Αν έχεις δει αγώνα powerlifting, ίσως έχεις προσέξει μια μικρή τελετουργία πριν από την άρση. Ο αθλητής ανοίγει ένα μπουκαλάκι, το πλησιάζει στη μύτη, τινάζει απότομα το κεφάλι και πιάνει την μπάρα. Μέσα στο μπουκαλάκι βρίσκονται τα λεγόμενα smelling salts, άλατα που απελευθερώνουν αμμωνία.
Όποιος κρίνει από την έκφραση του αθλητή θα έλεγε ότι έπιασαν τόπο. Για να μάθεις όμως αν τον βοήθησαν, πρέπει να κοιτάξεις και τι έγινε με την μπάρα.
Αυτό ακριβώς εξέτασε μια ερευνητική ομάδα που συγκέντρωσε τα αποτελέσματα δέκα πειραμάτων με συνολικά 163 συμμετέχοντες. Οι δοκιμές κάλυπταν τη δύναμη, την εκρηκτικότητα και επιμέρους αθλητικές δεξιότητες. Σε καθεμία, οι ερευνητές μπορούσαν να συγκρίνουν την επίδοση μετά την εισπνοή αμμωνίας με μια αντίστοιχη προσπάθεια χωρίς αυτήν. Όταν συνδύασαν τα αποτελέσματα, η διαφορά στην απόδοση ήταν μικρή και δεν έφτανε για να δείξει ότι τα άλατα προσφέρουν αξιόπιστο πλεονέκτημα.
Εκεί που φάνηκε διαφορά ήταν στο πώς ένιωθαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες. Στις δύο μελέτες που εξέτασαν ειδικά αυτή την αίσθηση, ανέφεραν ότι βρίσκονταν σε μεγαλύτερη εγρήγορση μετά την εισπνοή. Οι μετρήσεις των παλμών, ωστόσο, δεν έδειξαν κάποια σταθερή αλλαγή. Ούτε τους φάνηκε συστηματικά ευκολότερη η προσπάθεια που ακολούθησε. Μπορούσαν, δηλαδή, να νιώθουν πιο έτοιμοι την ώρα που έπιαναν την μπάρα, χωρίς αυτό να μεταφράζεται σε περισσότερα κιλά.
Όταν οι ερευνητές επανέλαβαν την ανάλυση αφήνοντας έξω δύο αποτελέσματα που επηρέαζαν δυσανάλογα τη συνολική εικόνα, προέκυψε μια ένδειξη πιθανού οφέλους, κυρίως σε σύντομες, εκρηκτικές προσπάθειες.
Στις δοκιμασίες ακρίβειας, αντίθετα, υπήρχαν ενδείξεις ότι η απόδοση μπορεί ακόμη και να χειροτερεύει. Τα δείγματα ήταν μικρά και οι δοκιμές διέφεραν αρκετά μεταξύ τους. Το αν η αμμωνία βοηθά σε κάποια συγκεκριμένη κίνηση παραμένει ερώτημα για μεγαλύτερες μελέτες.
Για όποιον σκέφτεται να βάλει ένα τέτοιο μπουκαλάκι στην τσάντα του γυμναστηρίου, υπάρχει και μια πιο πρακτική πληροφορία. Ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έχει προειδοποιήσει για συγκεκριμένα μη εγκεκριμένα εισπνεόμενα προϊόντα αμμωνίας που διαφημίζονται ως τονωτικά. Η εισπνοή τους μπορεί να προκαλέσει βήχα, ερεθισμό στα μάτια, στη μύτη και στον λαιμό, ακόμη και στένωση των αεραγωγών.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα δεις έναν αθλητή να τινάζει το κεφάλι πριν από την άρση, ξέρεις τι προκάλεσε την αντίδραση. Το αν χάρη σε αυτό σήκωσε έστω κι ένα κιλό παραπάνω είναι το κομμάτι που μένει να αποδειχθεί.
