Ένα παιδί 12 ετών μπορεί σήμερα να δηλώσει διαφορετική ημερομηνία γέννησης και μέσα σε λίγα λεπτά να αποκτήσει πρόσβαση σε ατελείωτα βίντεο, προτάσεις αλγορίθμων και επαφές με αγνώστους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να κλείσει αυτή την εύκολη παράκαμψη, προτείνοντας ένα ενιαίο και αρκετά αυστηρό πλαίσιο για τη χρήση των social media από ανηλίκους.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το EU KIDS Act, η νέα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προστασία παιδιών και εφήβων στο διαδίκτυο. Αν εγκριθεί, θα απαγορεύει τη δημιουργία λογαριασμού σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 13 ετών, ενώ η πλήρης και αυτόνομη πρόσβαση θα επιτρέπεται από τα 15.
Για τις ηλικίες 13 και 14 ετών προβλέπεται μια ενδιάμεση λύση, τα λεγόμενα "mini accounts". Πρόκειται για περιορισμένους λογαριασμούς που θα δημιουργούνται με τη συμμετοχή γονέα ή κηδεμόνα και θα διαθέτουν αυστηρότερες ρυθμίσεις ασφαλείας. Μεταξύ άλλων, θα περιορίζονται οι κοινωνικές επαφές και ο ημερήσιος χρόνος χρήσης δεν θα μπορεί να ξεπερνά τη μία ώρα.
Τα παιδιά ηλικίας από 3 έως 12 ετών δεν θα έχουν πρόσβαση στα κανονικά social media. Θα μπορούν, ωστόσο, να χρησιμοποιούν ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες προβολής βίντεο με περιεχόμενο κατάλληλο για την ηλικία τους, μέσα από λογαριασμό που θα διαχειρίζεται ο κηδεμόνας τους. Και σε αυτή την περίπτωση το όριο θα ορίζεται στη μία ώρα την ημέρα.
Το σχέδιο δεν περιορίζεται, όμως, μόνο στο εάν ένας ανήλικος μπορεί να ανοίξει λογαριασμό. Επιχειρεί να αλλάξει τον ίδιο τον σχεδιασμό των ψηφιακών υπηρεσιών που απευθύνονται ή είναι διαθέσιμες σε χρήστες κάτω των 18 ετών. Οι νέες υποχρεώσεις θα αφορούν social media, πλατφόρμες βίντεο, online videogames, AI companions και chatbots.
Χαρακτηριστικά που έχουν δημιουργηθεί για να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο μπροστά στην οθόνη μπαίνουν στο στόχαστρο. Το ατελείωτο σκρολάρισμα χωρίς φυσικό σημείο διακοπής, οι μηχανισμοί επιβράβευσης και οι νυχτερινές ειδοποιήσεις αναμένεται να απαγορευτούν στους λογαριασμούς ανηλίκων. Το ίδιο ισχύει για ανεπιθύμητα μηνύματα από αγνώστους και για αλγοριθμικά feeds που, μέσω της δημιουργίας προφίλ, μπορούν να οδηγήσουν τα παιδιά σε συνεχόμενες προτάσεις επιβλαβούς περιεχομένου.
Και η τεχνητή νοημοσύνη υπό εξέταση
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται και στην τεχνητή νοημοσύνη. Οι ψηφιακοί "σύντροφοι" και τα chatbots θα πρέπει να είναι απενεργοποιημένα από προεπιλογή στους παιδικούς λογαριασμούς, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος συναισθηματικής χειραγώγησης ή δημιουργίας μιας προβληματικής σχέσης εξάρτησης.
Το δύσκολο σημείο, φυσικά, είναι η επαλήθευση της ηλικίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέλει να μεταφέρει την ευθύνη στις ίδιες τις εταιρείες τεχνολογίας. Οι πλατφόρμες δεν θα αρκεί να ζητούν απλώς από τον χρήστη να συμπληρώσει την ημερομηνία γέννησής του, αλλά θα πρέπει να εφαρμόζουν αξιόπιστα συστήματα ελέγχου μέσω πιστοποιημένων και ανεξάρτητων εργαλείων ψηφιακής ταυτοποίησης.
Παράλληλα, οι μεγάλες πλατφόρμες με περισσότερους από 45 εκατομμύρια μηνιαίους χρήστες στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα υποχρεούνται να παρουσιάζουν συγκεκριμένα σχέδια συμμόρφωσης. Το βάρος της απόδειξης αλλάζει πλευρά, καθώς δεν θα χρειάζεται πλέον οι οικογένειες να αποδεικνύουν ότι μια υπηρεσία είναι επικίνδυνη, αλλά οι εταιρείες ότι τα προϊόντα τους είναι ασφαλή από τον αρχικό τους σχεδιασμό.
Το EU KIDS Act δεν αποτελεί ακόμη νόμο. Θα πρέπει να περάσει από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, επομένως ορισμένες διατάξεις ενδέχεται να αλλάξουν. Αν, όμως, διατηρηθεί ο βασικός του κορμός, η Ευρώπη δεν θα περιορίσει απλώς την πρόσβαση των παιδιών στα social media. Θα επιχειρήσει να αλλάξει τους κανόνες ενός ψηφιακού παιχνιδιού που μέχρι σήμερα έγραφαν σχεδόν αποκλειστικά οι ίδιες οι πλατφόρμες.
