Το μυαλό του πρωταθλητή και όσα μπορούμε να "κλέψουμε" από αυτό

Υπάρχει μια στιγμή στον αθλητισμό που η φυσική κατάσταση, η τεχνική και το ταλέντο μοιάζουν να μην αρκούν. Είναι το τελευταίο λεπτό ενός κρίσιμου αγώνα, το πέμπτο σετ ενός εξαντλητικού παιχνιδιού τένις ή τα τελευταία χιλιόμετρα ενός Μαραθωνίου. Εκεί που το σώμα έχει κουραστεί, η πίεση μεγαλώνει και το μυαλό αρχίζει να αμφιβάλλει. Τι είναι, όμως, αυτό που επιτρέπει σε ορισμένους αθλητές να παραμένουν συγκεντρωμένοι όταν όλα γύρω τους μοιάζουν να καταρρέουν;

Η απάντηση βρίσκεται, σε σημαντικό βαθμό, στην ψυχική ανθεκτικότητα. Μια ικανότητα που συχνά αποδίδουμε αποκλειστικά στους μεγάλους πρωταθλητές, θεωρώντας πως κάποιοι άνθρωποι γεννιούνται με πιο δυνατό μυαλό από άλλους. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι αρκετά πιο ενδιαφέρουσα.

Η αθλητική ψυχολογία έχει δείξει ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι απαραίτητα ένα σταθερό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Μπορεί να αναπτυχθεί μέσα από την εμπειρία, την κατάλληλη προετοιμασία και συγκεκριμένες ψυχολογικές τεχνικές. Και το σημαντικότερο; Αυτές οι πρακτικές δεν αφορούν αποκλειστικά όσους κυνηγούν μετάλλια και τρόπαια.

Το πρώτο βήμα είναι να μάθεις να διαχειρίζεσαι την πίεση

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε όταν σκεφτόμαστε τους κορυφαίους αθλητές είναι ότι τους φανταζόμαστε χωρίς φόβο και άγχος. Στην πραγματικότητα, η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει απουσία αρνητικών συναισθημάτων, αλλά ικανότητα διαχείρισής τους.

Ένας μπασκετμπολίστας μπορεί να αισθάνεται τεράστια πίεση πριν από μια καθοριστική βολή. Ένας τενίστας μπορεί να εκνευριστεί έπειτα από ένα εύκολο λάθος. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς θα αντιδράσουν και πόσο γρήγορα θα επιστρέψουν στην επόμενη προσπάθεια.

Σε αυτό το σημείο αποκτούν σημασία τεχνικές όπως η ενσυνειδητότητα, γνωστή ως mindfulness. Αντί ο αθλητής να εγκλωβίζεται στο προηγούμενο λάθος ή να ανησυχεί για το αποτέλεσμα, μαθαίνει να επαναφέρει την προσοχή του σε όσα συμβαίνουν εκείνη τη στιγμή.

Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν συνδέσει τέτοιες παρεμβάσεις με μείωση του άγχους και του στρες σε αθλητές υψηλού επιπέδου, αν και τα αποτελέσματα διαφέρουν και απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Ο τρόπος που μιλάς στον εαυτό σου έχει σημασία

Σκέψου έναν δρομέα που πλησιάζει στο τέλος μιας απαιτητικής διαδρομής. Τα πόδια βαραίνουν, η αναπνοή δυσκολεύει και η σκέψη ότι δεν θα τα καταφέρει αρχίζει να κυριαρχεί. Εδώ εμφανίζεται μια ακόμη τεχνική της αθλητικής ψυχολογίας, το λεγόμενο self-talk, δηλαδή ο εσωτερικός διάλογος.

Οι αθλητές μπορούν να χρησιμοποιούν σύντομες, συγκεκριμένες φράσεις για να διατηρούν τη συγκέντρωσή τους και να οργανώνουν την προσπάθειά τους. Αντί να σκέφτονται διαρκώς πόσο δύσκολη είναι η κατάσταση, στρέφουν την προσοχή τους σε μια επόμενη, εφικτή ενέργεια. Για παράδειγμα, ένας δρομέας μπορεί να επικεντρωθεί στη διατήρηση του ρυθμού του, ενώ ένας ποδοσφαιριστής στην επόμενη σωστή πάσα.

Δεν πρόκειται για μαγικές λέξεις που εξαφανίζουν την κούραση. Πρόκειται για μια πρακτική που μπορεί να περιορίσει την επίδραση των αρνητικών σκέψεων και να βοηθήσει στη διατήρηση της προσοχής.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και εκτός γηπέδου. Πριν από μια σημαντική επαγγελματική παρουσίαση, μια δύσκολη συζήτηση ή μια απαιτητική εξέταση, ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε νοητικά την πρόκληση μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά μας.

Η δύναμη της νοερής προετοιμασίας

Οι αθλητές δεν προπονούνται μόνο όταν βρίσκονται στο γήπεδο ή στο γυμναστήριο. Ένα μέρος της προετοιμασίας τους μπορεί να πραγματοποιείται και μέσα στο μυαλό τους. Η τεχνική του οραματισμού, γνωστή ως visualization ή mental imagery, περιλαμβάνει τη νοερή αναπαράσταση μιας κίνησης ή μιας αγωνιστικής κατάστασης.

Ένας τενίστας μπορεί να φανταστεί την εκτέλεση ενός σερβίς. Ένας ποδοσφαιριστής την εκτέλεση ενός πέναλτι. Ένας αθλητής στίβου την εκκίνηση και τα πρώτα μέτρα της κούρσας του. Η συγκεκριμένη διαδικασία μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στη φυσική προπόνηση, βοηθώντας τον αθλητή να εξοικειωθεί με διαφορετικά σενάρια και να προετοιμαστεί για απαιτητικές στιγμές.

Ωστόσο, δεν αποτελεί εγγύηση καλύτερης απόδοσης. Πρόσφατες επιστημονικές ανασκοπήσεις επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα εξαρτώνται από τον τρόπο εφαρμογής της τεχνικής, το άθλημα και τις ανάγκες κάθε αθλητή.

Η πραγματική ανθεκτικότητα φαίνεται μετά την αποτυχία

Ίσως το σημαντικότερο μάθημα που μπορούμε να πάρουμε από τον αθλητισμό να μην αφορά τις νίκες, αλλά τις ήττες.

Κανένας πρωταθλητής δεν έχει χτίσει την καριέρα του χωρίς απογοητεύσεις, τραυματισμούς ή περιόδους αμφισβήτησης. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι να αποφεύγει κανείς αυτές τις εμπειρίες, αλλά να βρίσκει τρόπους να προσαρμόζεται και να συνεχίζει. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πιέζει τον εαυτό του ανεξάρτητα από τις συνέπειες. Η ξεκούραση, η αναγνώριση των προσωπικών ορίων και η αναζήτηση βοήθειας όταν χρειάζεται αποτελούν επίσης μέρος μιας υγιούς αντιμετώπισης των δυσκολιών. Η ψυχική ανθεκτικότητα, άλλωστε, δεν ταυτίζεται με την εξάντληση ή την υποχρέωση να δείχνουμε διαρκώς δυνατοί.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη σύνδεση του πρωταθλητισμού με την καθημερινή ζωή. Δεν χρειάζεται να αγωνίζεσαι σε έναν τελικό Champions League ή να διεκδικείς ένα χρυσό Ολυμπιακό μετάλλιο για να βρεθείς αντιμέτωπος με την πίεση.

Μια επαγγελματική αποτυχία, μια προσωπική δυσκολία ή ένας στόχος που μοιάζει μακρινός μπορούν να δοκιμάσουν την ψυχική μας αντοχή. Οι πρακτικές της αθλητικής ψυχολογίας δεν υπόσχονται ότι θα εξαφανίσουν τα εμπόδια. Μπορούν, όμως, να μας βοηθήσουν να τα αντιμετωπίζουμε πιο αποτελεσματικά.

Γιατί τελικά, το δυνατό μυαλό δεν είναι εκείνο που δεν λυγίζει ποτέ. Είναι εκείνο που μαθαίνει πώς να συνεχίζει, ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο.

Με πληροφορίες από New York Times