Έχεις μπει στο Instagram για να δεις ένα βίντεο και, όταν ξανακοιτάς την ώρα, έχει περάσει μισή ώρα. Στο μεταξύ έχεις δει έναν αγώνα σε highlights, μια συνταγή που δεν θα φτιάξεις ποτέ και κάποιον να σου εξηγεί πώς να οργανώσεις τη ζωή σου. Το επόμενο reel ήταν πάντα μόλις ένα swipe μακριά. Τι σημαίνει, όμως, αυτή η αδιάκοπη εναλλαγή για την προσοχή και τη μνήμη σου;
Η εύκολη απάντηση θα ήταν ότι τα reels "καίνε" τον εγκέφαλο. Η επιστημονική απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα και, σίγουρα, πιο προσεκτική. Οι μελέτες για τα σύντομα βίντεο είναι ακόμη λίγες και δεν αποδεικνύουν ότι το scrolling προκαλεί μόνιμη εγκεφαλική βλάβη. Αρχίζουν, ωστόσο, να δείχνουν ότι ο τρόπος που περνάμε από το ένα βίντεο στο άλλο μπορεί να επηρεάζει την απόδοσή μας σε ορισμένες νοητικές εργασίες.
Το swipe που διακόπτει τη σκέψη
Μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ εξέτασε τη λεγόμενη "μελλοντική μνήμη", δηλαδή την ικανότητα να θυμάσαι κάτι που έχεις σκοπό να κάνεις αργότερα. Είναι αυτή που σε βοηθά, για παράδειγμα, να θυμηθείς να στείλεις ένα μήνυμα μόλις τελειώσεις τη δουλειά σου.
Οι ερευνητές χώρισαν 45 συμμετέχοντες σε ομάδες με διαφορετικό ρυθμό εναλλαγής σύντομων βίντεο. Όσοι μπορούσαν να αλλάζουν βίντεο χωρίς περιορισμό είχαν χειρότερη επίδοση στο τεστ μελλοντικής μνήμης μετά την παρακολούθηση. Το εύρημα στρέφει την προσοχή στο διαρκές πέρασμα από το ένα θέμα στο επόμενο. Πρόκειται, πάντως, για ένα μικρό πείραμα που κατέγραψε την επίδοση σε συγκεκριμένη εργασία, όχι για απόδειξη ότι τα reels προκαλούν μακροχρόνια προβλήματα μνήμης.
Μια άλλη εργασία, από το Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού, βρήκε συσχέτιση ανάμεσα στον περισσότερο καθημερινό χρόνο μπροστά στην οθόνη και στη χαμηλότερη επίδοση της μνήμης εργασίας. Η προβληματική χρήση social media συνδέθηκε επίσης με δυσκολίες στην ανάκληση προσωπικών γεγονότων, καθώς και με υψηλότερα επίπεδα ψυχολογικής δυσφορίας. Στην τελική ανάλυση συμμετείχαν 44 άτομα. Επειδή πρόκειται για συσχετίσεις, η μελέτη δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν η χρήση των εφαρμογών προκάλεσε αυτές τις δυσκολίες ή αν εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες.
Τι δείχνουν οι εγκεφαλικές απεικονίσεις;
Σε μελέτη με 56 νεαρούς ενήλικες, ερευνητές παρακολούθησαν τη δραστηριότητα περιοχών του εγκεφάλου όσο οι συμμετέχοντες έβλεπαν σύντομα βίντεο. Κατέγραψαν διαφορές στη δραστηριότητα περιοχών που συμμετέχουν στον γνωστικό έλεγχο, ανάλογα με το τι έκαναν οι θεατές κατά την παρακολούθηση. Τέτοιες εικόνες μπορούν να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε καλύτερα τη διαδικασία. Δεν αποτελούν, από μόνες τους, διάγνωση ότι ο εγκέφαλος "χαλάει" κάθε φορά που βλέπουμε reels.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι τι ακριβώς μας επηρεάζει περισσότερο. Είναι η γρήγορη εναλλαγή εικόνων και θεμάτων; Είναι το ότι μια εφαρμογή μπορεί να κρατήσει την προσοχή μας πολύ περισσότερο απ’ όσο σχεδιάζαμε; Ή μήπως ο χρόνος που περνάμε εκεί αφαιρείται από τον ύπνο και άλλες δραστηριότητες; Οι διαθέσιμες έρευνες δεν έχουν ξεκαθαρίσει ακόμη πόσο συμβάλλει το καθένα.
Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να αντιμετωπίζεις κάθε reel σαν απειλή για την υγεία σου. Αξίζει όμως να προσέξεις μια γνώριμη στιγμή, όπως, όταν ανοίγεις την εφαρμογή για πέντε λεπτά και συνεχίζεις να κάνεις swipe πολύ αφότου έχεις πάψει να ενδιαφέρεσαι για όσα βλέπεις. Εκεί βρίσκεται η πιο πρακτική ερώτηση που θέτουν προς το παρόν τα ευρήματα: επιλέγεις ακόμη τι θα δεις και για πόσο ή απλώς ακολουθείς το επόμενο βίντεο;
