Γιατί στο Halloween βλέπουμε παντού κολοκύθες-ποιος είναι ο συμβολισμός

Αιώνες τώρα, η βραδιά της 31ης Οκτωβρίου μεταμορφώνεται όσο και οι μάσκες που τη χαρακτηρίζουν. Το Halloween που ξέρουμε σήμερα προέρχεται από μια αρχαία κελτική τελετή που λεγόταν Samhain. Στην παγωμένη, συννεφιασμένη Ευρώπη των συγκομιδών, το Samhain σήμαινε το τέλος του αγροτικού κύκλου και το ξεκίνημα ενός χειμώνα γεμάτου αβεβαιότητα. Ήταν, κυρίως, μια νύχτα κατά την οποία οι νεκροί περνούσαν στον κόσμο των ζωντανών. Μέσα σε αυτό το τελετουργικό σκοτάδι, ένα ταπεινό λαχανικό, το γογγύλι (ή αλλιώς ρέβα) μεταμορφώθηκε σε φάρο του μεταφυσικού. 

Για τους Κέλτες, το όριο μεταξύ ζωής και θανάτου γινόταν ασαφές κατά το Samhain. Τα πνεύματα περπατούσαν ανάμεσα στους ζωντανούς, και δεν ήταν όλα φιλικά. Για να οδηγήσουν τις καλές ψυχές, αλλά και να παραπλανήσουν τις κακές, σκάλιζαν απειλητικές μορφές πάνω σε γογγύλια, τα άδειαζαν από μέσα και έβαζαν μέσα ένα αναμμένο κάρβουνο. Αυτά τα πρωτόγονα φανάρια τοποθετούνταν στις εισόδους των σπιτιών ή κατά μήκος των δρόμων, φωτίζοντας το όριο μεταξύ δύο κόσμων.

iStock

Το γογγύλι, με τη σκληρή φλούδα και το ακανόνιστο σχήμα του, φαινόταν αρκετά απειλητικό, ενώ τα τρεμάμενα φώτα στην κελτική νύχτα εκτός από διακοσμητικά στολίδια, λειτουργούσαν ως φυλαχτά, εκδήλωση σεβασμού προς τους νεκρούς και προειδοποιήσεις για τους ζωντανούς.

Ο Jack ο Τσιγκούνης και η δημιουργία του Jack O'Lantern

Αιώνες μετά, ο μύθος απέκτησε όνομα και ταυτότητα. Στην Ιρλανδία, η ιστορία του Jack the Stingy άρχισε να διαδίδεται στους χωρικούς. Ο Jack ήταν υποτίθεται μέθυσος και απατεώνας που ξεγέλασε τον διάβολο πάνω από μία φορά. Όταν πέθανε, τον απέρριψαν παράδεισος και κόλαση. Καταδικασμένος σε αιώνια περιπλάνηση, ο διάβολος του πέταξε ένα κάρβουνο από την κόλαση για να φωτίζει το μονοπάτι του. Ο Jack το έβαλε μέσα σε ένα κούφιο γογγύλι, και από εκείνη τη στιγμή η ψυχή του περιπλανιέται στη γη σαν ένα τέτοιο φανάρι, το λεγόμενο Jack O'Lantern.

Έτσι, το φως που αναδυόταν μέσα από το γογγύλι κατέληξε να συμβολίζει την περιπλανώμενη ψυχή που έχει παγιδευτεί ανάμεσα σε δύο κόσμους. Μια φιγούρα που εκπροσωπούσε ταυτόχρονα την ανθρώπινη εξυπνάδα και τον πρωτόγονο φόβο του ανεξερεύνητου.

Ποιο είναι το πραγματικό νόημα του Halloween;

Η γιορτή αυτή συνεχίζει να διχάζει σχετικά με την προέλευσή της και το τι κρύβεται πίσω από κάθε αρχαίο έθιμο.

Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Ιρλανδία καταστράφηκε από έναν χωρίς προηγούμενο λιμό. Χιλιάδες οικογένειες μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, κουβαλώντας τα έθιμά τους, τις ιστορίες τους... και τον Jack. Τα γογγύλια όμως ήταν σπάνια στην Αμερική. Αυτό που υπήρχε άφθονο ήταν οι κολοκύθες: στρογγυλές, κούφιες, εύκολες στο σκάλισμα και στα καλύτερα τους κατά φθινοπωρινή τους περίοδο.

iStock

Η αλλαγή ήταν αυτόματη. Η κολοκύθα ταίριαξε άψογα στη νέα ήπειρο. Μεγαλύτερη, πιο ξεχωριστή, πιο εντυπωσιακή. Ήταν ο τέλειος καμβάς για την παράδοση του Jack O'Lantern. Έτσι, το παλιό κελτικό γογγύλι αντικαταστάθηκε από το πορτοκαλί σύμβολο του μοντέρνου Halloween.

Από τον θερισμό στο θέαμα

Τον 20ό αιώνα, το Jack O'Lantern κατέκλυσε τις Ηνωμένες Πολιτείες, αρχικά τις αγροτικές περιοχές, μετά τις αστικές. Οι παρελάσεις Halloween τη δεκαετία του 1920 καθιέρωσαν την παρουσία του· η TV τη δεκαετία του 1960 τη διόγκωσε. Με σόου όπως το It's the Great Pumpkin, Charlie Brown (1966), η κολοκύθα έπαψε να είναι σύμβολο του απόκρυφου και έγινε πιο οικεία, ένα μείγμα παιδικής αθωότητας και φθινοπωρινής νοσταλγίας, με τον σκοτεινλο χαρακτήρα της να επανέρχεται εξαιτίας των ταινιών τρόμου των '70s και '80s.

Η ισχύς του συμβόλου

Σήμερα, η κολοκύθα του Halloween έχει κατακλύσει τον πλανήτη. Βρίσκεται σε καφέ, βιτρίνες, video games και social media. Είναι ταυτόχρονα σύμβολο κατανάλωσης και ανάμνηση παγανιστικών καταβολών. Η λειτουργία της όμως είναι η ίδια με το Samhain, και δεν είναι άλλη από το να φωτίζει το σκοτάδι.

Πίσω από κάθε Jack O'Lantern υπάρχει η ιστορία ενός άντρα που αψήφησε τον διάβολο, ενός κάρβουνου που κλάπηκε από την κόλαση και μιας ανθρωπότητας που, για χιλιετίες, προσπαθεί να ελέγξει τους φόβους της με τελετουργικά.

Στον πυρήνα του πάντως, το Halloween γιορτάζει το γεγονός ότι συνεχίζουμε να ανάβουμε μια φλόγα μπροστά από τον θάνατο, με ό,τι συνεπάγεται αυτό.

Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για πολιτικές εξελίξεις, συνεντεύξεις διασήμων, συμβουλές για αντρική μόδα και συνταγές για φαγητό και πότο στο esquire.com.gr