Πέθανε η κορυφαία ακαδημαϊκός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε Πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης στα 700 χρόνια ιστορίας του, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 100 ετών. Η είδηση του θανάτου της έγινε γνωστή το απόγευμα της Δευτέρας 16 Φεβρουαρίου.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ άφησε την τελευταία της πνοή σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας, όπου διέμενε τους τελευταίους μήνες, δεχόμενη μόνο έναν πολύ στενό κύκλο φίλων και συνεργατών. Το τελευταίο διάστημα η υγεία της είχε επιβαρυνθεί, ενώ την τελευταία εβδομάδα είχε σταματήσει να σιτίζεται.

Ποια ήταν η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Η πρωτοπόρος, οικουμενική Ελληνίδα με τη σχεδόν μυθιστορηματική διαδρομή ζωής, έζησε την Κατοχή, την Αντίσταση και τον Μάη του ’68 στο Παρίσι. Γνώρισε τον Πικάσο, τον Αραγκόν, τον Μπρετόν, τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, συναναστράφηκε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Μάνο Χατζιδάκι – ο οποίος της αφιέρωσε το "Για την Ελένη" – καθώς και τον Φρανσουά Μιτεράν. Υπήρξε μια από τις πλέον εξέχουσες ακαδημαϊκές προσωπικότητες της Ευρώπης και δημόσιο πρόσωπο τόσο της Γαλλίας όσο και της Ελλάδας.

Η γυναίκα που μοίρασε τη ζωή της ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι – και που, όταν τη ρωτούσαν αν αισθάνεται περισσότερο Ελληνίδα ή Γαλλίδα, απαντούσε "Είμαι Αθηναία και Παριζιάνα" – γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου 1926 στη γειτονιά του Βύρωνα, "σε ένα σπίτι προσφυγικό, αλλά με την Ακρόπολη για παρέα".

Πατέρας της ήταν ο Νικόλαος Γλύκατζης, έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογένειας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, που καταγόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. "Κρατώ μέχρι σήμερα το κλειδί του σπιτιού των γονιών μου, που το έφεραν μαζί τους πιστεύοντας πως σύντομα θα επέστρεφαν στην Πατρίδα", έγραφε στο βιβλίο "Μικρασία, καρδιά του Ελληνισμού" (εκδόσεις Gutenberg, 2021).

Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας. Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ, ενώ, όπως είχε αποκαλύψει η ίδια, για ένα διάστημα διετέλεσε γραμματέας της βασίλισσας Φρειδερίκης, χάρη στη γνώση της αγγλικής και της γαλλικής γλώσσας. Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις σπουδές της στην École des Hautes Études. Αναγορεύτηκε διδάκτωρ Ιστορίας το 1960 και Docteur des Lettres το 1966.

Από το 1955 υπήρξε ερευνήτρια στο Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας και από το 1964 Διευθύντρια Ερευνών. Το 1967 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στη Σορβόνη – η ιστορικός που με το έργο της φώτισε και σε μεγάλο βαθμό "αποκατέστησε" την περίοδο του Βυζαντίου.

Διετέλεσε διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας και Πρόεδρος της Επιτροπής Έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής της Σορβόνης (1969-70), επισκέπτρια καθηγήτρια στο Harvard (1973-74), Αντιπρόεδρος (1970-1973) και κατόπιν Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I (1976-1981, Επίτιμη Πρόεδρος από το 1981), Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων (1982-1989), Αντιπρόεδρος και έπειτα Πρόεδρος του Ιδρύματος Georges Pompidou, Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης στη Γαλλία, Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, εμπειρογνώμων της UNESCO για τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, Πρόεδρος και στη συνέχεια Επίτιμη Πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ενώσεως Βυζαντινών Σπουδών, Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Ενώσεως Ιστορικών Επιστημών, Πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (1999-2012), Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993-2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Ντιμίτρι Σοστακόβιτς. Υπήρξε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας, καθώς και επίτιμη διδάκτωρ πολυάριθμων πανεπιστημίων σε όλο τον κόσμο.

"Ουδέποτε στέλνω γραμματείς ή βοηθούς σε ανώτερο. Πάντα εγώ μπροστά, και "το πρόσωπο σπαθί”, όπως μου έλεγε ο πατέρας μου", είχε πει στην Άννα Γριμάνη, που υπέγραψε τη βιογραφία της "Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. 600 μολύβια και 10 ποιήματα" (εκδόσεις Γκοβόστη, 2021), αναφερόμενη στην περίοδο που ανέλαβε την πρυτανεία και την καγκελαρία των πανεπιστημίων του Παρισιού.

Είχε τιμηθεί με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας, τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικος της Ελληνικής Δημοκρατίας, τον Ταξιάρχη της Λεγεώνος της Τιμής, τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος Αξίας, τον Ταξιάρχη Γραμμάτων και Τεχνών, ενώ υπήρξε ανώτερη αξιωματούχος πολυάριθμων ταγμάτων σε χώρες όπως η Γερμανία, το Λουξεμβούργο, η Ισλανδία, η Αυστρία, το Μεξικό, η Ιταλία και η Πορτογαλία.

Η Ελένη Γλύκατζη ήταν παντρεμένη με τον Jacques Ahrweiler, αξιωματικό του γαλλικού στρατού και γόνο παρισινής μεγαλοαστικής οικογένειας, με τον οποίο απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί Ελέν. Φίλος, μεταξύ άλλων, του Λουί Αραγκόν και του Ζαν-Πολ Σαρτρ, ο Ζακ Αρβελέρ υπήρξε, όπως έλεγε η ίδια, "το θεμέλιό μου". Ο θάνατός του το 2010 της άφησε, όπως είχε εξομολογηθεί, "ένα τεράστιο κενό και μια αφόρητη μοναξιά".

Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για πολιτικές εξελίξεις, συνεντεύξεις διασήμων, συμβουλές για αντρική μόδα και συνταγές για φαγητό και πότο στο esquire.com.gr