Μπορεί ο άνθρωπος να σκεφτεί λογικά χωρίς τη βοήθεια της γλώσσας; Για αιώνες, φιλόσοφοι και επιστήμονες αντιμετώπιζαν τις λέξεις ως το βασικό "εργαλείο" της ανθρώπινης σκέψης. Μια νέα μελέτη του MIT υποστηρίζει, όμως, ότι ο εγκέφαλος μπορεί να φτάσει σε σύνθετα συμπεράσματα ακόμη και όταν η ικανότητα κατανόησης και παραγωγής λόγου έχει υποστεί σοβαρή βλάβη.
Η έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS, εξέτασε μεταξύ άλλων δύο ανθρώπους που είχαν εμφανίσει σοβαρή αφασία έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο. Η αφασία επηρεάζει την επικοινωνία και μπορεί να δυσκολεύει την ομιλία, την κατανόηση, την ανάγνωση ή τη γραφή. Δεν ισοδυναμεί, ωστόσο, απαραίτητα με απώλεια της νοημοσύνης. Και τα νέα ευρήματα έρχονται να το υπογραμμίσουν με εντυπωσιακό τρόπο.
Διαβάστε Επίσης
Οι ερευνητές έπρεπε αρχικά να απομακρύνουν τη γλώσσα από την ίδια τη διαδικασία της εξέτασης. Αντί για ερωτήσεις που απαιτούσαν ανάγνωση και λεκτικές απαντήσεις, δημιούργησαν παιχνίδια λογικής με αριθμούς και γεωμετρικά σχήματα.
Σε μία δοκιμασία, οι συμμετέχοντες έβλεπαν δύο σειρές αριθμών και καλούνταν να ανακαλύψουν τον κρυφό κανόνα που μετέτρεπε τη μία στην άλλη. Ο κανόνας μπορούσε, για παράδειγμα, να αντιστρέφει τη σειρά των ψηφίων ή να αφαιρεί τους αριθμούς που ξεπερνούσαν μια συγκεκριμένη τιμή. Αφού τον εντόπιζαν, έπρεπε να τον εφαρμόσουν σε νέα παραδείγματα. Σε ένα δεύτερο τεστ, παρατηρούσαν μοτίβα από σχήματα και επέλεγαν εκείνο που συμπλήρωνε σωστά την εικόνα.
Παρά τις σοβαρές γλωσσικές δυσκολίες τους, οι δύο ασθενείς κατάφεραν να λύσουν τους γρίφους με επιδόσεις αντίστοιχες της ομάδας ελέγχου. Μπορεί να μην ήταν εύκολο να περιγράψουν με λέξεις πώς έφτασαν στην απάντηση, μπορούσαν όμως να παρουσιάσουν τον κανόνα χρησιμοποιώντας χειρονομίες ή ένα απλό σχέδιο.
Η ερευνητική ομάδα μελέτησε επίσης τον εγκέφαλο υγιών ενηλίκων με λειτουργική μαγνητική τομογραφία, την ώρα που εκείνοι έλυναν παρόμοια προβλήματα. Οι εξετάσεις έδειξαν ότι το δίκτυο που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για την επεξεργασία της γλώσσας δεν ενεργοποιούνταν ούτε κατά την ανακάλυψη κρυφών κανόνων ούτε κατά την αξιολόγηση λογικών συμπερασμάτων.
Σε ορισμένες απαιτητικές δοκιμασίες ενεργοποιήθηκε το λεγόμενο "multiple demand network", ένα ευρύτερο εγκεφαλικό δίκτυο που συνδέεται με την επίλυση σύνθετων προβλημάτων. Ακόμη και αυτό, όμως, δεν φάνηκε να συμμετέχει με τον ίδιο τρόπο σε κάθε μορφή συλλογισμού, προσφέροντας στους επιστήμονες ένα νέο πεδίο έρευνας.
Τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι η γλώσσα δεν βοηθά ποτέ τη σκέψη. Δείχνουν, όμως, ότι η λογική δεν εξαρτάται υποχρεωτικά από αυτήν. Ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται να μιλήσει μπορεί να συνεχίζει να λύνει προβλήματα, να παίζει σκάκι, να διαχειρίζεται οικονομικές υποθέσεις και να λαμβάνει σύνθετες αποφάσεις. Η δυσκολία στην έκφραση δεν πρέπει, συνεπώς, να συγχέεται με μειωμένη αντίληψη ή ικανότητα.
Η ανακάλυψη ανοίγει και μια ενδιαφέρουσα συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα εκπαιδεύονται κυρίως πάνω σε κείμενα και παράγουν τις απαντήσεις τους μέσω της γλώσσας. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος, αντίθετα, φαίνεται να διατηρεί διακριτά συστήματα για τις λέξεις και τον αφηρημένο συλλογισμό. Η καλύτερη κατανόηση αυτής της διαφοράς ίσως προσφέρει χρήσιμες ιδέες για την εξέλιξη των μελλοντικών συστημάτων AI.
Με πληροφορίες από MIT News
