία σε τέχνη
Υπάρχουν σκηνοθέτες που βασίζονται στη δράση για να κρατήσουν τον θεατή καθηλωμένο. Ο Denis Villeneuve επιλέγει τον ακριβώς αντίθετο δρόμο. Χτίζει την ένταση με τη σιωπή, με τις παύσεις, με τα βλέμματα και με την αίσθηση ότι κάτι τρομακτικό πρόκειται να συμβεί, ακόμη κι όταν στην οθόνη δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα.
Η περίφημη σκηνή στο πέρασμα των συνόρων προς τη Σιουδάδ Χουάρες αποτελεί ίσως το καλύτερο παράδειγμα. Δεν πρόκειται για μια εντυπωσιακή καταδίωξη ούτε για μια υπερβολική σκηνή δράσης. Είναι μια άσκηση κινηματογραφικής οικονομίας. Οι χαρακτήρες περιμένουν μέσα στα αυτοκίνητα, ο χρόνος μοιάζει να παγώνει και ο θεατής κρατά ασυναίσθητα την αναπνοή του. Ελάχιστες σκηνές της τελευταίας δεκαετίας έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν τόσο μεγάλη ένταση με τόσο λίγα μέσα.
Τεράστιο μερίδιο της επιτυχίας ανήκει φυσικά στον Roger Deakins. Η φωτογραφία του δεν λειτουργεί απλώς ως αισθητικό στοιχείο. Τα αχανή τοπία της ερήμου, οι δρόμοι που χάνονται στον ορίζοντα και οι σκιές που καταπίνουν τους πρωταγωνιστές μετατρέπουν τα σύνορα σε έναν σχεδόν μυθικό τόπο, όπου ο νόμος μοιάζει να μην έχει πλέον καμία ισχύ.
Και έπειτα υπάρχει η μουσική του Jóhann Jóhannsson. Αντί για μελωδίες που καθοδηγούν το συναίσθημα, επιλέγει βαθείς, σχεδόν πρωτόγονους ήχους που θυμίζουν χτύπους καρδιάς. Το αποτέλεσμα είναι μια διαρκής αίσθηση απειλής. Δεν ακούς απλώς τη μουσική· τη νιώθεις να σε πιέζει, σαν να πλησιάζει κάτι επικίνδυνο.
Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα πολλές σύγχρονες ταινίες δράσης και κατασκοπείας δανείζονται στοιχεία από τη σκηνοθετική γλώσσα του Sicario. Λίγες όμως καταφέρνουν να αναπαράγουν την ίδια αίσθηση αυθεντικότητας.
Ο Benicio del Toro χαρίζει στο σινεμά έναν αλησμόνητο αντιήρωα
Αν η Emily Blunt είναι τα μάτια του θεατή μέσα στην ιστορία, ο Benicio del Toro είναι η ψυχή της. Ο Alejandro δεν αποκαλύπτει σχεδόν ποτέ τι σκέφτεται. Δεν μιλά περισσότερο απ' όσο χρειάζεται, δεν προσπαθεί να γίνει συμπαθής και δεν ενδιαφέρεται να εξηγήσει τις πράξεις του. Κι όμως, κάθε φορά που εμφανίζεται στην οθόνη, μοιάζει να απορροφά όλη την προσοχή.
Ο χαρακτήρας του είναι χτισμένος πάνω στην απώλεια και την εκδίκηση. Δεν είναι ένας παραδοσιακός ήρωας που μάχεται για το καλό, αλλά ένας άνθρωπος που έχει αποδεχθεί πως, για να αντιμετωπίσει το απόλυτο κακό, πρέπει να γίνει μέρος του. Είναι ένας από εκείνους τους κινηματογραφικούς χαρακτήρες που δεν χρειάζονται μεγάλους μονολόγους για να σε πείσουν. Το βλέμμα του αρκεί.
Δίπλα του, ο Josh Brolin παραδίδει μια εξαιρετικά ειρωνική και ψυχρή ερμηνεία ως Matt Graver. Εκπροσωπεί έναν κρατικό μηχανισμό που αντιμετωπίζει τον πόλεμο κατά των καρτέλ σαν μια παρτίδα σκάκι. Οι κανόνες αλλάζουν ανάλογα με τις ανάγκες της αποστολής και η ηθική μετατρέπεται σε πολυτέλεια.
Η Emily Blunt, από την άλλη, ενσαρκώνει τη φωνή της συνείδησης. Μέσα από τα δικά της μάτια ο θεατής παρακολουθεί έναν κόσμο που σταδιακά καταρρέει. Όσο περισσότερο προσπαθεί να διατηρήσει τις αρχές της, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται ότι κανείς γύρω της δεν παίζει με τους ίδιους κανόνες.
Αυτή η σύγκρουση ανάμεσα στον ιδεαλισμό και τον κυνισμό είναι που δίνει στο Sicario πολύ μεγαλύτερο βάθος από ένα συνηθισμένο αστυνομικό θρίλερ.
Γιατί κανείς δεν έχει ξεπεράσει ακόμη το Sicario
Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει πολλές παραγωγές γύρω από τα καρτέλ και τον πόλεμο των ναρκωτικών. Το Narcos έγινε τηλεοπτικό φαινόμενο, το Sicario: Day of the Soldado προσπάθησε να επεκτείνει τον κόσμο της πρώτης ταινίας, ενώ δεκάδες ακόμη σειρές και ταινίες ασχολήθηκαν με το ίδιο θέμα.
Καμία όμως δεν πέτυχε την ίδια ισορροπία. Το Sicario δεν προσπαθεί να εξηγήσει τα πάντα ούτε να εντυπωσιάσει με ατελείωτη δράση. Αντίθετα, αφήνει τον θεατή να αισθανθεί το βάρος ενός πολέμου που μοιάζει ατελείωτος και ενός συστήματος που έχει αποδεχθεί ότι ορισμένες φορές η νομιμότητα δεν αρκεί.
Ίσως γι' αυτό η ταινία αντέχει τόσο καλά στον χρόνο. Δεν βασίστηκε στις ανατροπές της πλοκής ούτε στα ειδικά εφέ της εποχής. Βασίστηκε στην ατμόσφαιρα, στους χαρακτήρες και στην κινηματογραφική της αρτιότητα. Και αυτά δεν παλιώνουν.
Είναι, τελικά, το Sicario η κορυφαία ταινία για τα καρτέλ του 21ου αιώνα; Η απάντηση θα διαφέρει από θεατή σε θεατή. Εκείνο που δύσκολα μπορεί να αμφισβητήσει κανείς είναι ότι ο Denis Villeneuve δημιούργησε ένα φιλμ που ξεπερνά τα όρια του είδους του. Ένα θρίλερ που δεν σε αφήνει να χαλαρώσεις ούτε για μια στιγμή, που δεν προσφέρει εύκολες λύσεις και που εξακολουθεί να αποτελεί το σημείο αναφοράς για κάθε δημιουργό που επιχειρεί να αφηγηθεί την ιστορία ενός κόσμου όπου η βία έχει γίνει ο μοναδικός κοινός κώδικας επικοινωνίας.
