Οι μυστικές υπηρεσίες της Ουκρανίας έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα πιο αποτελεσματικά όπλα του Κίεβου. Οι βομβιστικές επιθέσεις και οι μυστικές επιχειρήσεις που έχουν στοιχίσει τη ζωή σε υψηλόβαθμους Ρώσους στρατιωτικούς τα τελευταία χρόνια αποτελούν είναι αποτέλεσμα μιας δεκαετούς προσπάθειας, με την υποστήριξη της CIA, για την ανασυγκρότηση των ουκρανικών μυστικών υπηρεσιών μετά την κατάληψη της Κριμαίας από τη Ρωσία.
Μετά την εισβολή της Ρωσίας το 2014, η CIA συνεργάστηκε στενά με τις ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, βοηθώντας στη μεταρρύθμιση θεσμών που είχαν αποδυναμωθεί από τη διαφθορά, τη ρωσική διείσδυση και τη "σοβιετική" κληρονομιά. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η συνεργασία δημιούργησε υπηρεσίες πληροφοριών ικανές να διεξάγουν ολοένα και πιο εξελιγμένες επιχειρήσεις εναντίον της Μόσχας.
Σε αντίθεση με τα πακέτα στρατιωτικής βοήθειας, η συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών παρέμεινε σταθερή παράμετρος στις σχέσεις ΗΠΑ-Ουκρανίας.
Μεγάλο μέρος αυτής της συνεργασίας παραμένει απόρρητο. Ωστόσο, δημοσιεύματα των "New York Times", της "Washington Post" και άλλων ΜΜΕ έχουν φέρει στο φως πτυχές ενός 10ετούς εγχειρήματος που περιλαμβάνει την ανταλλαγή πληροφοριών και την ανάπτυξη εξειδικευμένων μονάδων ικανών να επιχειρούν βαθιά πίσω από τις γραμμές του εχθρού.
CIA και Ουκρανία: Η μυστική συνεργασία κατά της Ρωσίας
Η κατάληψη της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014 αποκάλυψε τις βαθιές αδυναμίες εντός των ουκρανικών υπηρεσιών ασφαλείας, ανάμεσά τους και η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας (SBU). Χρόνια διαφθοράς και ρωσικής επιρροής είχαν υπονομεύσει πολλούς θεσμούς.
Διαβάστε Επίσης
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Ουκρανία άρχισε να θέτει τα θεμέλια για μια σύγχρονη υπηρεσία πληροφοριών. Ο Βαλέρι Κοντρατιούκ διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, αρχικά στο πλαίσιο της SBU και στη συνέχεια ως επικεφαλής της HUR, της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών της Ουκρανίας, συμβάλλοντας στην διεύρυνση των δυνατοτήτων της Ουκρανίας όσον αφορά τον τομέα των πληροφοριών και στην εμβάθυνση της συνεργασίας με τη CIA.
Το 2015, η CIA συνέβαλε στη δημιουργία της Ε΄ Διεύθυνσης της SBU, μιας εξειδικευμένης μονάδας που συνδύαζε την αντικατασκοπεία με τις επιχειρήσεις ειδικού σκοπού. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του περιοδικού "The New Yorker", η μονάδα ανέπτυξε δίκτυα πρακτόρων εντός των κατεχόμενων εδαφών, διεξήγαγε επιχειρήσεις παρακολούθησης και πραγματοποίησε μερικές από τις πρώτες μυστικές ενέργειες της Ουκρανίας εναντίον των ρωσικών δυνάμεων.
Ο πρώην αξιωματικός επιχειρήσεων της CIA, Εντ Μπόγκαν, μου είπε ότι η συνεργασία πέτυχε εν μέρει επειδή οι Ουκρανοί αξιωματικοί κατανόησαν αμέσως τι διακυβευόταν. "Προσωπικότητες όπως ο επικεφαλής της SBU, Βαλεντίν Ναλιβαιτσένκο και ο Βαλέρι Κοντρατιούκ κατανόησαν τόσο την ευκαιρία όσο και την αναγκαιότητα της ενίσχυσης των δεσμών με την Ουάσινγκτον", είπε ο Μπόγκαν.
Αυτό που τον εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η αίσθηση του κατεπείγοντος. "Οι Ουκρανοί αντιμετώπισαν την πρόκληση με την ίδια αποφασιστικότητα που βίωσαν πολλοί Αμερικανοί μετά την 11η Σεπτεμβρίου", είπε ο Μπόγκαν. "Υπήρχε η συνειδητοποίηση ότι το διακύβευμα ήταν υπαρξιακό και πως η μόνη επιλογή ήταν να συνεχίσουν να προχωρούν".
Ο Ντάγκλας Ντέιβις, συνιδρυτής της Valoryx Group, εταιρείας συμβούλων στον τομέα της άμυνας, μου είπε ότι ηγέτες όπως ο Κοντρατιούκ είχαν κατανοήσει ότι η σύσφιξη των δεσμών με την Ουάσινγκτον θα απαιτούσε την υπέρβαση δεκαετιών δυσπιστίας που χρονολογούνται από τη σοβιετική εποχή. Σύμφωνα με τον Ντέιβις, οι Ουκρανοί εργάστηκαν υπομονετικά για να κερδίσουν την αξιοπιστία των Αμερικανών ομολόγων τους, αναγνωρίζοντας ότι η εμπιστοσύνη έπρεπε να κερδηθεί προτού αναπτυχθεί μια βαθύτερη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών.
Αυτή η νοοτροπία και η έμφαση στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης, σε συνδυασμό με τα χρόνια εκπαίδευσης, επιχειρησιακής εμπειρίας και θεσμικών μεταρρυθμίσεων, συνέβαλαν στη δημιουργία των θεμελίων για τις υπηρεσίες πληροφοριών στις οποίες θα βασιζόταν η Ουκρανία όταν η Ρωσία ξεκίνησε την πλήρη εισβολή της το 2022.
Η γενιά του Μπουντάνοφ
Μεταξύ των αξιωματικών που αναδείχθηκαν από αυτή την περίοδο ήταν ο μετέπειτα επικεφαλής της HUR, Κίριλ Μπουντάνοφ.
Η εφημερίδα "The Times" ανέφερε τον Φεβρουάριο του 2024 ότι ο Μπουντάνοφ υπηρέτησε στη Μονάδα 2245, μια ελίτ μονάδα στρατιωτικών πληροφοριών που συνεργαζόταν στενά με τη CIA μετά το 2015. Η μονάδα ειδικευόταν στην ανάκτηση ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού, συστημάτων επικοινωνιών και άλλου υλικού που μπορούσε να αναλυθεί τόσο από τις ουκρανικές όσο και από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από τον κατασχεθέντα ρωσικό εξοπλισμό παρείχαν πολύτιμες πληροφορίες για τις δυνατότητες της Μόσχας, συμβάλλοντας παράλληλα στην εμβάθυνση της συνεργασίας μεταξύ των ουκρανικών και αμερικανικών υπηρεσιών.
Αργότερα ο Μπουντάνοφ τραυματίστηκε, σε επιχειρήσεις εναντίον δυνάμεων που υποστηρίζονταν από τη Ρωσία στην ανατολική Ουκρανία, και έλαβε ιατρική περίθαλψη στο Εθνικό Στρατιωτικό Ιατρικό Κέντρο "Γουόλτερ Ριντ" στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στη συνέχεια ανέλαβε τη διεύθυνση της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών της Ουκρανίας.
Αξιωματικοί που εκπαιδεύτηκαν τα χρόνια μετά την κατάληψη της Κριμαίας βρίσκονται πλέον σε κορυφαίες θέσεις στις υπηρεσίες πληροφοριών και ασφάλειας της Ουκρανίας.
Πολλοί έχουν γίνει οι "αρχιτέκτονες" των ουκρανικών επιχειρήσεων στον τομέα πληροφοριών, καλλιεργώντας παράλληλα μια κουλτούρα ανταγωνισμού που έχει οδηγήσει στην καινοτομία υπηρεσίες όπως η HUR και η SBU.
Σύμφωνα με τον Ντμίτρο Ζμαΐλο, συνιδρυτή και αναπληρωτή επικεφαλής του Ουκρανικού Κέντρου Ασφάλειας και Συνεργασίας, αυτή η αντιπαλότητα έχει λειτουργήσει ως πλεονέκτημα και όχι ως αδυναμία του ουκρανικού μηχανισμού ασφάλειας.
"Ο ανταγωνισμός υπάρχει σε κάθε τομέα δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων των ουκρανικών υπηρεσιών ασφάλειας και των μονάδων πληροφοριών", μου είπε ο Ζμαΐλο. "Πρόκειται για μια απολύτως υγιή διαδικασία, όπου ο ανταγωνισμός σε παρακινεί να γίνεις καλύτερος και να επιτυγχάνεις αποτελέσματα. Δεν εμποδίζει, αλλά βελτιώνει την αποδοτικότητα."
Αυτή η αντιπαλότητα συνέβαλε στην υλοποίηση ορισμένων από τις πιο τολμηρές επιχειρήσεις της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένης της Επιχείρησης "Spiderweb" της SBU τον Ιούνιο του 2025. Μετά από 18 μήνες προετοιμασίας, Ουκρανοί πράκτορες φέρεται να εισήγαγαν λαθραία drones βαθιά στο εσωτερικό της Ρωσίας και εξαπέλυσαν συντονισμένες επιθέσεις εναντίον στρατηγικών βάσεων βομβαρδιστικών, επιδεικνύοντας δυνατότητες που θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς μετά την κατάληψη της Κριμαίας.
Η εμπιστοσύνη κερδίζεται
Καθώς οι ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών γίνονταν όλο και πιο ικανές, η εμπιστοσύνη των Αμερικανών στις δυνατότητές τους αυξανόταν.
"Οι συνεργασίες στον τομέα των πληροφοριών εξελίσσονται μέσω της αμοιβαιότητας", εξήγησε ο Μπόγκαν. "Όταν η μία πλευρά παρέχει σταθερά χρήσιμες πληροφορίες και αποδεικνύει την ικανότητά της, η άλλη πλευρά αισθάνεται πιο άνετα να μοιραστεί και αυτή πληροφορίες".
Για χρόνια, οι Ουκρανοί αξιωματικοί απέδειξαν και τα δύο. Καθώς η εμπιστοσύνη και η συνεργασία διευρύνθηκαν, το ίδιο συνέβη και με την προθυμία να μοιραστούν όλο και πιο ευαίσθητες πληροφορίες.
Οι ουκρανικές υπηρεσίες δεν ήταν απλώς αποδέκτες της αμερικανικής βοήθειας. Καθώς παρήγαγαν όλο και πιο πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τις στρατιωτικές και τις υπηρεσίες ασφαλείας της Ρωσίας, έγιναν σημαντικοί συνεργάτες από μόνοι τους, μετατρέποντας τη σχέση σε μια αμφίδρομη ανταλλαγή δυνατοτήτων και πληροφοριών.
"Τελικά, η σχέση γίνεται κάτι περισσότερο από συναλλακτική", είπε ο Μπόγκαν. "Γίνεται μετασχηματιστική".
Από τη συλλογή πληροφοριών στον οικονομικό πόλεμο
Ο αντίκτυπος της συνεργασίας έγινε όλο και πιο ορατός μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Μια έρευνα των "New York Times" τον Δεκέμβριο ανέφερε ότι αξιωματικοί της CIA και στρατιωτικοί αξιωματούχοι των ΗΠΑ είχαν βοηθήσει την Ουκρανία να βελτιώσει τις επιχειρήσεις της κατά του ενεργειακού τομέα της Ρωσίας.
Αντί να επιτίθενται αδιακρίτως σε διυλιστήρια, οι "εγκέφαλοι" αυτών των επιχειρήσεων φέρονται να επικεντρώθηκαν σε υποδομές που δύσκολα αντικαθίστανται. Σε μία περίπτωση, ένας εμπειρογνώμονας της CIA εντόπισε έναν κρίσιμο σύνδεσμο διυλιστηρίου, η καταστροφή του οποίου θα μπορούσε να θέσει την εγκατάσταση εκτός λειτουργίας για εβδομάδες.
Η ίδια λογική φέρεται να διέπει τις επιχειρήσεις της Ουκρανίας κατά του λεγόμενου "σκιώδους στόλου" της Ρωσίας, του δικτύου παλαιών πλοίων που χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή ρωσικού πετρελαίου, το οποίο υπόκειται σε κυρώσεις, σε όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με αξιωματούχους των ΗΠΑ και της Ουκρανίας που επικαλείται η εφημερίδα "The Times", η CIA εξουσιοδοτήθηκε να υποστηρίξει και αυτή την προσπάθεια.
Αυτές οι επιχειρήσεις δείχνουν πόσο έχει εξελιχθεί η σχέση ΗΠΑ - Ουκρανίας από το 2014. Αυτό που ξεκίνησε ως υποστήριξη σε επίπεδο πληροφοριών για επιχειρήσεις στο πεδίο της μάχης μετατράπηκε σε εργαλείο για την επιβολή κόστους στον ευρύτερο πολεμικό μηχανισμό της Ρωσίας.
Μια αμφίδρομη συνεργασία
Μετά τη δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο τον Φεβρουάριο του 2025, η Ουάσιγκτον ανέστειλε προσωρινά τη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών με το Κίεβο, προκαλώντας ανησυχίες για το μέλλον της αμερικανικής υποστήριξης.
Ωστόσο, οι "The Times" ανέφεραν ότι ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ υποστήριξε πως η CIA έπρεπε να διατηρήσει την παρουσία της εντός της Ουκρανίας, παρά τις πολιτικές διαφωνίες σχετικά με τη στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο. Σύμφωνα με πληροφορίες, η CIA διατήρησε προσωπικό στη χώρα και αύξησε τη χρηματοδότηση για διάφορα προγράμματα που σχετίζονται με την Ουκρανία.
Η απόφαση αυτή αποτύπωνε μια πραγματικότητα που συχνά παραβλέπεται στις συζητήσεις σχετικά με τη βοήθεια της Δύσης: η Ουκρανία προσφέρει αξία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως το έθεσε ο Μπόγκαν, "η Ουκρανία κατανοεί τη Ρωσία με τρόπο που οι δυτικές υπηρεσίες δεν μπορούν".
Η σχέση που δημιουργήθηκε μετά την Κριμαία δεν αφορούσε ποτέ τη βοήθεια που πρόσφερε μόνο η Ουάσιγκτον στο Κίεβο. Με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκε σε μια συνεργασία όπου κάθε πλευρά παρείχε κάτι που έλειπε από την άλλη: οι ΗΠΑ πρόσφεραν οικονομικούς πόρους και παγκόσμια εμβέλεια στο Ουκρανικό και το Κίεβο τη γνώση του για τη Ρωσία που δεν διαθέτει καμία δυτική υπηρεσία πληροφοριών.
"Διαθέτουμε μια μοναδική βάση δεδομένων για τον ρωσικό στρατό – λεπτομέρειες σχετικά με τον αριθμό των στρατιωτών, τις κινήσεις τους, ακόμα και το τι τρώνε οι στρατηγοί τους", μου είπε η Ολεξάντρα Ουστίνοβα, μέλος του ουκρανικού κοινοβουλίου. "Έτσι τους στοχεύουμε."
Με πληροφορίες του Forbes Greece
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
