Το ξυπνητήρι χτυπάει, αλλά ο οργανισμός σου μοιάζει να βρίσκεται σε άλλη ζώνη ώρας. Το βράδυ δεν νυστάζεις, το πρωί δυσκολεύεσαι να πάρεις μπρος και οι επιπλέον ώρες στο κρεβάτι δεν μεταφράζονται πάντα σε ξεκούραση. Μπορεί αυτή η απόσταση ανάμεσα στο πρόγραμμα της ημέρας και στους ρυθμούς του σώματος να συνδέεται με την κατάθλιψη; Μια αυστραλιανή έρευνα εξετάζει ακριβώς αυτό το ερώτημα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το βιολογικό μας ρολόι, ο εσωτερικός μηχανισμός που βοηθά τον οργανισμό να οργανώνει τον ύπνο και την εγρήγορση μέσα στο εικοσιτετράωρο. Οι επιστήμονες διερευνούν μια πιθανή υποκατηγορία κατάθλιψης που συνδέεται με διαταραχές αυτού του ρυθμού, χρησιμοποιώντας τον όρο "κιρκαδική κατάθλιψη". Πρόκειται για μια ερευνητική πρόταση, η οποία δεν έχει ακόμη καθιερωθεί ως επίσημη, ξεχωριστή διάγνωση.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The British Journal of Psychiatry, ανέλυσε δεδομένα από 11.380 ενήλικες στην Αυστραλία, κυρίως με σοβαρή, υποτροπιάζουσα ή επίμονη κατάθλιψη. Από αυτούς, οι 2.604 (περίπου το 23%) ανταποκρίνονταν στα κριτήρια που έθεσε η ερευνητική ομάδα. Το "σχεδόν ένας στους τέσσερις", επομένως, αφορά το συγκεκριμένο δείγμα και δεν σημαίνει ότι ένας στους τέσσερις ανθρώπους γενικά έχει αυτή τη μορφή κατάθλιψης.
Ποια ήταν αυτά τα κριτήρια; Η έντονη κούραση στο ξύπνημα, η προτίμηση στις βραδινές ώρες, το μετατοπισμένο προς αργότερα ωράριο ύπνου, η μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου κατά τα καταθλιπτικά επεισόδια, η εποχικότητα των συμπτωμάτων και το λεγόμενο "κοινωνικό jet lag". Το τελευταίο περιγράφει την απόκλιση ανάμεσα στις ώρες που κοιμόμαστε τις εργάσιμες ημέρες και εκείνες που ακολουθούμε όταν είμαστε ελεύθεροι από υποχρεώσεις. Για την ένταξη στην ομάδα απαιτούνταν τουλάχιστον τρία από τα έξι χαρακτηριστικά.
Η γενετική ανάλυση πρόσθεσε ακόμη ένα στοιχείο. Η συγκεκριμένη ομάδα εμφάνιζε υψηλότερους δείκτες γενετικής προδιάθεσης για καταστάσεις όπως το άγχος και η διπολική διαταραχή, καθώς και για ορισμένα χαρακτηριστικά και προβλήματα ύπνου. Αυτό δείχνει συσχετίσεις, όχι ότι κάθε άνθρωπος με αυτό το προφίλ θα εμφανίσει τις αντίστοιχες διαταραχές.
Υπάρχει, ωστόσο, απόσταση ανάμεσα σε ένα ενδιαφέρον εύρημα και σε μια νέα διάγνωση. Η έρευνα βασίστηκε σε αυτοαναφορές και δεν αποδεικνύει ότι η απορρύθμιση του βιολογικού ρολογιού προκαλεί κατάθλιψη. Ανεξάρτητοι ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι ορισμένα από αυτά τα χαρακτηριστικά είναι ήδη γνωστά σε άλλες περιγραφές της νόσου. Χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για να φανεί αν πρόκειται πράγματι για διακριτή υποκατηγορία και αν απαιτεί διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.
Το ενδιαφέρον της μελέτης βρίσκεται στην προοπτική να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί η κατάθλιψη δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Το να ξενυχτάς ή να δυσκολεύεσαι να σηκωθείς δεν αρκεί για να βάλεις μόνος σου μια ταμπέλα. Η σχέση ύπνου και διάθεσης, όμως, αξίζει προσοχή και κάτι περισσότερο από την εύκολη συμβουλή "πήγαινε νωρίτερα για ύπνο".
