Trainspotting: Η ηδονή της πτώσης και ο μύθος της επιλογής

Τον Irvine Wells τον έχουν ρωτήσει πολλές βλακείες στη ζωή του. Τον ρωτούσαν βλακείες οι συμμαθητές του όταν ήταν πιτσιρικάς στο σχολείο, σε φάση που αναρωτιόταν αν αυτός δεν τους καταλάβαινε ή εκείνοι δεν καταλάβαιναν ότι ρωτούν βλακείες. Ακαταλαβίστικα. Μετά τον ρωτούσαν βλακείες οι εκδότες του για τα βιβλία του, κάτι που σιχαινόταν.

Όμως τίποτα δεν μπορούσε να συγκριθεί με τις βλακείες που τον έχουν ρωτήσει κατά καιρούς για την Σκωτία. Βλακείες για όλους εκείνους που στο άκουσμα της χώρας σκέφτονται whisky, haggis, William Wallace.

To αφήγημα μιας άλλης Σκωτίας

Όλα τα παραπάνω τα έχει πει σε συνεντεύξεις του ο Wells και πάντα σκεφτόμουν, εν μέρει, πως ένας από τους λόγους που έγραψε και το Trainspotting, ήταν για να παρουσιάσει μια πλευρά της Σκωτίας που

εκείνη την εποχή δεν ήταν γνωστή. Ή μάλλον, ο κόσμος δεν θα ήθελε να είναι γνωστή για να μην χαλάσει το αφήγημα του τι είναι η Σκωτία.

Είναι σαν τους τουρίστες που έρχονται πρώτη φορά στην Ελλάδα και σκέφτονται τον Σωκράτη, την Ακρόπολη, το σουβλάκι και τους 300 – του Gerard Butler, όχι του Λεωνίδα. Και το καταλαβαίνουμε, αλλά τρέχουν και συμβαίνουν τόσα πολλά πράγματα σε μια χώρα, που το να ασχολείται κάποιος μόνο με το τουριστικό της προφίλ, έχει ένα βαθμό "ατσουμπαλοσύνης" όταν σκέφτεσαι πως θα βγει η μέρα.

Για τον Wells, αυτό ήταν μονόδρομος όταν έγραφε το Trainspotting. Δεν το υποθέτω, το γνωρίζω από μία συνέντευξή του που είχα διαβάσει στην αγγλική έκδοση του Esquire τον Φεβρουάριο του 2016. Τον είχαν προσεγγίσει -εκ νέου- για τον επετειακό μήνα της κυκλοφορίας της ταινίας και θυμόταν μια συζήτηση που είχε με έναν δημοσιογράφο από το εξωτερικό.

Μετά από διάφορες ατάκες του συναδέλφου που τον έφεραν στα όριά του, είπε κάτι του τύπου "Είχες περπατήσει ποτέ σου στη Γλασκώβη την δεκαετία του ‘90;". Ερώτηση που σίγουρα έκανε τον δημοσιογράφο να αναθεωρήσει για τα όσα νόμιζε ότι ήξερε για την Σκωτία.

Η αληθινή φύση του Trainspotting

Το Trainspotting είναι αυτή η αφύπνιση που χρειάζεται ο περισσότερος κόσμος, για τον απλούστατο λόγο ότι συνηθίζει να κοιμάται. Κοιμάται μέσα σε μια δίνη πραγμάτων που νομίζει ότι γνωρίζει, με την άγνοια να τον διακατέχει από την κορυφή ως τα νύχια. Είναι σίγουρα Matrix. Όμως εδώ τα πράγματα είναι λιγότερο sci-fi και περισσότερο αγνή και ατόφια αστική ιστορία. Δεν ξέρω πως να το θέσω πιο λαϊκά, αλλά τα 90s ήταν βουτηγμένα στην πρέζα και οι μεγάλες πόλεις της Σκωτίας δεν είχαν συγχωροχάρτι στο εν λόγω θέμα.

Κανένα whisky και κανένας William Wallace. Ναρκωτικά και ανεργία είναι τα καίρια θέματα του Trainspotting, μέσα από την ματιά του Wells που δεν ωραιοποίησε καμία εικόνα. Είναι ένα δυστοπικό ταξίδι στην παρέα που ζει με τις εξαρτήσεις της, που ποτέ δεν έχει λεφτά και που οι τραγικές στιγμές της ζωής δεν τους προσπερνούν επειδή απλά είναι για λύπηση.

Αρκετά κωμικοτραγικά σκηνικά συμβαίνουν στην ταινία και πολύ περισσότερο στο βιβλίο, αλλά στην επιτομή του, το Trainspotting είναι από τα πιο μαύρα δράματα που έχουν γραφτεί ποτέ. Έδωσε τέτοια σφαλιάρα στο μυαλό του σκηνοθέτη Danny Boyle, που ήθελε να το σκηνοθετήσει από την πρώτη στιγμή και άφησε όλα τα υπόλοιπα project του στην άκρη.

To κληροδότημα της σκόνης

Το Trainspotting είχε πάντα κάτι το απελευθερωτικό αλλά και συνάμα σου έδενε χέρια και πόδια με αλυσίδες. Γιατί θα ήθελες πολύ να ξεστομίζεις τις αντικομφορμιστικές ατάκες του Ewan Renton McGregor ή να μπορείς να χέσεις χωρίς φόβο και πάθος τα στρώματα όπως ο Spud, αλλά θα έτρεμες στην ιδέα να πας φυλακή εξαιτίας του Begbie ή να βάζεις στοίχημα με τον εαυτό σου αν θα πεθάνεις πρώτος εσύ ή ο Sick Boy από την ηρωίνη.

Κάποιοι από εσάς θα το σχολιάσουν αυτό. Θα πουν ότι θεοποιούμε και κάνουμε ήρωες τους τύπους με βελόνες στα χέρια. Μαλακίες. Δεν θεοποιούμε τίποτα. Απλά κάποια πράγματα στη ζωή είναι αυτό που λέμε, it is what it is και είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγεις από αυτό κάποιες φορές. Πολύ περισσότερο όταν έχεις εθισμούς.

Υπάρχει όμως και μια δράκα ρομαντισμός. Ο Wells κυριολεκτικά γουστάρει που όλα αυτά συμβαίνουν στον μικρόκοσμο της Σκωτίας. Στην περίφημη σκηνή που ο McGregor βροντοφωνάζει στα βουνά ότι δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από το να είσαι Σκωτσέζος, δεν είναι κάποιο κρυφά μήνυμα του Wells. Αντιθέτως. Ο Wells θέλει να αγαπήσεις και να μισήσεις την Σκωτία για τους σωστούς λόγους.

Η ταινία που τίμησε το It is what it is

Όχι για την μάχη του Falkirk και τα αποστακτήρια. Ή μάλλον λάθος. Και γι’ αυτά. Αλλά όχι μόνο γι’ αυτά. Γιατί για τον Wells η Σκωτία είναι όλα όσα ξέρει και έδειξε στο Trainspotting. Είναι η άθλια συνέντευξη για δουλειά του Spud και οι καβγάδες του Begbie. Είναι το κυνηγητό στους δρόμους και η προετοιμασία της ηρωίνης στο σπίτι. Ο θάνατος του μωρού του Sick Boy και το HIV του Tommy. Είναι όλα αυτά μαζί και ακόμα περισσότερα, ακριβώς όπως συμβαίνει σε κάθε άλλη γωνιά της Γης.

Δεν υπάρχει τίποτα το ποιητικό, τίποτα το σωστό και λάθος. It is what it is και συμβαίνει κάθε στιγμή και λεπτό, είτε ένα μέρος αποπνέει ρομαντισμό είτε όχι. Είτε οι κάτοικοί του ντύνονται με κιλτ, είτε με τηβέννους, είτε με κελεμπίες. Είτε κάνουν ηρωίνη είτε κοκαΐνη και χόρτο. Είτε χρωστάνε λεφτά και τρέμουν για την ανεργία, είτε απλά δεν τους νοιάζει και κατεβάζουν το τσιγάρο κοιτώντας το ταβάνι. Είναι η αλήθεια τους και είναι δική τους.

Το Trainspotting έκλεισε 30 χρόνια και πάντα παρουσίαζε ένα διαχρονικό πράγμα. Να βλέπει κανείς τα πράγματα ως έχουν. Και κάποιες φορές αυτό, είναι το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο.

Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για πολιτικές εξελίξεις, συνεντεύξεις διασήμων, συμβουλές για αντρική μόδα και συνταγές για φαγητό και πότο στο esquire.com.gr