Ξεκινάς την προπόνηση με το μυαλό γεμάτο δουλειές, εκκρεμότητες και μια συζήτηση που συνεχίζεις να κάνεις μέσα σου. Όταν τελειώνεις, τα προβλήματα παραμένουν, αλλά ενδέχεται να τα αντιμετωπίζεις με λιγότερη ένταση. Αυτή η αλλαγή δεν εξηγείται μόνο από την ικανοποίηση ότι πήγες επιτέλους στο γυμναστήριο. Η σωματική δραστηριότητα επηρεάζει βιολογικές διεργασίες που συνδέονται με τη διάθεση, την προσοχή και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Οι αλλαγές αυτές δεν είναι ίδιες για όλους, ούτε κάθε προπόνηση συνοδεύεται από ευφορία. Η ένταση, η διάρκεια, η φυσική κατάσταση και οι ατομικές διαφορές επηρεάζουν την απόκριση. Παρ’ όλα αυτά, η σχέση ανάμεσα στην κίνηση και στο μυαλό δίνει έναν επιπλέον λόγο να γυμνάζεσαι, ακόμη κι όταν ο καθρέφτης δεν δείχνει κάποια διαφορά.
Διαβάστε Επίσης
Δεν είναι απλώς "οι ορμόνες της χαράς"
Η συνηθισμένη εξήγηση για την καλή διάθεση μετά την άσκηση είναι οι ενδορφίνες. Η εικόνα, όμως, είναι πιο σύνθετη. Τα ενδογενή οπιοειδή συμμετέχουν στη ρύθμιση του πόνου, ενώ σημαντικό ενδιαφέρον συγκεντρώνουν τα ενδοκανναβινοειδή, δηλαδή ουσίες που παράγει φυσικά ο οργανισμός και οι οποίες φαίνεται να συμβάλλουν στην αίσθηση ηρεμίας και ευφορίας που ορισμένοι βιώνουν μετά το τρέξιμο.
Σε αντίθεση με τις ενδορφίνες που κυκλοφορούν στο αίμα, τα ενδοκανναβινοειδή μπορούν να περάσουν ευκολότερα τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, το σύστημα που ελέγχει ποιές ουσίες φτάνουν από την κυκλοφορία στον εγκέφαλο. Αυτό τα καθιστά βασικούς υποψηφίους για την εξήγηση του περίφημου "runner's high".
Στην ευρύτερη εικόνα εμπλέκονται επίσης συστήματα νευροδιαβιβαστών, δηλαδή χημικών αγγελιοφόρων μεταξύ των νευρικών κυττάρων. Η ντοπαμίνη συνδέεται με το κίνητρο, την ανταμοιβή και τον έλεγχο της κίνησης, η σεροτονίνη με τη διάθεση, τον ύπνο και την όρεξη, ενώ η νοραδρεναλίνη με την εγρήγορση και την αντίδραση στο στρες.
Δεν μπορούμε, ωστόσο, να περιγράψουμε κάθε προπόνηση ως μια προβλέψιμη "έκρηξη" αυτών των ουσιών. Η άμεση μέτρησή τους στον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι δύσκολη και σημαντικό μέρος των στοιχείων για τους επιμέρους μηχανισμούς προέρχεται από μελέτες σε ζώα.
Η πρωτεΐνη που ενδιαφέρει τους ερευνητές
Ένα ακόμη κομμάτι της έρευνας αφορά τον εγκεφαλικό νευροτροφικό παράγοντα, γνωστό ως BDNF. Πρόκειται για πρωτεΐνη που υποστηρίζει την επιβίωση και τη λειτουργία των νευρώνων, καθώς και την προσαρμογή των συνδέσεών τους. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη μάθηση και τη μνήμη, μεταξύ άλλων λόγω της δράσης της στον ιππόκαμπο.
Η άσκηση μπορεί να αυξήσει προσωρινά τον BDNF που μετριέται στο αίμα. Μια τέτοια μέτρηση, όμως, δεν αποκαλύπτει με ακρίβεια τι συμβαίνει σε κάθε περιοχή του εγκεφάλου. Είναι ένα χρήσιμο ερευνητικό στοιχείο, όχι απόδειξη ότι μια συγκεκριμένη προπόνηση σε έκανε αυτομάτως πιο έξυπνο.
Η λεγόμενη νευροπλαστικότητα περιγράφει την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζει τη λειτουργία και τις συνδέσεις του μέσα από την εμπειρία. Όταν μαθαίνεις μια νέα κίνηση ή βελτιώνεις τον συντονισμό σου, το νευρικό σύστημα εξασκείται μαζί με τους μυς. Η σωματική δραστηριότητα φαίνεται να υποστηρίζει αυτές τις προσαρμογές, αν και οι ακριβείς μηχανισμοί εξακολουθούν να μελετώνται.
Η συνέπεια μετρά περισσότερο από μια εντυπωσιακή προπόνηση
Τα πιθανά οφέλη δεν περιορίζονται στο τρέξιμο. Τόσο η αερόβια άσκηση όσο και η προπόνηση αντιστάσεων έχουν δείξει οφέλη σε γνωστικές λειτουργίες. Στη σχέση συμμετέχουν επίσης η καρδιαγγειακή υγεία, η αιμάτωση, ο ύπνος και η μεταβολική λειτουργία. Πρόκειται για πολλές αλληλεπιδράσεις, όχι για έναν μεμονωμένο "διακόπτη" στον εγκέφαλο.
Η τακτική κίνηση μπορεί να βοηθήσει την ψυχική ευεξία και ορισμένες πλευρές της σκέψης, αλλά δεν εγγυάται προστασία από νευρολογικές παθήσεις ούτε αντικαθιστά την απαραίτητη θεραπεία.
Για την καθημερινότητά σου, αυτό που προκύπτει είναι να βρεις μια δραστηριότητα που θέλεις να επαναλαμβάνεις. Η προπόνηση αξίζει και τις ημέρες που δεν σηκώνεις περισσότερα κιλά ή δεν τρέχεις γρηγορότερα. Η πρόοδος δεν αποτυπώνεται πάντα στην επίδοση ή στην εμφάνισή σου.
