Ο Johnny Cash δεν χρειαζόταν πολλά για να γεμίσει ένα δωμάτιο. Ένα μαύρο κοστούμι, μια κιθάρα, εκείνη η βαθιά, σχεδόν απόκοσμη φωνή και τέσσερις λέξεις: "Hello, I'm Johnny Cash". Δεν ήταν ακριβώς σύσταση. Περισσότερο έμοιαζε με προειδοποίηση.
Για σχεδόν μισό αιώνα, ο Cash τραγούδησε για φυλακισμένους και δολοφόνους, εργάτες και αμαρτωλούς, ανθρώπους που έχασαν τον δρόμο τους και ανθρώπους που προσπαθούσαν απεγνωσμένα να τον ξαναβρούν. Τραγούδησε για τον Θεό και τα ναρκωτικά, την αγάπη και την προδοσία, τη βία, την ενοχή και τη λύτρωση. Και το έκανε με τέτοια πειστικότητα επειδή σχεδόν τίποτα από αυτά δεν του ήταν ξένο.
Ο "Man in Black" δεν υπήρξε απλώς ένας από τους σημαντικότερους country καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Ήταν ένας άνθρωπος γεμάτος αντιφάσεις που κατάφερε να μετατρέψει αυτές τις αντιφάσεις σε μουσική.
Το αγόρι από το Αρκάνσας που κουβαλούσε πάντα μια απώλεια
Ο J.R. Cash γεννήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 1932 στο Kingsland του Αρκάνσας, μέσα στη Μεγάλη Ύφεση. Η οικογένειά του ήταν φτωχή και ο ίδιος μεγάλωσε δουλεύοντας στα χωράφια βαμβακιού. Εκεί άκουγε gospel, παραδοσιακά τραγούδια και τις φωνές των εργατών που χρησιμοποιούσαν τη μουσική σχεδόν σαν αντίδοτο στην εξάντληση.
Για τον Cash η μουσική δεν ήταν ποτέ απλώς ψυχαγωγία. Ήταν τρόπος επιβίωσης.
Το 1944, όταν ήταν 12 ετών, συνέβη κάτι που τον σημάδεψε για πάντα. Ο μεγαλύτερος αδελφός του Jack τραυματίστηκε φρικτά σε ατύχημα με πριόνι και πέθανε λίγες ημέρες αργότερα, σε ηλικία μόλις 15 ετών.
Ο βιογράφος Robert Hilburn έχει υποστηρίξει ότι ο θάνατος του Jack πιθανότατα αποτέλεσε τη βαθύτερη θλίψη ολόκληρης της ζωής του Cash. Ο Johnny θα κουβαλούσε για δεκαετίες όχι μόνο την απώλεια, αλλά και μια δύσκολη σχέση με τον πατέρα του, Ray, από τον οποίο συχνά ένιωθε ότι δεν έπαιρνε την αποδοχή που αναζητούσε.
Μετά τη θητεία του στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, ο Cash εγκαταστάθηκε στο Μέμφις. Δούλεψε ως πωλητής και τα βράδια έπαιζε μουσική με τον Luther Perkins και τον Marshall Grant.
Το 1955 βρέθηκε στη Sun Records του Sam Phillips, εκεί όπου γεννιόταν ένας νέος αμερικανικός ήχος με ονόματα όπως ο Elvis Presley, ο Jerry Lee Lewis και ο Carl Perkins. Ο Cash δεν έμοιαζε ακριβώς με κανέναν τους.
Τα "Cry! Cry! Cry!", "Folsom Prison Blues" και "I Walk the Line" αποκάλυψαν έναν ήχο γυμνό από περιττά στολίδια. Μπάσο, κιθάρα, ο χαρακτηριστικός ρυθμός "boom-chicka-boom" και από πάνω μια φωνή που ήταν αδύνατο να μπερδέψεις με οποιαδήποτε άλλη. Η επιτυχία ήρθε γρήγορα. Μαζί της όμως ήρθε και η καταστροφή.
Ναρκωτικά, June Carter και η σκοτεινή πλευρά του μύθου
Στη δεκαετία του 1960 ο Johnny Cash μετατράπηκε σε μεγάλο αστέρα και ταυτόχρονα σε έναν άνθρωπο που κατέρρεε.
Οι συνεχείς περιοδείες συνοδεύονταν από αμφεταμίνες και βαρβιτουρικά. Υπήρξαν συλλήψεις, ατυχήματα, ακυρωμένες εμφανίσεις και ακραίες συμπεριφορές. Ο πρώτος του γάμος με τη Vivian Liberto διαλύθηκε και η σχέση με τις κόρες του πλήρωσε επίσης το τίμημα.
Αυτό είναι ένα κομμάτι της ιστορίας που συχνά χάνεται πίσω από τη ρομαντική εικόνα του "παράνομου" Johnny Cash. Ο Robert Hilburn, που τον γνώρισε προσωπικά και αργότερα έγραψε το Johnny Cash: The Life, περιέγραψε έναν άνθρωπο πολύ πιο σύνθετο και συχνά πολύ πιο σκοτεινό από την κινηματογραφική εκδοχή του μύθου του.
Ο Cash μπορούσε να είναι αυτοκαταστροφικός. Μπορούσε να πληγώσει τους ανθρώπους γύρω του. Και το σημαντικότερο είναι ότι το γνώριζε. Η ενοχή και η ανάγκη για συγχώρεση που υπάρχουν στη μουσική του δεν ήταν θεωρητικές έννοιες. Μέσα σε αυτή την περίοδο εμφανίστηκε και η June Carter.
Η σχέση τους πέρασε από χρόνια έντασης πριν παντρευτούν το 1968. Η δημοφιλής αφήγηση θέλει τη June να "σώζει" τον Cash από τα ναρκωτικά και την αυτοκαταστροφή. Η πραγματικότητα ήταν περισσότερο περίπλοκη. Οι εξαρτήσεις δεν εξαφανίστηκαν μαγικά και ο Cash θα αντιμετώπιζε ξανά προβλήματα τα επόμενα χρόνια.
Η June, όμως, έγινε η σταθερότερη παρουσία της ζωής του. Έμειναν μαζί μέχρι τον θάνατό της, 35 χρόνια αργότερα.
Folsom Prison και η γέννηση του Man in Black
Στις 13 Ιανουαρίου 1968 ο Johnny Cash ανέβηκε στη σκηνή της φυλακής Folsom στην Καλιφόρνια.
Δεν είχε υπάρξει κρατούμενος εκεί. Παρά τον μύθο που δημιουργήθηκε γύρω από τη ζωή του, ο Cash είχε συλληφθεί αρκετές φορές αλλά δεν είχε εκτίσει μεγάλη ποινή φυλάκισης. Κι όμως, όταν στάθηκε απέναντι στους κρατούμενους του Folsom, έμοιαζε σαν ένας από αυτούς.
Είχε γράψει το "Folsom Prison Blues" χρόνια νωρίτερα και είχε αναπτύξει πραγματικό ενδιαφέρον για τους φυλακισμένους και τις συνθήκες του σωφρονιστικού συστήματος. Η συναυλία εκείνη μετατράπηκε στο At Folsom Prison, έναν από τους σημαντικότερους live δίσκους της αμερικανικής μουσικής.
Στο κοινό βρισκόταν και ο νεαρός τότε δημοσιογράφος Robert Hilburn. Η συνάντησή τους θα εξελισσόταν σε μια σχέση δεκαετιών και αργότερα θα του επέτρεπε να καταγράψει την ιστορία του Cash πέρα από τον μύθο. Το Folsom έκανε κάτι ακόμη σημαντικότερο. Καθιέρωσε τον Cash ως τη φωνή των ανθρώπων που βρίσκονταν έξω από την κανονικότητα και κάπου εκεί εδραιώθηκε και η εικόνα του άντρα στα μαύρα.
Το 1971, με το "Man in Black", εξήγησε ο ίδιος τι σήμαινε αυτή η στολή. Τα μαύρα ήταν για τους φτωχούς, τους φυλακισμένους, τους ηλικιωμένους, τους άρρωστους, εκείνους που είχαν μείνει πίσω και τους νέους που πέθαιναν στους πολέμους.
Ήταν φυσικά και ένα εκπληκτικά δυνατό προσωπικό branding πριν καν χρησιμοποιούμε αυτή τη λέξη. Ο ψηλός άντρας με το μαύρο κοστούμι απέκτησε σχεδόν μυθολογικές διαστάσεις. Η εικόνα όμως λειτουργούσε επειδή υπήρχε αλήθεια από πίσω.
Ο Cash ήταν ένας βαθιά θρησκευόμενος άνθρωπος που τραγουδούσε για δολοφόνους. Ένας πλούσιος σταρ που αισθανόταν συγγένεια με τους φυλακισμένους. Ένας οικογενειάρχης που είχε καταστρέψει τον πρώτο του γάμο. Ένας άνθρωπος που μιλούσε διαρκώς για λύτρωση επειδή γνώριζε πολύ καλά τι σημαίνει να χρειάζεσαι συγχώρεση.
Από την παρακμή στο "Hurt": Η τελευταία πράξη ενός θρύλου
Στις δεκαετίες του '70 και του '80, ο Cash παρέμενε διάσημος, όμως η εμπορική του δύναμη σταδιακά μειωνόταν. Η country μουσική άλλαζε και κάποια στιγμή η βιομηχανία άρχισε να τον αντιμετωπίζει περισσότερο σαν μνημείο μιας άλλης εποχής παρά σαν ενεργό καλλιτέχνη.
Μέχρι που εμφανίστηκε ο Rick Rubin. Το 1994 κυκλοφόρησε το American Recordings και η ιδέα ήταν σχεδόν προκλητικά απλή. Nα αφαιρεθούν όλα. Ένας ηλικιωμένος Johnny Cash. Μία κιθάρα. Μία φωνή. Και καλά τραγούδια.
Στους δίσκους που ακολούθησαν, ο Cash άρχισε να ερμηνεύει δημιουργίες καλλιτεχνών που φαινομενικά βρίσκονταν έτη φωτός μακριά από την παραδοσιακή country. Nick Cave, Soundgarden, Depeche Mode, U2.
Όμως η διαφορά θα γινόταν με τους Nine Inch Nails. Όταν ηχογράφησε το "Hurt" του Trent Reznor, ο Cash ήταν ήδη ηλικιωμένος και σοβαρά επιβαρυμένος από προβλήματα υγείας. Στη φωνή του, όμως, το τραγούδι απέκτησε ένα εντελώς διαφορετικό βάρος. Δεν ακουγόταν πλέον σαν η εξομολόγηση ενός νέου ανθρώπου που αυτοκαταστρέφεται. Έμοιαζε με τον απολογισμό ενός ανθρώπου που κοιτούσε ολόκληρη τη ζωή του από το τέλος.
Το video clip έκανε την αίσθηση ακόμη ισχυρότερη. Ο ηλικιωμένος Cash εμφανίζεται απέναντι στις εικόνες του νεαρού εαυτού του, καθώς η δύναμη, η δόξα και ο μύθος μοιάζουν να καταρρέουν μπροστά στον χρόνο.
Στις 15 Μαΐου 2003 πέθανε η June Carter Cash. Ο Johnny την ακολούθησε λιγότερο από τέσσερις μήνες αργότερα. Πέθανε στις 12 Σεπτεμβρίου 2003 στο Nashville, σε ηλικία 71 ετών.
Θα ήταν εύκολο να τον θυμόμαστε ως τον cool τύπο με το μαύρο κοστούμι, τη βαθιά φωνή, τις ιστορίες για ναρκωτικά και τις συναυλίες στις φυλακές. Αλλά ο Johnny Cash ήταν πολύ μεγαλύτερος από αυτή την εικόνα.
Πέρασε τη ζωή του προσπαθώντας να συμφιλιώσει αντίθετες πλευρές του εαυτού του: την πίστη με την αμαρτία, τον σταρ με το παιδί που μάζευε βαμβάκι στο Αρκάνσας, τον άνθρωπο που υπερασπιζόταν τους αδύναμους με εκείνον που είχε πληγώσει ανθρώπους που τον αγαπούσαν.
Ίσως γι' αυτό η μουσική του δεν γέρασε ποτέ. Γιατί ο Johnny Cash δεν τραγουδούσε για τέλειους ανθρώπους. Τραγουδούσε για όλους εκείνους που είχαν κάνει λάθη, είχαν χάσει ανθρώπους, είχαν πέσει και προσπαθούσαν ακόμη να σηκωθούν.
Και κάθε φορά ξεκινούσε με τον ίδιο τρόπο. "Hello, I'm Johnny Cash".
