Στο ανέμελο και ευημερούν δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα, μία από τις μικρές απολαύσεις του θεατή ήταν να παρατηρεί χαρακτήρες σε ταινίες και σειρές, ή μάλλον τηλεοπτικές σειρές όπως τις έλεγαν τότε, να ζουν σε σπίτια που στην πραγματική ζωή δεν θα μπορούσαν ποτέ να πληρώσουν.
Άφραγκοι ζωγράφοι ζούσαν μποέμικα σε επιβλητικά βιομηχανικά lofts. Τριαντάρηδες χωρίς λεφτά μπλέκονταν σε παρεξηγήσεις στα πλατύσκαλα εντυπωσιακών brownstones στο Greenwich Village. Ιταλοί δανδήδες με κάπως γραφικά επαγγέλματα, ανθοπώλες, συντηρητές έργων τέχνης ή κάτι σχετικό με βιβλία, προσπαθούσαν να ξεπεράσουν άλλη μία ερωτική απογοήτευση κοιτάζοντας το Κολοσσαίο από τεράστιες βεράντες.
Γιατί τα σπίτια γίνεται όλο και πιο απρόσιτο
Ο θεατής παρατηρούσε αυτή την απόσταση από τον καναπέ του, στο δικό του σαλόνι, και την αντιμετώπιζε σαν μια σχεδόν ευχάριστη, φιλόδοξη ασυνέπεια.
Τα πράγματα έχουν αλλάξει αρκετά από την εποχή των millennials και αυτό που κάποτε έμοιαζε παραμυθένιο σήμερα μπορεί να γίνει εκνευριστικό. Προσπαθείς να συγκεντρωθείς στην πλοκή, αλλά το μυαλό σου έχει κολλήσει στο τρίτο υπνοδωμάτιο και στον διάδρομο με την ξύλινη επένδυση.
Από την τηλεόραση του σαλονιού, το οποίο συνήθως δεν σου ανήκει ή, στην καλύτερη περίπτωση, το απέκτησες χάρη σε διαγενεακή οικονομική βοήθεια, δηλαδή κάποια κληρονομιά από τους γονείς σου, το βλέμμα μεταφέρεται στην οθόνη του κινητού και σε κάποια ιστοσελίδα ακινήτων που εξαφανίζει και τα τελευταία ίχνη της αναστολής δυσπιστίας.
Διαβάστε Επίσης
Το ίδιο αίσθημα αποξένωσης εμφανίζεται κάθε φορά που, με τη γνωστή περιοδικότητα και τον ίδιο σοβαρό αλλά έκπληκτο τόνο, τα μέσα ενημέρωσης αρχίζουν ξανά να μιλούν για μια "στεγαστική κρίση", σαν η αδυναμία να βρεις ένα αξιοπρεπές σπίτι με έναν φυσιολογικό μισθό, τουλάχιστον στις μεγάλες πόλεις, να είναι κάποιο καινούργιο πρόβλημα και όχι μια καθημερινή οικονομική και ψυχολογική καταδίκη που έχει στείλει δύο ή τρεις γενιές σε θεραπεία, μέσω εφαρμογών φυσικά, για να κοστίζει λιγότερο.
Στεγαστική κρίση: Από την Ισπανία στις εξώσεις της Ιταλίας
Το γεγονός ότι η έξωση μιας 87χρονης γυναίκας οδήγησε σε πολιτική κρίση στην Ισπανία και άνοιξε συζήτηση σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι θετικό, αλλά ταυτόχρονα αποκαλυπτικό για τις γεροντοκρατικές τάσεις της κοινωνίας μας.
Η La Repubblica έγραψε ότι χρειάστηκε η υπόθεση της Μαρίκαρμεν για να "ανακαλύψει ακόμη και η Ιταλία τους εκατό χιλιάδες ανθρώπους που κινδυνεύουν με έξωση". Πάντα στην ώρα μας.
Οι αριθμοί και οι συνεντεύξεις με ειδικούς απλώς επιβεβαιώνουν μια κατάσταση που είναι ήδη γνωστή. Τα ιστορικά κέντρα των μεγάλων πόλεων αδειάζουν από μόνιμους κατοίκους και γίνονται απρόσιτα εξαιτίας της τουριστικής εκμετάλλευσης, τα ενοίκια καταναλώνουν σχεδόν το μισό ενός μισθού και κάθε χρόνο καταγράφονται περισσότερες από 40.000 αποφάσεις έξωσης στην Ιταλία, με περίπου τα τρία τέταρτα να σχετίζονται με αδυναμία πληρωμής.
Από τον Ένγκελς στη Μάργκαρετ Θάτσερ
Από πότε η κατοικία σταμάτησε να θεωρείται δικαίωμα και μετατράπηκε σε εμπόρευμα;
Η ερώτηση δεν είναι τόσο ιδεολογικά φορτισμένη από αριστερή σκοπιά όσο μπορεί να ακούγεται.
Στο έργο του Το Ζήτημα της Κατοικίας, ο Φρίντριχ Ένγκελς αμφισβητούσε την ιδέα ότι η ιδιοκτησία ενός σπιτιού θα μπορούσε να λύσει το κοινωνικό ζήτημα. Φοβόταν ότι αν οι εργαζόμενοι δεθούν μόνιμα με έναν τόπο, θα περιοριστεί η ελευθερία μετακίνησής τους και επομένως η διαπραγματευτική τους δύναμη.
Έναν αιώνα αργότερα, όμως, η Μάργκαρετ Θάτσερ διακήρυττε θριαμβευτικά: "Τούβλο με τούβλο, μήνα με τον μήνα, όσο η ιδιοκτησία κατοικίας εξαπλώνεται, τόσο η ελευθερία ριζώνει στη Βρετανία".
Επιστρέφοντας στο σήμερα, η Σάρα Γκέινσφορθ στο Homeless Italy ανέλυσε με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο την επίδραση που είχαν οι δημόσιες πολιτικές σε αυτή τη μεταμόρφωση. Η υποχώρηση των πολιτικών κοινωνικής κατοικίας, η εργασιακή ανασφάλεια, η χρηματιστικοποίηση της στέγης και η υπεροχή του εισοδήματος από ενοίκια έναντι του εισοδήματος από εργασία συνέβαλαν καθοριστικά.
Με απλά λόγια, σήμερα το να κάνεις μια γειτονιά πιο ελκυστική σχεδόν πάντα σημαίνει ότι την κάνεις ταυτόχρονα λιγότερο κατοικήσιμη.
Η στεγαστική και η κλιματική κρίση έχουν κάτι κοινό
Η "στεγαστική κρίση" λειτουργεί έτσι σαν μια μικρογραφία της κλιματικής κρίσης, η οποία άλλωστε αφορά, με μια ευρύτερη έννοια, την ίδια την ιδέα του "σπιτιού".
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι και οι δύο παρουσιάζονται μέσα από την ίδια υποκριτική λογική της έκτακτης ανάγκης.
Γνωρίζουμε ότι συγκεκριμένες οικονομικές δυναμικές υπονομεύουν τη δυνατότητα των ανθρώπων να στεγαστούν και να ζήσουν αξιοπρεπώς. Μας αρέσει να διαμαρτυρόμαστε δημόσια γι' αυτές, όμως το πραγματικό αντισυμβατικό άλμα που θα χρειαζόταν για να τις αντιμετωπίσουμε μας φοβίζει περισσότερο ακόμη και από το ίδιο το πρόβλημα.
Είναι ένα κλασικό παράδειγμα αυτού που ο Πέτερ Σλότερνταϊκ αποκαλεί "φωτισμένη ψευδή συνείδηση". Η γνώση του προβλήματος και η ηχηρή καταγγελία του μπορούν να συνυπάρχουν άνετα με τη συνέχιση των πρακτικών που το προκαλούν.
Κάνουμε πως δεν βλέπουμε την προφανή αντίφαση ανάμεσα στην επιθυμία μας να μπορούν τα παιδιά μας να αγοράσουν κάποτε ένα σπίτι και στην ταυτόχρονη επιθυμία η αξία του δικού μας σπιτιού να συνεχίσει να ανεβαίνει.
Και στο μεταξύ, όταν ανοίγουμε την τηλεόραση και βλέπουμε έναν απλό υπάλληλο να ζει σε ένα τριάρι σε σχετικά κεντρική περιοχή, με μικρό μπαλκόνι, καταλήγουμε αμέσως στο συμπέρασμα ότι μάλλον βλέπουμε επιστημονική φαντασία.
