Το ChatGPT, το Claude και τα υπόλοιπα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης έχουν κερδίσει μια σταθερή θέση στην καθημερινότητά μας. Γράφουν κείμενα, λύνουν προβλήματα, οργανώνουν πληροφορίες και προσφέρουν απαντήσεις μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Όσο περισσότερες δουλειές αναλαμβάνουν, όμως, τόσο πιο εύκολο γίνεται να τους παραδώσουμε και κάτι πολύ πιο σημαντικό: την ίδια τη διαδικασία της σκέψης.
Μια νέα διεθνής μελέτη παρομοιάζει τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα με "γνωστικούς ιούς". Ο χαρακτηρισμός ακούγεται ανησυχητικός, αλλά δεν σημαίνει ότι τα εργαλεία AI είναι κακόβουλα ή ότι "μολύνουν" κυριολεκτικά τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν την εικόνα του ιού για να περιγράψουν τον τρόπο με τον οποίο η χρήση τους εξαπλώνεται μέσα στην κοινωνία και μπορεί σταδιακά να δημιουργήσει εξάρτηση.
Διαβάστε Επίσης
Η χρησιμότητά τους είναι ακριβώς αυτή που τα κάνει τόσο ελκυστικά. Όταν ένα chatbot μπορεί να γράψει ένα email, να συνοψίσει ένα δύσκολο κείμενο ή να προτείνει τη λύση σε ένα πρόβλημα, ο χρήστης έχει έναν καλό λόγο να επιστρέψει σε αυτό. Με τον καιρό, όμως, υπάρχει ο κίνδυνος να μεταφέρει στην τεχνητή νοημοσύνη όλο και περισσότερες εργασίες που απαιτούν κρίση, επίλυση προβλημάτων και λήψη αποφάσεων.
Οι επιστήμονες ονομάζουν αυτή τη διαδικασία "γνωστική εκφόρτωση". Πρόκειται για τη μεταφορά ενός μέρους της νοητικής προσπάθειας σε ένα εξωτερικό εργαλείο, κάτι που οι άνθρωποι κάνουν εδώ και αιώνες με τα βιβλία, τους υπολογιστές ή ακόμη και το GPS. Η διαφορά με τα σύγχρονα μοντέλα AI είναι ότι δεν αποθηκεύουν απλώς πληροφορίες, αλλά παράγουν έτοιμες απαντήσεις και μπορούν να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της σκέψης.
Σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο της μελέτης, η απώλεια γνωστικής αυτονομίας μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο. Όσο λιγότερο κάποιος βασίζεται στις δικές του δεξιότητες, τόσο περισσότερο χρειάζεται το AI. Αν η χρήση αυτή ενισχύεται και από το κοινωνικό περιβάλλον, μπορεί να εξαπλωθεί ακόμη ταχύτερα, καθώς οι άνθρωποι υιοθετούν τις συνήθειες που βλέπουν σε συναδέλφους, φίλους ή συμφοιτητές.
Χρειάζεται, πάντως, να διευκρινιστεί ότι η μελέτη δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ανεξάρτητους επιστήμονες και βασίζεται σε μαθηματική μοντελοποίηση, όχι σε ένα πείραμα που αποδεικνύει ότι το ChatGPT ή το Claude μειώνουν πράγματι τις νοητικές ικανότητες των χρηστών. Περιγράφει έναν πιθανό μηχανισμό εξάρτησης και όχι μια ήδη επιβεβαιωμένη μαζική απώλεια δεξιοτήτων.
Οι ερευνητές δεν προτείνουν να κλείσουμε τα chatbots και να επιστρέψουμε σε έναν κόσμο χωρίς τεχνητή νοημοσύνη. Μιλούν για "γνωστική ανοσοποίηση", δηλαδή να προσπαθούμε πρώτα να λύσουμε ορισμένα προβλήματα μόνοι μας, να ελέγχουμε τις απαντήσεις του AI, να τις συζητάμε κριτικά και να κάνουμε τακτικά διαλείμματα από τη χρήση του.
Το ζητούμενο είναι το μοντέλο να λειτουργεί ως βοηθός της σκέψης και όχι ως μόνιμος αντικαταστάτης της. Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει την απάντηση σε δευτερόλεπτα. Το αν θα θυμόμαστε, όμως, πώς να φτάνουμε σε αυτήν μόνοι μας είναι μια διαφορετική συζήτηση.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το X και το Instagram.
