Είναι όντως προτιμότερο να αναπνέεις από τη μύτη όταν τρέχεις; Πρέπει όλοι ανεξαιρέτως να κοιμόμαστε οκτώ ώρες κάθε βράδυ; Και είναι τα παπούτσια με τη μεγαλύτερη δυνατή απορρόφηση κραδασμών η ασφαλέστερη επιλογή για το τρέξιμο; Για χρόνια, τέτοιες απόψεις κυκλοφορούν ως αδιαμφισβήτητοι κανόνες. Ο Ντάνιελ Λίμπερμαν, όμως, παλαιοανθρωπολόγος στο Χάρβαρντ και ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της ανθρώπινης εξέλιξης, υποστηρίζει ότι αρκετές από αυτές δεν επιβεβαιώνονται τόσο εύκολα από τα επιστημονικά δεδομένα.
Επιστήμονας του Χάρβαρντ καταρρίπτει 5 μύθους για την υγεία
Ο Λίμπερμαν έχει αφιερώσει περισσότερα από 30 χρόνια στη μελέτη του ανθρώπινου σώματος και του τρόπου με τον οποίο εξελίχθηκε. Σύμφωνα με τον ίδιο, η εξελικτική ιστορία του ανθρώπου δεν είναι απλώς ένα θεωρητικό πεδίο έρευνας. Μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε γιατί τραυματιζόμαστε, γιατί εμφανίζουμε ορισμένες παθήσεις, αλλά και γιατί το σώμα μας αντιδρά με συγκεκριμένο τρόπο στην άσκηση, στην ακινησία και στην ξεκούραση.
Μέσα από αυτή την οπτική, ο ερευνητής αμφισβητεί πέντε ευρέως διαδεδομένες πεποιθήσεις γύρω από την υγεία και τη φυσική κατάσταση.
Δεν χρειάζεται να αναπνέεις μόνο από τη μύτη όταν γυμνάζεσαι
Μία από τις συμβουλές που εμφανίζονται όλο και συχνότερα στα social media είναι ότι κατά τη διάρκεια του τρεξίματος πρέπει να εισπνέουμε και να εκπνέουμε αποκλειστικά από τη μύτη. Η πρακτική αυτή παρουσιάζεται συχνά ως ο πιο φυσικός ή αποδοτικός τρόπος αναπνοής. Ο Λίμπερμαν, ωστόσο, θεωρεί ότι η συγκεκριμένη άποψη δεν στηρίζεται επαρκώς επιστημονικά, ιδιαίτερα όταν η ένταση της άσκησης ανεβαίνει.
Το ανθρώπινο σώμα, όπως εξηγεί, έχει εξελιχθεί έτσι ώστε να χρησιμοποιεί και το στόμα όταν οι ανάγκες για οξυγόνο αυξάνονται. Κατά τη διάρκεια του γρήγορου τρεξίματος ή μιας απαιτητικής προπόνησης, η αναπνοή μόνο από τη μύτη μπορεί να μην επαρκεί για να καλύψει τον όγκο αέρα που χρειάζεται ο οργανισμός.
Η αναπνοή από το στόμα επιτρέπει να περάσει μεγαλύτερη ποσότητα αέρα στους πνεύμονες και παράλληλα συμβάλλει στην καλύτερη αποβολή της θερμότητας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν το σώμα παράγει μεγάλη ποσότητα θερμότητας και προσπαθεί να διατηρήσει σταθερή τη θερμοκρασία του.
Η συμβουλή του, επομένως, είναι αρκετά απλή: δεν χρειάζεται να πιέζεις τον εαυτό σου να ακολουθεί έναν συγκεκριμένο τρόπο αναπνοής. Όσο αυξάνεται η σωματική προσπάθεια, άφησε τον οργανισμό σου να επιλέξει τον πιο αποτελεσματικό τρόπο για να πάρει το οξυγόνο που χρειάζεται.
Τα πιο ενισχυμένα παπούτσια δεν είναι πάντα η ιδανική λύση
Για πολλές δεκαετίες, τα ειδικά παπούτσια τρεξίματος παρουσιάζονται ως απαραίτητη προϋπόθεση για ασφαλή άσκηση. Η λογική είναι ότι όσο περισσότερη αντικραδασμική προστασία διαθέτει ένα παπούτσι, τόσο λιγότερο επιβαρύνονται τα γόνατα, οι αστράγαλοι και τα πέλματα.
Ο Λίμπερμαν επισημαίνει, όμως, ότι η ικανότητα του ανθρώπου να τρέχει μεγάλες αποστάσεις εμφανίστηκε πολύ πριν από την κατασκευή σύγχρονων αθλητικών υποδημάτων. Οι πρόγονοί μας κάλυπταν μεγάλες αποστάσεις ξυπόλητοι ή με εξαιρετικά απλές μορφές υπόδησης, όπως σανδάλια και υποδήματα παρόμοια με τα μοκασίνια.
Στις έρευνές του έχει παρατηρήσει ότι όσοι τρέχουν ξυπόλητοι συχνά προσγειώνονται στο μπροστινό ή στο μεσαίο μέρος του πέλματος. Αντίθετα, πολλοί δρομείς που φορούν παπούτσια με παχιά σόλα και έντονη απορρόφηση κραδασμών τείνουν να πατούν πρώτα με τη φτέρνα.
Η προσγείωση στη φτέρνα μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να δημιουργεί μεγαλύτερη δύναμη πρόσκρουσης σε σχέση με ένα πιο ελαφρύ πάτημα στο μπροστινό μέρος του ποδιού. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα σύγχρονα παπούτσια είναι κακά ή ότι όλοι πρέπει να πετάξουν τα αθλητικά τους και να αρχίσουν να τρέχουν ξυπόλητοι.
Το βασικό συμπέρασμα είναι διαφορετικό: η τεχνική του τρεξίματος μπορεί να παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο με το ίδιο το παπούτσι. Ένα ακριβό μοντέλο με μεγάλη αντικραδασμική προστασία δεν διορθώνει αυτόματα ένα προβληματικό μοτίβο κίνησης, όπως και ένα πιο απλό παπούτσι δεν είναι από μόνο του επικίνδυνο.
Η απροθυμία για άσκηση δεν σε κάνει τεμπέλη
Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ενοχές όταν δεν έχουν διάθεση να γυμναστούν. Βλέπουν άλλους να πηγαίνουν στο γυμναστήριο κάθε ημέρα, να τρέχουν πριν από τη δουλειά ή να ολοκληρώνουν απαιτητικές προπονήσεις και θεωρούν ότι η δική τους έλλειψη ενθουσιασμού αποτελεί ένδειξη τεμπελιάς ή έλλειψης πειθαρχίας.
Ο Λίμπερμαν προτείνει να δούμε το θέμα μέσα από την εξελικτική ιστορία του ανθρώπου. Για χιλιάδες χρόνια, η εξοικονόμηση ενέργειας αποτελούσε σημαντικό πλεονέκτημα για την επιβίωση. Το σώμα μας έμαθε να αποφεύγει την περιττή δαπάνη ενέργειας όταν δεν υπήρχε κάποια άμεση ανάγκη.
Οι πρόγονοί μας δεν πήγαιναν για τρέξιμο επειδή ήθελαν να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση ή επειδή είχαν έναν συγκεκριμένο στόχο εμφάνισης. Κινούνταν επειδή έπρεπε να βρουν τροφή, να μεταφέρουν αντικείμενα, να κυνηγήσουν, να διαφύγουν από κινδύνους ή να εκτελέσουν απαραίτητες καθημερινές εργασίες.
Με άλλα λόγια, η σωματική δραστηριότητα ήταν συνδεδεμένη με κάποιον πρακτικό σκοπό. Όταν αυτός ο σκοπός δεν υπήρχε, η ξεκούραση ήταν μια απολύτως λογική επιλογή.
Αυτό εξηγεί σε έναν βαθμό γιατί σήμερα το σώμα και ο εγκέφαλός μας συχνά αντιστέκονται στην ιδέα μιας προπόνησης που δεν εξυπηρετεί κάποιον άμεσο σκοπό. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγουμε την άσκηση, αλλά ότι δεν χρειάζεται να ερμηνεύουμε κάθε απροθυμία ως προσωπική αποτυχία.
Ο ερευνητής θεωρεί πιο αποτελεσματικό να συνδέουμε την κίνηση με κάτι ευχάριστο, κοινωνικό ή χρήσιμο. Ένα ομαδικό άθλημα, ένας περίπατος με φίλους, μια δραστηριότητα στη φύση ή μια μορφή άσκησης που απολαμβάνεις έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να γίνουν σταθερή συνήθεια από ένα πρόγραμμα που βιώνεται καθημερινά ως τιμωρία.
Οι οκτώ ώρες ύπνου δεν ταιριάζουν απαραίτητα σε όλους
Η σύσταση για οκτώ ώρες ύπνου κάθε βράδυ έχει αποκτήσει σχεδόν τη μορφή αδιαπραγμάτευτου κανόνα. Όποιος κοιμάται λιγότερο συχνά θεωρεί ότι βλάπτει την υγεία του, ακόμη κι αν αισθάνεται λειτουργικός και ξεκούραστος.
Ο Λίμπερμαν αμφισβητεί την ιδέα ότι υπάρχει ένας ακριβής αριθμός ωρών που είναι ιδανικός για κάθε άνθρωπο. Αναφέρεται σε μελέτες που έγιναν σε κοινότητες χωρίς πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα και σε σύγχρονες τεχνολογίες, όπου παρατηρήθηκε ότι αρκετοί άνθρωποι κοιμούνται περίπου πέντε έως επτά ώρες τη νύχτα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο λίγος ύπνος είναι ακίνδυνος ή ότι η ξεκούραση δεν έχει σημασία. Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος παραμένει απαραίτητος για τη σωματική και ψυχική υγεία. Εκείνο που αμφισβητείται είναι η αντίληψη ότι όλοι έχουν ακριβώς τις ίδιες ανάγκες.
Η ηλικία, η καθημερινή δραστηριότητα, το επίπεδο άγχους, η ποιότητα του ύπνου και πολλοί ακόμη παράγοντες επηρεάζουν το πόση ξεκούραση χρειάζεται ένας άνθρωπος. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται εξαιρετικά μετά από επτά ώρες, ενώ κάποιος άλλος να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να λειτουργήσει σωστά.
Η εμμονή, μάλιστα, με τη συμπλήρωση των οκτώ ωρών μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετο άγχος. Το να κοιτάζει κάποιος συνεχώς το ρολόι και να αγχώνεται επειδή δεν θα πετύχει τον "σωστό" αριθμό ίσως επιδεινώσει τελικά την ίδια την ποιότητα του ύπνου του.
Σημασία δεν έχει μόνο η διάρκεια, αλλά και το αν ο ύπνος είναι συνεχόμενος, βαθύς και αναζωογονητικός, καθώς και το πώς αισθάνεται κανείς κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Δεν χρειάζεται να προπονείσαι σαν επαγγελματίας
Ένας ακόμη μύθος είναι ότι για να είναι κάποιος υγιής πρέπει να ακολουθεί εξαντλητικά προγράμματα άσκησης ή να αφιερώνει πολλές ώρες καθημερινά στη γυμναστική. Η εικόνα των επαγγελματιών αθλητών και των fitness influencers συχνά δημιουργεί την εντύπωση ότι κάθε πιο ήπια μορφή δραστηριότητας είναι ανεπαρκής.
Ο Λίμπερμαν επισημαίνει ότι οι προγονικοί πληθυσμοί ήταν πράγματι δραστήριοι και σωματικά ικανοί, αλλά δεν προπονούνταν με τον τρόπο που προπονείται σήμερα ένας επαγγελματίας αθλητής. Δεν ακολουθούσαν καθημερινά οργανωμένα προγράμματα υψηλής έντασης, ούτε προσπαθούσαν να βελτιώσουν συνεχώς τις επιδόσεις τους.
Κινούνταν αρκετά επειδή η καθημερινότητά τους το απαιτούσε, αλλά όταν τους δινόταν η ευκαιρία ξεκουράζονταν και περνούσαν επίσης σημαντικό μέρος της ημέρας καθιστοί.
Αυτό δείχνει ότι η υγεία δεν απαιτεί απαραίτητα ακραία επίπεδα άσκησης. Η σταθερή, μέτρια φυσική δραστηριότητα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη, ακόμη κι αν δεν περιλαμβάνει πολύωρες προπονήσεις, εξαντλητικά διαστήματα ή συνεχές κυνήγι προσωπικών ρεκόρ.
Το σημαντικότερο είναι η συνέπεια. Το περπάτημα, η ενδυνάμωση, το ποδήλατο, το κολύμπι ή οποιαδήποτε άλλη μορφή κίνησης μπορεί να είναι ωφέλιμη, αρκεί να αποτελεί συστηματικό μέρος της ζωής σου.
Η δουλειά του Ντάνιελ Λίμπερμαν δεν επιχειρεί να ακυρώσει τη σύγχρονη ιατρική γνώση ούτε να αντικαταστήσει τις εξατομικευμένες οδηγίες των ειδικών. Προσφέρει, όμως, ένα χρήσιμο πλαίσιο για να εξετάσουμε με μεγαλύτερη προσοχή ορισμένες συμβουλές που επαναλαμβάνονται τόσο συχνά, ώστε καταλήγουν να θεωρούνται δεδομένες.
Η ανθρώπινη εξέλιξη δείχνει ότι το σώμα μας είναι πιο σύνθετο και προσαρμοστικό από όσο αφήνουν να εννοηθεί οι απόλυτοι κανόνες. Η καλύτερη προσέγγιση στην άσκηση, στην ξεκούραση και στην υγεία δεν είναι πάντοτε η πιο ακραία ή η πιο δημοφιλής, αλλά εκείνη που λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες του κάθε ανθρώπου.
Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.
