Οι άγνωστες πόλεις που η πρώην ΕΣΣΔ εξαφάνισε από τους χάρτες της

Στη σύγχρονη Δύση, το όνειρο πολλών κυβερνήσεων να προστατέψουν τις πόλεις τους με τείχη (βλέπε ΗΠΑ) και αυστηρούς συνοριακούς περιορισμούς (βλέπε Αυστρία), προφυλάσσοντας τους γηγενείς από εξωτερικές απειλές (βλέπε μετανάστες), έχει αρχίσει να διαμορφώνεται  εδώ και καιρό. Το δραματικό παράδοξο είναι ότι τέτοιες πόλεις υπήρχαν πραγματικά πριν από μερικά χρόνια -με μερικές από αυτές να εξακολουθούν να υπάρχουν σήμερα.

Είναι οι πόλεις-ZATO (ρωσικό αρκτικόλεξο της φράσης Zakrytye Administrativno-Territorial'nye Obrazovaniya / Kλειστοί Διοικητικο-Εδαφικοί Σχηματισμοί), οι οποίες χτίστηκαν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα από τη σοβιετική κυβέρνηση με σκοπό την έρευνα και ανάπτυξη πυρηνικών όπλων και άλλους στρατιωτικούς σκοπούς και βρίσκονταν επί δεκαετίες εντελώς κρυφές από τους χάρτες ή τους δορυφόρους. Για τον ίδιο λόγο, κανένας από τους κατοίκους δεν ήταν εγγεγραμμένος στα μητρώα, ούτε καν εκείνοι που γεννήθηκαν προς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου (δεκαετία '90).

Δεν μιλάμε για ένα περιθωριακό φαινόμενο μιας χούφτας χωριών και κωμοπόλεων και για λίγες χιλιάδες ανθρώπων που κατοικούσαν στις εν λόγω στρατιωτικές ζώνες, αλλά για 44 μεγάλες πόλεις με συνολικά πάνω από 1,5 εκατομμύρια μόνιμους κατοίκους. Οι πολίτες αυτών των μυστικών πόλεων ήταν κατά κύριο λόγο εκείνοι που εργάζονταν στο στρατιωτικό ή πυρηνικό χώρο και, φυσικά, οι παροχές που απολάμβαναν από το κομμουνιστικό καθεστώς ήταν πολύ ανώτερες από εκείνες που βίωναν οι πολίτες στην υπόλοιπη Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών: θέατρα, βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια, τρόφιμα και υπηρεσίες υγείας υψηλής ποιότητας, συν μηδενικά ποσοστά εγκληματικότητας.

Αλλά το τίμημα για να ζει κάποιος σε πόλεις που λίγο απείχαν από χρυσά κλουβιά ήταν το εξής: κανείς δεν φεύγει, κανείς δεν μπαίνει. Και κάτι πιο σοβαρό που δεν γνώριζαν οι κάτοικοι: οι πυρηνικές εγκαταστάσεις μόλυναν μέρα με τη μέρα το έδαφος, τον αέρα, τα δάση, τα ποτάμια και τις λίμνες, γεγονός που οδηγούσε χιλιάδες ανθρώπους σε πρόωρο θάνατο εξαιτίας της άμεσης έκθεσής τους στη ραδιενέργεια και της έμμεσης δηλητηρίασης από τα προϊόντα που παρήγαγε η γη.  

Ένα από τα πρώτα σημαντικά γεγονότα ανθρωπιστικής καταστροφής ήταν το "συμβάν Kyshtym" (1957), ένα ατύχημα πυρηνικού εργοστασίου στην πόλη Ozyorsk με τα θύματα που υπέστησαν ακαριαίο ή πρόωρο θάνατο και μόνιμες  βλάβες να ξεπερνούν τις 270.000 μέσα σε ένα χρόνο. Ωστόσο, το γεγονός θεωρήθηκε ως μη γενόμενο, αφού η πόλη Ozyorsk δεν ήταν ποτέ δηλωμένη, χαρτογραφημένη και "υπάρχουσα" στα επίσημα στοιχεία των σοβιετικών αρχών. Γι’ αυτό και το όνομα του πιο θανατηφόρου "συμβάντος" έμεινε γνωστό από την πιο κοντινή -"υπάρχουσα"- πόλη, το Kyshtym. Η "πόλη-φάντασμα" Ozyorsk δεν εκκενώθηκε ποτέ.

Ομοίως, πολλές άλλες περιβαλλοντικές και ανθρωπιστικές καταστροφές σε άλλες "ανύπαρκτες" πόλεις καλύπτονταν από την απλή επιβολή της σιωπής. Για τις μυστικές υπηρεσίες της ΕΣΣΔ δεν ήταν πολύ δύσκολο να το υποστηρίξουν: όταν μια πόλη δεν υπάρχει, πώς μπορεί κανείς να κατηγορήσει την κυβέρνηση ότι σκότωσε τους πολίτες της, έστω και εξαιτίας ατυχήματος; Απ’ την άλλη, όταν οι κάτοικοι εκείνων των πόλεων, φανατικά προσκείμενοι στα κομμουνιστικά ιδεώδη, υπερήφανοι ότι υπηρετούν την πατρίδα και, μάλιστα, υπέρ του δέοντος ανταμειβόμενοι, ποιος ο λόγος να διαμαρτυρηθούν; Συν το γεγονός ότι εκείνες οι μυστικές πόλεις, βίωναν καθ’ όλη τη διάρκεια της σοβιετικής κυριαρχίας μια καλά προστατευμένη περιοχή, χωρίς το άγχος της επιβίωσης, πιθανού πολέμου ή βομβαρδισμών.  

Το μεγάλο μυστικό (πιθανώς κοινό για το σύνολο των πολιτών εκείνων των πόλεων), εντέλει, ήταν αυτό: μια σιωπηρή συμφωνία, μια σκληρή και επαίσχυντη ανταλλαγή όπου μια αξιοπρεπής ζωή χωρίς πείνα και φτώχεια, αντιστοιχούσε σε μια πολύ μεγάλη πιθανότητα πρόωρου θανάτου -εξαιρώντας την έλλειψη ατομικών ελευθεριών, έτσι κι αλλιώς.

Το ρωσικό ντοκιμαντέρ City 40 στο Netflix καταπιάνεται με αυτές τις πόλεις-φαντάσματα. Η δημιουργός του,Samira Goetschel, μιλά με επιζήσαντες του Ozyorsk, αλλά και έποικους πολλών ακόμη πόλεων, οι οποίοι αποκαλύπτουν ότι όντως ζούσαν σαν φυλακισμένοι μέσα σε τείχη και αυστηρά φυλασσόμενα συρματοπλέγματα. Ωστόσο, όλοι τους θεωρούσαν –τότε- πως το έκαναν στο όνομα της μεγάλης ιδέας της Επανάστασης, βιώνοντας μια ψευδαίσθηση που μπορεί να δώσει οποιαδήποτε καθησυχαστική δικαιολογία, αρκεί να την όριζε το Κόμμα. Εκείνοι που πίστευαν στο Κόμμα ήταν οι πιο αξιοσέβαστοι και προνομιούχοι συνεργάτες. Όσοι ήταν "υποψιασμένοι" και διαμαρτυρόμενοι, θεωρούντο ως εξωγήινοι που είχαν μολυνθεί από το κακό –τον καπιταλισμό.

Σήμερα, στην ευρύτερη περιοχή της πρώην ΕΣΣΔ, δεν υπάρχει πλέον καμία πόλη-φάντασμα, επισήμως. Όμως, σύμφωνα με ανεπίσημες πληροφορίες, υπάρχει μία στη Νεμπράσκα των ΗΠΑ και άλλη μία στην έρημο Gobi της Μογγολίας (η οποία "χτίστηκε" από την Κίνα κατά τη διάρκεια της περιόδου της απαρχής της πυρηνικής της υπεροπλίας, αρχές δεκαετίας του ’70). Και δεν είναι απίθανο να εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη λίγες πόλεις στα βάθη της αχανούς ρωσικής στέπας.  

Μην τις ψάξεις στο Google Maps. Απλά, δεν υπάρχουν.

Από: Esquire IT

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για πολιτικές εξελίξεις, συνεντεύξεις διασήμων, συμβουλές για αντρική μόδα και συνταγές για φαγητό και πότο στο esquire.com.gr