Μικρές καθημερινές συνήθειες που σε εξαντλούν χωρίς να το καταλαβαίνεις

Υπάρχουν στιγμές που η πνευματική εξάντληση μοιάζει υπερβολική. Δεν υπάρχουν ατελείωτες συσκέψεις, επαγγελματικές κρίσεις ή επείγοντα ζητήματα που απαιτούν άμεση λύση. Κι όμως, το μυαλό δείχνει κουρασμένο, διάσπαρτο και χωρίς ενέργεια. Αυτό το αίσθημα συχνά συνδέεται με μικρές καθημερινές συνήθειες που, σχεδόν αθόρυβα, απορροφούν τους γνωστικούς πόρους του εγκεφάλου.

Μήπως αυτές οι συνήθειες σε εξαντλούν;

Ειδικοί στη νευροεπιστήμη και την ψυχολογία επισημαίνουν ότι πολλές συμπεριφορές που θεωρούμε φυσιολογικές —όπως το να κάνουμε πολλά πράγματα ταυτόχρονα, να αναβάλλουμε υποχρεώσεις ή να παίρνουμε συνεχώς μικρές αποφάσεις— δημιουργούν μια μόνιμη επιβάρυνση στον εγκέφαλο. Το αποτέλεσμα είναι μια επίμονη νοητική κόπωση που δεν εξαφανίζεται απλώς με περισσότερο ύπνο ή μια μέρα ξεκούρασης.

Η νευροψυχολόγος Sanam Hafeez, διευθύντρια του κέντρου Comprehend the Mind, εξηγεί ότι το πρόβλημα βρίσκεται στο ότι αυτές οι συμπεριφορές μετατρέπονται σε αυτοματισμούς.

"Η πνευματική εξάντληση δεν προέρχεται πάντα από μεγάλες πιέσεις. Συχνά είναι αποτέλεσμα μικρών συνηθειών που επαναλαμβάνονται καθημερινά", σημειώνει.

Η κλινική ψυχολόγος Madison White συμφωνεί και υποστηρίζει ότι η αλλαγή αυτών των μοτίβων μπορεί να επηρεάσει άμεσα τα επίπεδα ενέργειας αλλά και τη διαύγεια της σκέψης.

Multitasking: η ψευδαίσθηση της αποτελεσματικότητας

Για πολλά χρόνια θεωρούσαμε ότι το multitasking είναι ένδειξη παραγωγικότητας. Η έρευνα όμως έχει δείξει ότι συμβαίνει το αντίθετο. Η συνεχής εναλλαγή μεταξύ emails, μηνυμάτων, εγγράφων ή κοινωνικών δικτύων αναγκάζει τον εγκέφαλο να πραγματοποιεί αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν "αλλαγή πλαισίου".

Κάθε τέτοια μετάβαση απαιτεί μικρή αλλά σταθερή γνωστική προσπάθεια για να επαναπροσανατολιστεί η προσοχή, κάτι που αυξάνει τη νοητική κόπωση.

Μελέτες από το Stanford και το Cambridge περιγράφουν το φαινόμενο ως attention residue, δηλαδή ένα μέρος της προσοχής που παραμένει "κολλημένο" στην προηγούμενη δραστηριότητα και δυσκολεύει τη συγκέντρωση στην επόμενη.

Η προτεινόμενη λύση είναι απλή: εργασία σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα αφιερωμένα σε μία μόνο δραστηριότητα, με μικρά διαλείμματα ανάμεσά τους.

Αναβλητικότητα: ένα κρυφό βάρος

Το να αφήνουμε μια εργασία για αργότερα μοιάζει να μειώνει την πίεση προσωρινά, αλλά στην πραγματικότητα διατηρεί τον εγκέφαλο σε κατάσταση επιφυλακής.

Η αναβλητικότητα κάνει το μυαλό να επιστρέφει συνεχώς στην εκκρεμότητα, δημιουργώντας ένα είδος μόνιμου "νοητικού θορύβου". Με τον χρόνο, η εργασία αυτή διογκώνεται στη φαντασία και συχνά προκαλεί περισσότερο άγχος απ’ ό,τι αν είχε ολοκληρωθεί εξαρχής.

Έρευνες που δημοσιεύονται στο Journal of Health Psychology δείχνουν ότι η αναβλητικότητα συνδέεται με αυξημένα επίπεδα πνευματικής κόπωσης αλλά και δυσκολίες στη διαχείριση των συναισθημάτων.

Για να σπάσει αυτός ο κύκλος, οι ειδικοί προτείνουν να χωρίζουμε τις εργασίες σε μικρά βήματα και να ορίζουμε συγκεκριμένη ώρα έναρξης.

Η ανάγκη για διαρκή αποδοχή

Μια ακόμη συνήθεια που εξαντλεί ψυχικά είναι η συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση από τους άλλους. Το να λέμε πάντα "ναι", να αποφεύγουμε τις διαφωνίες ή να βάζουμε τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές μας μπορεί να φαίνεται ευγενικό, αλλά μακροπρόθεσμα αποδυναμώνει την προσωπική ενέργεια.

Όπως σημειώνει η Hafeez, όταν η αυτοεκτίμηση εξαρτάται από τη γνώμη των άλλων, κάθε κοινωνική επαφή μετατρέπεται σε μια μορφή αξιολόγησης.

Η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να βοηθάμε τους άλλους, αλλά να μάθουμε να θέτουμε σταδιακά όρια και να αναρωτιόμαστε αν οι αποφάσεις μας προέρχονται από πραγματική επιθυμία ή από φόβο απόρριψης.

Η ακαταστασία εξαντλεί το μυαλό

Το οπτικό χάος —χαρτιά, αντικείμενα εκτός θέσης ή υπερφορτωμένοι χώροι— μπορεί να φαίνεται ασήμαντο, αλλά έχει σημαντική ψυχολογική επίδραση.

Η Madison White εξηγεί ότι η ακαταστασία δημιουργεί μια διαρκή νοητική επιβάρυνση, επειδή ο εγκέφαλος την αντιλαμβάνεται ως μια εκκρεμότητα που πρέπει να τακτοποιηθεί.

Η πιο αποτελεσματική προσέγγιση δεν είναι να οργανώσουμε τα πάντα ταυτόχρονα, αλλά να ξεκινήσουμε από μικρές περιοχές. Ακόμη και πέντε λεπτά τακτοποίησης την ημέρα μπορούν να μειώσουν αισθητά την ένταση.

Οι σκέψεις που επαναλαμβάνονται

Η συνεχής ανακύκλωση των ίδιων σκέψεων —γνωστή και ως νοητική ρουμίναση— αποτελεί μία από τις πιο κουραστικές συνήθειες για τον εγκέφαλο.

Πολλοί πιστεύουν ότι η επαναλαμβανόμενη ανάλυση ενός προβλήματος θα οδηγήσει σε λύση. Στην πράξη όμως συμβαίνει συχνά το αντίθετο. Όταν οι σκέψεις επαναλαμβάνονται χωρίς πρόοδο, ο εγκέφαλος εγκλωβίζεται σε έναν κύκλο ανησυχίας.

Μια χρήσιμη τεχνική είναι να αναγνωρίζουμε αυτές τις σκέψεις όταν εμφανίζονται και να τις εκφράζουμε δυνατά. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται ευκολότερο να ξεχωρίσουμε τα πραγματικά δεδομένα από τις υποθέσεις.

Η κόπωση των αποφάσεων

Ακόμη και απλές επιλογές —τι θα φορέσουμε, τι θα φάμε ή ποια διαδρομή θα ακολουθήσουμε— καταναλώνουν πνευματικούς πόρους. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως decision fatigue.

Όταν ο εγκέφαλος καλείται να πάρει πολλές μικρές αποφάσεις μέσα στη μέρα, η ικανότητά του να λαμβάνει σημαντικές αποφάσεις μειώνεται αισθητά.

Για αυτό πολλοί ειδικοί προτείνουν την απλοποίηση των καθημερινών ρουτινών: προγραμματισμένα γεύματα, λιγότερες επιλογές και δημιουργία αυτοματοποιημένων συνηθειών.

Πώς μπορούμε να ανακτήσουμε τη νοητική ενέργεια

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανιστεί εντελώς το στρες —κάτι που είναι σχεδόν αδύνατο— αλλά να μειωθεί η καθημερινή νοητική τριβή.

Η απλοποίηση των ρουτινών, ο περιορισμός του multitasking και η συνειδητή παρατήρηση των συνηθειών μας μπορούν να κάνουν αισθητή διαφορά.

Η Madison White προτείνει ένα απλό πείραμα: να καταγράφουμε για μερικές ημέρες ποιες δραστηριότητες μας δίνουν ενέργεια και ποιες μας εξαντλούν.

Ο εγκέφαλος, όπως και το σώμα, ανταποκρίνεται γρήγορα στις αλλαγές. Σε πολλές περιπτώσεις, μικρές προσαρμογές σε καθημερινές συνήθειες αρκούν για να επανέλθει η πνευματική διαύγεια που φαίνεται να έχει χαθεί. Και συχνά, αυτές οι αλλαγές φέρνουν αποτέλεσμα πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο περιμένουμε.

Ακολούθησε το Esquire στο Facebook, το Twitter και το Instagram.

Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις

Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για πολιτικές εξελίξεις, συνεντεύξεις διασήμων, συμβουλές για αντρική μόδα και συνταγές για φαγητό και πότο στο esquire.com.gr