Ένας στους δέκα άνδρες αντιμετωπίζει κατάθλιψη ή αγχώδη διαταραχή, όμως μόνο περίπου οι μισοί λαμβάνουν θεραπεία. Γιατί συμβαίνει αυτό; Παρά την πρόοδο που έχει γίνει γύρω από την ψυχική υγεία των ανδρών, το στίγμα που συνοδεύει την ανοιχτή συζήτηση για το θέμα εξακολουθεί να υπάρχει.
"Όλοι έχουμε μάθει να πιστεύουμε ότι πρέπει να είμαστε δυνατοί και ότι η κατάθλιψη δεν αποτελεί μέρος της εμπειρίας μας", λέει ο δρ. Νταν Ιοσιφέσκου, ψυχίατρος στο NYU Langone Health. "Ότι αν ήμασταν αρκετά σκληροί, δεν θα μας συνέβαινε κάτι τέτοιο".
Γιατί οι άνδρες με κατάθλιψη δεν δείχνουν λυπημένοι
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι άνδρες βιώνουν την κατάθλιψη ή το στρες λιγότερο έντονα από τις γυναίκες. Στην πραγματικότητα, παρότι άνδρες και γυναίκες μπορεί να παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα, όπως κόπωση και απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που κάποτε απολάμβαναν, υπάρχουν ορισμένες συμπεριφορές που εμφανίζονται συχνότερα στους άνδρες.
Για τον λόγο αυτό, επτά θεραπευτές ρωτήθηκαν ποιο θεωρούν το πιο αποκαλυπτικό σημάδι κατάθλιψης στους άνδρες. Και όλοι συμφώνησαν στην ίδια απάντηση.
Η ανδρική κατάθλιψη είναι ένα παράδοξο
Οι άνδρες που υποφέρουν από κατάθλιψη συχνά δεν δείχνουν λυπημένοι. Μπορεί να εμφανίζουν εσωτερικευμένα συμπτώματα, όπως θλίψη και έλλειψη ενέργειας, όμως είναι πιθανότερο να εκδηλώσουν και εξωτερικευμένες συμπεριφορές.
Η κατάθλιψη συχνά εκφράζεται μέσα από πράξεις προς τα έξω, σημειώνει ο δρ. Πίτερ Βέρνιγκ, κλινικός ψυχολόγος και αντιπρόεδρος υπηρεσιών ψυχικής υγείας στα Recovery Centers of America.
Διαβάστε Επίσης
Αυτό μπορεί να σημαίνει ξεσπάσματα θυμού, αυξημένη ευερεθιστότητα, μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ ή συμμετοχή σε δραστηριότητες που προσφέρουν έντονη αδρεναλίνη. Αυτές οι απώλειες ελέγχου μπορεί να είναι πολύ πιο έντονες από όσο θα δικαιολογούσε η περίσταση, είτε στρέφονται προς αγαπημένα πρόσωπα είτε προς αγνώστους, εξηγεί η κλινική κοινωνική λειτουργός Γουίτνεϊ Γουίλμπορν.
Υπάρχουν όμως και συμπεριφορές που με την πρώτη ματιά μπορεί να μη φαίνονται προβληματικές. Οι θεραπευτές χρησιμοποιούν έναν όρο για να περιγράψουν αυτές τις πιο κρυφές συμπεριφορές: φυγή από την πραγματικότητα.
"Οι άνδρες που υποφέρουν από κατάθλιψη μπορεί να καταφεύγουν σε συμπεριφορές οι οποίες, όταν γίνονται με μέτρο, είναι απολύτως ακίνδυνες, όπως τα video games, η παρακολούθηση αθλητικών αγώνων ή τα χόμπι. Όταν όμως φτάνουν στα άκρα, αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινότητά τους", εξηγεί η Γουίλμπορν.
"Αντί να απολαμβάνουν αυτές τις δραστηριότητες γι' αυτό που είναι, τις χρησιμοποιούν ως τρόπο για να αποφύγουν να αντιμετωπίσουν τον συναισθηματικό τους πόνο".
Οι άνδρες συχνά κρύβουν την κατάστασή τους πίσω από ένα είδος μάσκας, εξαιτίας του στίγματος που συνδέεται με τη θλίψη και την ανοιχτή έκφραση των συναισθημάτων, λέει ο δρ. Μάθιου Στρόμπελ, ιδρυτής και διευθυντής του Navesink Psychological Services.
Η κατάθλιψη συνδέεται παραδοσιακά με την εγκατάλειψη δραστηριοτήτων που κάποιος αγαπούσε. Ωστόσο, ο Στρόμπελ επισημαίνει ότι οι άνδρες είναι πιθανότερο να κάνουν το αντίθετο και να εντείνουν δραστηριότητες που πιστεύουν ότι θα τους κάνουν να αισθανθούν καλύτερα.
Έστω και προσωρινά, αυτές οι δραστηριότητες τους βοηθούν να αποφεύγουν όσα νιώθουν.
Ακόμη και η παραγωγικότητα, όπως οι πολλές ώρες στο γραφείο ή η υπερβολική παραμονή στο γυμναστήριο, μπορεί να λειτουργήσει ως καταφύγιο.
"Οι συμπεριφορές αποφυγής είναι πραγματικές, αλλά εγώ τις βλέπω λιγότερο ως μια προσπάθεια να "ξεφύγουν από τα συναισθήματα" και περισσότερο ως μια προσπάθεια να "παραμείνουν τόσο απασχολημένοι ώστε να μην τα αντιλαμβάνονται"", λέει η κλινική κοινωνική λειτουργός Λιν Ζακέρι.
Γιατί οι άνδρες διαγιγνώσκονται σπανιότερα;
Οι άνδρες διαγιγνώσκονται με κατάθλιψη περίπου με τη μισή συχνότητα σε σχέση με τις γυναίκες. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι γι' αυτό.
Το στίγμα και η αντίληψη της αρρενωπότητας
Η έκφραση ευαλωτότητας, το κλάμα και η συζήτηση για τα συναισθήματα θεωρούνται συχνά περισσότερο "γυναικείες" συμπεριφορές.
Η κοινωνικά αποδεκτή επιλογή για τους άνδρες είναι συνήθως να είναι αυτάρκεις και να αντιδρούν με τρόπους που θεωρούνται περισσότερο "ανδρικοί", λέει ο δρ. Άλεν Μάσρι, ψυχίατρος εξαρτήσεων και ιατρικός διευθυντής του All in Solutions.
Περιορισμένα διαγνωστικά εργαλεία και λανθασμένες διαγνώσεις
Μπορεί επίσης να χρειάζεται χρόνος μέχρι κάποιος να καταφέρει να κλείσει ραντεβού με έναν θεραπευτή.
Τα συμπτώματα που παρουσιάζουν οι άνδρες συχνά δεν ταιριάζουν με τη στερεοτυπική εικόνα της κατάθλιψης, με αποτέλεσμα οι εκκλήσεις τους για βοήθεια να παρερμηνεύονται ως προσωπικές αποτυχίες.
Ο δρ. Μάσρι επισημαίνει ότι πολλά εργαλεία αξιολόγησης είναι λιγότερο πιθανό να αναγνωρίσουν την κατάθλιψη στους άνδρες, ιδιαίτερα όταν εκείνοι παρουσιάζουν λιγότερη θλίψη και περισσότερη ευερεθιστότητα ή συμπεριφορές αποφυγής.
Το DSM-5, που θεωρείται ένα από τα βασικά εγχειρίδια της ψυχιατρικής, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη θλίψη και την ανηδονία ως κριτήρια για τη διάγνωση της κατάθλιψης.
Ως αποτέλεσμα, ο δρ. Μάσρι παρατηρεί ότι οι άνδρες που τελικά αποφασίζουν να ζητήσουν βοήθεια είναι πιθανότερο να καταλήξουν σε κάποιο κέντρο αντιμετώπισης εξαρτήσεων παρά σε μια κλινική ψυχικής υγείας.
Η αντίσταση απέναντι στη θεραπεία
Η Ζακέρι σημειώνει ότι οι περισσότεροι άνδρες που βλέπει στην πρακτική της και οι οποίοι αργότερα διαγιγνώσκονται με κατάθλιψη, δεν προσέρχονται με δική τους πρωτοβουλία.
Συνήθως έχουν δεχθεί κάποιο τελεσίγραφο στον γάμο τους ή αντιμετωπίζουν προβλήματα στη δουλειά που τους αναγκάζουν να αναζητήσουν θεραπεία. Μερικές φορές, όπως λέει, κατά βάθος εκτιμούν αυτή την ώθηση που οι ίδιοι δεν μπορούσαν να δώσουν στον εαυτό τους.
"Οι άνδρες δεν έρχονται και λένε "έχω κατάθλιψη". Λένε "είμαι εξαντλημένος", "δεν έχω καθόλου υπομονή" ή "τίποτα δεν μου δίνει χαρά πια". Στην αρχή θέλουν να "διορθωθούν", αλλά αργότερα ανακαλύπτουν ότι αυτό που πραγματικά αναζητούν είναι να τους καταλάβει κάποιος", λέει η Ζακέρι.
Πώς μπορείς να βοηθήσεις έναν άνδρα να μιλήσει για την κατάθλιψη
Αν ανησυχείς για έναν φίλο ή ένα αγαπημένο πρόσωπο, η καλύτερη προσέγγιση είναι να μιλήσεις ανοιχτά, αλλά χωρίς να τον φέρεις σε θέση άμυνας.
Αντί να αναφέρεις κάποια διάγνωση, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιήσεις συγκεκριμένες παρατηρήσεις και γεγονότα.
Για παράδειγμα:
- "Τελευταία δεν μοιάζεις με τον εαυτό σου".
- "Έχω παρατηρήσει ότι έχεις απομονωθεί πολύ και δεν κοιμάσαι καλά τελευταία".
- "Είσαι πραγματικά καλά; Τι σκέφτεσαι;"
- "Παρατήρησα ότι σταμάτησες να πηγαίνεις για γκολφ τις Κυριακές".
- "Δεν μπήκες φέτος στην παρέα μας στο Fantasy League. Είσαι καλά;"
"Άνοιξε την πόρτα, αλλά μην τον κρίνεις", εξηγεί η Ζακέρι. Καλό είναι να αποφεύγεται η γλώσσα που προκαλεί ενοχές ή ντροπή, καθώς αυτό μπορεί να ενισχύσει την εσωτερική του πεποίθηση ότι "δεν αξίζω".
Σημαντικές είναι επίσης οι μικρές κινήσεις που κάνουν την επικοινωνία ευκολότερη.
"Το να ζητήσει κάποιος βοήθεια ή υποστήριξη μπορεί να είναι άβολο, ιδιαίτερα για ανθρώπους που βλέπουν τον εαυτό τους ως εκείνον που λύνει προβλήματα, φροντίζει τους άλλους ή τους στηρίζει", λέει η δρ. Κόρτνεϊ Κάντρελ, κλινική ψυχολόγος στο Harbor Counseling & Consulting.
"Πώς μπορεί κάποιος που θεωρεί τον εαυτό του δυνατό και αφοσιωμένο στο να βοηθά τους άλλους να δεχτεί ή να ζητήσει ο ίδιος βοήθεια;"
Η Γουίλμπορν επισημαίνει ότι τέτοιες συζητήσεις μπορεί να γίνουν πιο εύκολες κατά τη διάρκεια μιας βόλτας ή κάποιας κοινής δραστηριότητας, αντί για μια επίσημη συζήτηση πρόσωπο με πρόσωπο που θυμίζει παρέμβαση.
Η αναζήτηση μιας ομάδας υποστήριξης, ιδιαίτερα μαζί με άλλους άνδρες, μπορεί επίσης να τους βοηθήσει να αισθανθούν πιο άνετα ώστε να μιλήσουν για τις συναισθηματικές τους δυσκολίες.
Αν ένας δικός σου άνθρωπος είναι πρόθυμος να ξεκινήσει θεραπεία, ο δρ. Μάσρι επισημαίνει ότι μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά το να τον βοηθήσεις να βρει έναν θεραπευτή, να τον συνοδεύσεις στα ραντεβού ή απλώς να δείξεις ενδιαφέρον για το πώς αισθάνθηκε μετά τη συνεδρία.
Για όσους παραμένουν διστακτικοί, η Κάντρελ χρησιμοποιεί μια απλή αναλογία για να υπενθυμίσει ότι η ψυχική υγεία είναι εξίσου σημαντική με τη σωματική:
"Αν κάποιος σπάσει το χέρι του, συνήθως δεν προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του να μην πάει στον γιατρό λέγοντας "δεν είναι και τόσο σοβαρό, θα περάσει" ή "υπάρχουν άνθρωποι που βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση". Γιατί να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά την κατάθλιψη;"
