Η ιδέα ακούγεται βολική: αφήνουμε τη Γη να ζεσταθεί λίγο περισσότερο, βρίσκουμε αργότερα τον τρόπο να κατεβάσουμε τη θερμοκρασία και διορθώνουμε τη ζημιά. Μόνο που ο πλανήτης δεν λειτουργεί σαν κλιματιστικό. Ακόμη κι αν καταφέρουμε να τον δροσίσουμε, ορισμένες συνέπειες της υπερθέρμανσης μπορεί να παραμείνουν για αιώνες.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα μιας μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Communications Earth & Environment. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν η θερμοκρασία ξεπερνά προσωρινά έναν κλιματικό στόχο και στη συνέχεια επιστρέφει σε αυτόν. Η απάντηση περιπλέκει το αισιόδοξο σενάριο του "θα το φτιάξουμε αργότερα".
Διαβάστε Επίσης
Η Συμφωνία του Παρισιού προβλέπει τη συγκράτηση της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, με προσπάθεια περιορισμού στον 1,5°C. Η πιθανότητα προσωρινής υπέρβασης, του λεγόμενου "overshoot", κάνει ακόμη πιο σημαντικό να γνωρίζουμε τι αφήνει πίσω της αυτή η διαδρομή.
Η θερμοκρασία πέφτει, οι συνέπειες μένουν
Ερευνητές με επικεφαλής τον Mitchell Dickau, από το Πανεπιστήμιο Concordia του Μόντρεαλ, συνέκριναν 42 ζεύγη σεναρίων, εξετάζοντας 30 κλιματικές μεταβλητές. Σε κάθε ζεύγος, η μία διαδρομή περιλάμβανε επιπλέον θέρμανση και κατόπιν υποχώρηση, μέχρι η μέση παγκόσμια θερμοκρασία να συναντήσει εκείνη του σεναρίου αναφοράς πριν από το 2100.
Το ίδιο τελικό νούμερο, όμως, δεν σήμαινε και ίδια κατάσταση του πλανήτη. Ορισμένα τμήματα του κλιματικού συστήματος αντιδρούν αργά και διατηρούν τα αποτελέσματα όσων προηγήθηκαν. Αυτή η εξάρτηση από το παρελθόν ονομάζεται "υστέρηση", μια μορφή φυσικής μνήμης.
Οι ωκεανοί αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η θερμότητα που περνά στα βαθύτερα νερά δεν απομακρύνεται γρήγορα όταν ψύχεται η επιφάνεια. Στις προσομοιώσεις, κατά την επιστροφή της παγκόσμιας θερμοκρασίας στο επίπεδο αναφοράς, είχε αντιστραφεί μόνο περίπου το 20–25% των πρόσθετων μεταβολών στη θερμοκρασία των ωκεανών, στο οξυγόνο τους και στην άνοδο της στάθμης λόγω θερμικής διαστολής. Το μεγαλύτερο μέρος παρέμενε.
Το πρόβλημα κάτω από το παγωμένο έδαφος
Αντίστοιχα επίμονες ήταν οι επιπτώσεις στο permafrost, το έδαφος που παραμένει παγωμένο για τουλάχιστον δύο συνεχόμενα χρόνια. Μέσα του βρίσκεται οργανική ύλη που έχει συσσωρευτεί επί χιλιετίες.
Όταν αποψύχεται, οι μικροοργανισμοί μπορούν να διασπάσουν αυτή την ύλη, απελευθερώνοντας άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Η επαναφορά του κρύου δεν σημαίνει ότι ο άνθρακας επιστρέφει αυτόματα στη θέση του. Στο χρονικό διάστημα της μελέτης, η επιπλέον απώλειά του ήταν ουσιαστικά μη αναστρέψιμη. Η αναπλήρωση τέτοιων αποθεμάτων μπορεί να απαιτήσει χιλιετίες.
Μετράει και πόσο διαρκεί η ζέστη
Η έρευνα αναδεικνύει έναν παράγοντα που χάνεται εύκολα στη συζήτηση για τα θερμοκρασιακά ρεκόρ, δηλαδή τη διάρκεια της πρόσθετης θέρμανσης.
Για να τη συνυπολογίσουν, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τις "βαθμο-χρονιές". Για παράδειγμα, επιπλέον θέρμανση 0,2°C επί δέκα χρόνια ισοδυναμεί με δύο βαθμο-χρονιές, όπως και 0,1°C επί είκοσι χρόνια, πάντα σε σύγκριση με τη διαδρομή αναφοράς.
Στις προσομοιώσεις, αυτή η συσσωρευμένη έκθεση συνδεόταν στενά με τις επίμονες μεταβολές στους ωκεανούς και στο permafrost. Συνεπώς, μια μικρότερη υπέρβαση που παρατείνεται δεν είναι απαραίτητα πιο αθώα για αυτά τα συστήματα από μια εντονότερη αλλά συντομότερη.
Τα ευρήματα προέρχονται από κλιματικό μοντέλο και εξετάζουν συγκεκριμένα σενάρια. Δεν αποτελούν απογραφή ζημιών που έχουν ήδη συμβεί ούτε σημαίνουν ότι κάθε αλλαγή είναι οριστική.
Το μήνυμά τους, ωστόσο, είναι σαφές: η μελλοντική μείωση της θερμοκρασίας παραμένει πολύτιμη, αλλά δεν εγγυάται επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Κάθε περιορισμός των εκπομπών βοηθά να μειωθούν τόσο η ένταση όσο και η διάρκεια της θέρμανσης. Το "αργότερα" μπορεί να φέρει βελτίωση. Δεν εξασφαλίζει ότι θα σβήσει όσα συνέβησαν στο μεταξύ.
