Ο πλανήτης βρίσκεται υπό τεράστια πίεση, οι προοπτικές παραμένουν θολές, αλλά υπάρχει ακόμη περιθώριο να αλλάξουμε πορεία. Μία ακόμη προειδοποίηση για το μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο μέλλον της Γης έρχεται από την έκθεση Planetary Health Check, σύμφωνα με την οποία επτά από τα εννέα βασικά συστήματα που στηρίζουν τη ζωή στον πλανήτη έχουν ξεπεράσει τα όρια ασφαλείας, φτάνοντας σε επίπεδα που δεν έχουν καταγραφεί ποτέ ξανά.
Σε αντίθεση με γενικόλογες εκκλήσεις που συχνά θολώνουν τη συζήτηση, η ομάδα περισσότερων από 60 επιστημόνων εξηγεί με σαφήνεια ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι που πρέπει να αντιμετωπίσουμε, αν θέλουμε να αποκαταστήσουμε την εμπιστοσύνη μας στο μέλλον ενός πλανήτη που φιλοξενεί περισσότερους από 8,3 δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Ο πλανήτης χάνει τα περιθώριά του
Τα συμπεράσματα της μελέτης, που δημοσιεύτηκε από το Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK), δεν προκαλούν ιδιαίτερη έκπληξη, ειδικά μετά από μια χρονιά που σημαδεύτηκε από πλημμύρες, πυρκαγιές και αλλεπάλληλους καύσωνες πρωτοφανούς έντασης και έκτασης.
Για να κατανοήσουμε πλήρως την απειλή που αντιμετωπίζουμε, χρειάζεται πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς είναι η Planetary Boundaries Science, μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε το 2023 με στόχο να καλύψει κρίσιμα κενά στη γνώση μας γύρω από τα συστήματα που υποστηρίζουν τη ζωή στη Γη.
Διαβάστε Επίσης
Τα όρια για να σωθεί ο πλανήτης
Η συγκεκριμένη προσέγγιση βασίζεται στον καθορισμό εννέα πλανητικών ορίων, των οποίων οι τιμές πρέπει να παραμένουν μέσα σε συγκεκριμένα επίπεδα ώστε να μη διακυβεύεται η ασφάλεια της ανθρωπότητας και η ανθεκτικότητα του πλανήτη.
Στη λίστα περιλαμβάνονται η κλιματική αλλαγή και οι μεταβολές της θερμοκρασίας, η κατάσταση της βιόσφαιρας, οι αλλαγές στο γήινο σύστημα που προκαλούνται από ανθρώπινες δραστηριότητες όπως η γεωργία, οι μεταβολές στους υδάτινους πόρους, οι αλλαγές στις βιογεωχημικές ροές, η εισαγωγή νέων ρύπων και υλικών όπως τα μικροπλαστικά, καθώς και η οξίνιση των ωκεανών.
Όπως αναφέρθηκε, επτά από τα εννέα όρια έχουν ήδη ξεπεραστεί.
Αντίθετα, η καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος, δηλαδή η αποδυνάμωση του προστατευτικού στρώματος της Γης, και η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας από αερολύματα παραμένουν εντός των ορίων ασφαλείας και μάλιστα έχουν παρουσιάσει μικρές ενδείξεις βελτίωσης την τελευταία δεκαετία.
Από την άλλη πλευρά, την περασμένη χρονιά ξεπεράστηκε και το όριο που αφορά την οξίνιση των ωκεανών, με μείωση του pH στην επιφάνεια των θαλασσών και αύξηση της οξύτητας κατά 30%-40%.
"Η διάγνωση είναι ξεκάθαρη, επειδή η πίεση αυξάνεται σε κάθε πλανητικό όριο που βρίσκεται ήδη έξω από την ασφαλή ζώνη λειτουργίας. Αυτό σημαίνει ότι μεγαλώνει ο κίνδυνος για αλλαγές μεγάλης κλίμακας, μακράς διάρκειας και ενδεχομένως μη αναστρέψιμες, ενώ ταυτόχρονα τα περιθώριά μας για λάθη γίνονται όλο και μικρότερα", δήλωσε ο Μπόρις Σακσέφσκι, επιστήμονας του PIK και επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης.
Πώς μπορεί να αντιστραφεί η πορεία
Παρά τη σημερινή εξαιρετικά ανησυχητική κατάσταση, οι επιστήμονες επιμένουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να αλλάξουμε πορεία και να αποφύγουμε τα χειρότερα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι ωκεανοί, οι τυρφώνες και τα δάση, που θεωρούνται κρίσιμα στοιχεία για τη μείωση των εκπομπών και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας.
Ο στόχος αυτός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω των αλλαγών που προκαλούν τα ολοένα συχνότερα και πιο ακραία καιρικά φαινόμενα.
Παρότι η βλάστηση και τα εδάφη απορροφούν σημαντικό μέρος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η υποβάθμιση αυτών των ίδιων οικοσυστημάτων δημιουργεί πλέον ένα νέο πρόβλημα: συστήματα που άλλοτε λειτουργούσαν ως "δεξαμενές άνθρακα" κινδυνεύουν να μετατραπούν σε πηγές εκπομπών, όταν η ποσότητα CO₂ που απελευθερώνουν ξεπερνά εκείνη που μπορούν να απορροφήσουν.
"Δεν έχουμε την πολυτέλεια του χρόνου, αλλά έχουμε τη γνώση, τις δυνατότητες και τις λύσεις για να αλλάξουμε πορεία", εξήγησε ο Γιόχαν Ρόκστρεμ, διευθυντής του PIK και συν-συγγραφέας της έκθεσης.
"Η επιτάχυνση των ενεργειών ώστε να επιστρέψουμε σε ασφαλή επίπεδα σε όλα τα πλανητικά όρια είναι απαραίτητη για την προστασία της ζωής, των μέσων διαβίωσης και της προοπτικής μιας κοινής μελλοντικής ευημερίας".
Στο ίδιο πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μελέτη του University of Exeter και ομάδας του The Earthshot Prize, η οποία εντόπισε 51 λύσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν γρήγορες και ουσιαστικές αλλαγές μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων βρίσκονται η μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, η μεγαλύτερη χρήση καθαρής ενέργειας και η ενίσχυση της προστασίας των ωκεανών.
Πρόκειται για λύσεις γνωστές εδώ και καιρό. Το δύσκολο, όμως, παραμένει το ίδιο: να εφαρμοστούν σε αρκετά μεγάλη κλίμακα ώστε να κάνουν πραγματική διαφορά.
